IEO12 seccion departamentala d'Avairon

Paucparla, Cantalausa quita pas de fargar, farga que fargaràs, que despuèi

qu'aprenguèt ( a 45 ans !) a legir e a escriure sa lenga mairala, arrèsta pas pus ! Abans de

me laissar morir - mangi mos nonanta sièis ans - ai aguda la jòia granda de descobrir lo

manuscrit de çò qu'estimi, ieu, lo cap-d'òbra de Cantalausa, las 1056 paginas grand format

de son DICCIONARI GENERAL OCCITAN.

Ara que soi vengut plan vièlh e que soi un pauc caumosit, ai « las tripas del cap »

coma o ditz endacòm Cantalausa, que finisson que s'aflaquisson. Manlevarai donc al

paure Gaston Bolois lo paragraf primièr qu'escriguèt en 1979 quand son collèga alestiguèt

son LEXIC ILLUSTRAT, ja tot en occitan : « Un òme qu'entrepren tot sol de redigir un

diccionari, que se sone Littré, Robèrt... o pas que Cantalausa, se merita un còp de capèl

magistral. Soslevar sus las espatlas l'univèrs dels milieirats de mots que compòrta una

lenga, cal èsser un Atlàs per concebre una audàcia tala ! »

Ieu ajustarai qu'aquel òme, quand met son prètzfach en talh, se dobta pas jamai de

çò que l'espèra : collectar, sospesar, estudiar, comparar, dessobtar totas las calhetadas

d'un tèrme, las destriar, laissar de caire totas las variantas bastardas, causir lo tèrme literari

pus espandit e pus confòrme a l'etimologia - çò que va pas totjorn de par - lo definir o

porgir tota una tièira de sinonims - çò que fa sovent Cantalausa - apondre d'exemples de

bona lenga parlada per servar amens dos nivèls de lenga... avèm aquí lo trabalh d'un

lexicograf seriós. Un trabalh aital es pas de bon far, qu'amòda cada jorn sos braves

copaments de cap.

Soi estat estrambordat pel contengut e la presentacion d'aquel futur diccionari. La

presentacion, rai ! que d'unes diràn qu'es pas çò pus principal ; d'acòrdi ! mas ieu qu'ai

la vista que mèrma de mai en mai, pòdi pas pus legir sens lópia d'autres diccionaris de

tant que son escriches menut menut ; lo de Cantalausa, si ! E lo tròbi clar.

Mas es lo contengut que me laissa desparaulat : 1./ lo vocabulari tradicional tan ric que

se farguèt pendent tres o quatre cents ans al contacte quotidian dels dialèctes galleses o autres

amb lo latin de glèisa - primièira lenga comuna d'Euròpa - ; 2./ lo vocabulari scientific

internacional tirat del latin en çò que concernís èrbas, flors, plantas, aucèls, autres animals e

fonges ; 3./ lo vocabulari tecnic modèrn, sortit, el, mai que mai del grèc, l'avètz aquí lo

contengut d'aquel diccionari.

Ancian escolan - puèi ex-professor - de latin e de grèc, me soi congostat de tornar descobrir

dins lo Cantalausa mos esmeravilhaments d'escolan de latin e de grèc de la seisena a la Retorica,

de tornar trobar mon ensenhament de professor, mas tròbas d'òme madur, mon somi grand de

jove retirat, que soscavi alara de far un libre qu'ai pas fach : un recuèlh de racinas grègas e

latinas passadas en occitan. È ben, Cantalausa o a fach autrament, alfabeticament,

sistematicament pels etims grècs qu'an donats los tèrmes occitans e internacionals de

matematicas, de medecina, d'informatica, de fisica, de quimia.. que venon pas brica de l'anglés

coma d'unes o creson a tòrt.

12