A : letra primièira de l'alfabet occitan prononciada (a )

a (prep.) :

M'en vau a Albi (as Albi), ... a Arle. « en Arle » (fr.)

L'ai ausit a cantar (occ.) : l'ai ausit cantar.

L'ai vist a passar (occ.) : l'ai vist passar.

L'ai vist a ton paire (occ.) : ton paire l'ai vist.

Manquèt a se copar lo còl (occ.) : manquèt de se...

Tornèt a pujar (occ.) : tornèt pujar (tornèt montar)

Sentir a mosit (occ.) (e non pas sentir lo mosit)

O me saupretz adire. v. adire.

a ! (interj.) : A ! que siás brave !

A ! quina polida jornada !

A- (an- davant vocala) :

prefix privatiu (del prefix grèc a- que vòl dire sens /

manca) utilizat per formar tot un fum de mots : amoral ,

amòrf, anormal, acromatic, anacronic, asimetric... ;

prefix de modificacion (del latin ad) utilizat per formar

de vèrbs transitius, a partir d'un vèrb intransitiu d'estructura

analòga (v. per ex. badar / abadar, badalhar / abadalhar...),

o per formar un vèrb diferent d'a fons del vèrb simple

(v. bolegar, abolegar - brocar, abrocar - caminar, acaminar) ;

prefix que dona de doblets : abesalar : besalar ;

ablanquir : blanquir ; abolegar : bolegar ; afornelar : fornelar...)

prefix expressiu, mai que mai amb lo redoblament de

la R del vèrb primitiu : arraflar : raflar ; arrajar : rajar ;

arrapar : rapar ; arriscar : riscar ; arrossegar : rossegar...

prefix abusiu qu'ajusta pas res al mot primitiu :

aformic per formic ; afós per fos ; afrau per frau ; agostós

per gostós ; amajofa per majofa ; agralha per gralha...

AB- : prefix latin que vòl dire « sens » v. * abucle.

abac (arc.) : aritmetica ; las matematicas (R. II, 10) ; bolièr

utilizat autres còps per calcular (arc.) ; grafic que permet

de resòlver fòrça calculs ; tauleta salhenta que forma

la partida superiora d'un capitèl.

« abad » : v. abat.

abacial, -a : relatiu, -iva a l'Abat, l'Abadessa, o l'abadiá.

Dreches abacials. Dignitat abaciala. Ostal abacial.

abadalhar : far badar (obrir / dobrir)

Abadalhar una pòrta.

abadalhar (s') : s'obrir / se dobrir complètament.

abadar (v. intr.) : obrir la boca, lo bèc, una pòrta... ; alargar /

deslargar.

Abada la fenèstra, que la cambra se refresque.

Abadèt lo bestial coma de costuma.

abadessa : superiora d'un monastèri de femnas.

La Maire Abadessa.

abadiá : monastèri / monastièr / mostièr / monastir.

abadial, -a : relatiu, -iva a una abadiá, un abat, una

abadessa. Lor glèisa abadiala es una esplendor.

abagièira (plt. que sa frucha es l'abajon) : (Vaccinium myrtillus)

abaiandada : vantadissa / fanfaronada.

abaiant, -a : ufanós, -osa / orgulhós, -osa ; arlèri, -èria ;

bufaire, -a / confleta / ventabolòfas (m. e f.)

abairar (v. intr.) : far pàisser l'èrba d'autrú (dels autres)

abaissada : reveréncia.

abaissament : accion o resulta d'abaissar o de

s'abaissar ; umiliacion. (R. II, 191)

abaissar (v. tr.) : far davalar a un nivèl pus bas ; far tombar

q.q. de vergonha ; tondre una estòfa.

La dolor abaissa l'òme o lo grandís.

Abaissar la votz. Abaissar lo lum. Abaissar lo prètz.

Abaissar q.q. Abaissar una estòfa.

abaissar (s') : davalar a un nivèl pus bas ; s'avergonhar ;

se clinar davant q.q.

Se cal pas abaissar a pèrdre sa lenga mairala.

abaissatge : accion d'abaissar o de s'abaissar.

abajanir (v. tr.) : aflaquir (far venir pus feble) (t. a.)

abajanir (s') : s'aflaquir (vin)

Aquel vin s'es abajanit en lòc de se melhorar.

abajon : aire (frucha de l'abagièira) (e non pas « mirtilha » ( fr.)

abalandrar (v. tr. e intr.) : v. balandrar.

abalausida / abaulasiment : accion o resulta d'abalausir.

abalausir / esbalausir / embalausir : enlusernar ;

estabosir. Ne demorèri tota abalausida.

abalç / abauç : lenhièr de gavèls (fagòts (R. III, 248) en carrat.

abalçar / abauçar (v. tr.) : amontetar de gavèls (fagòts) ;

far un lenhièr.

Abaucèt sos gavèls d'eisserments jol cobèrt.

abalhar (v. tr.) : acanar la frucha per la far tombar.

Nos cal abalhar las noses que son pas tombadas.

abaliment : accion o resulta d'abalir (t. a.) ; educacion.

L'abaliment d'un òme pren fòrça temps.

abalir (v. tr. e intr.) : elevar ; ensenhar ; far venir (cultivar) ;

capitar. (e non pas « reüssir ») (fr)

Abalir de galinas. Abalir sos mainatges.

Pòdi pas abalir res dins aquel camp marrit.

Ai pas plan abalit mon trabalh.

abalir (s') : se capitar / s'endevenir.

S'abaliguèt que ploguèt al bon moment.

abandieirar (v. tr.) : metre de bandièiras.

Per la vòta, abandieirèron totas las carrièiras.

abandon : accion o resulta d'abandonar o de s'abandonar.

abandon (a l') (loc. adv.) : abandonat, -ada ; en desòrdre.

Laissa sos afars e son ostal a l'abandon.

abandonaire, -a : persona qu'abandona ; que se laissa anar.

abandonament : accion o resulta d'abandonar o de s'abandonar.

abandonar (v. tr.) : renonciar a quicòm ; s'ocupar pas

mai de q.q.

abandonar (s') : se liurar a sas inclinacions naturalas.

S'abandonar a sas passions, a sa dolor...

abans (adv. o prep.) marca una anterioritat de temps o de posicion.

De confondre pas amb avant : v. avant.

Lo contrari d'avant es darrièr, enrè.

Lo contrari d'abans es après.

ABANS- : forma prefixada del latin ab ante que marca una

anterioritat de temps o de posicion e que servís a formar talament

de compausats que ne podèm pas donar tota la tièira.

abansbraç : partida del braç entre lo ponhet e lo coide ;

(pel caval) çò que va del coide al genolh.

abansclavèl : viron per començar de traucar abans d'enfonzar

un clavèl.

abanscorreire, -a : anonciador, -airitz.

Un ventàs qu'es abanscorreire d'auratge.

abansdarrièr, -ièira : que ven abans lo darrièr, la darrièira.

abansjorn : temporada abans la punta del jorn.

abansgost : impression primièira amodada per un

eveniment futur. (puslèu qu' « avantgost »)

abansguèrra : periòd (m.) abans una guèrra.

« abans-ièr » (fr.) : v. ièr delà.

abansongan : l'an passat.

abansora : abans que siá l'ora, lo moment, la sason...

abansprimièira : presentacion d'un espectacle, d'un film,

abans la primièira representacion publica.

abansprojècte : estudi preparatòri d'un projècte.

abanspropaus : introduccion abans lo tèxt que sèc.

abanstast : abansgost.

abansvelha : lo jorn abans la velha (e non pas « avantvelha »)

abaranhar : baranhar (clausurar amb una randa)

abarbador : faissa de plantolièira (e non pas « pepinièira » (fr.)

abarbar / abarbelar (v. tr.) : far racinar (far metre de racinas)

Las brotas joves las fasèm aisidament abarbar.

abarbar / abarbelar (s') : racinar (metre de racinas)

L'asenièr es una planta que s'abarba plan.

abarbat, -ada : racinat, -ada. v. (R. V, 30)

abarbassir (s'): venir barbut ; se laissar butar la barba.

abarbassit, -ida : vengut barbut, venguda barbuda.

abarca : mena d'espardilha de cuèr.

« abarcorit » : v. avercolit.

abardal (plt.) : (Rhododendron ferrugineum)

abarrar (v. tr.) : v. barrar.

abarrejar (v. tr.) : v. barrejar.

abarreja (prep. e adv.) : demest ; forra-borra.

Abarreja las flors : demest las flors.

S'empochèt abarreja pèças e bilhets.

abarrejadís / abarrejament : borramescla / enrambolh.

Vegèri un abarrejadís que se pòt pas dire !

abarrejat, -ada : enrambolhat,-ada / borramesclat,-ada.

abarronar (v. tr.) : tustassar a còps de baston.

Abarronava la paura bèstia que n'èra una vergonha.

abarronat, -ada : tustassat, -ada / bastonat, -ada.

abartassiment : accion o resulta de se cobrir de boissons.

abartassir (s') : se virar en bartasses (boissons)

abartassit, -ida : virat, -ada en bartasses.

Bòria abartassida. Camp abartassit.

abasaclar (v. tr.) : abatre ; afrabar ; arroïnar.

abasaniment : accion d'èsser o de venir maurèl.

abasanir (v. tr.) : far venir maurèl (negrós, -osa de pèl)

abasanir (s') : venir maurèl.

abasanit, -ida : vengut maurèl, venguda maurèla.

Abasanit pel grand solelh.

abasar (v. tr.) : demolir ; desquilhar ; terrassar ; comolar.

abasar (s') : se demolir ; davalar cap al sud o d'una nautor.

Cada jorn un pauc mai s'abasa l'ostal vièlh.

abasimar (v. tr.) : abismar ; terrassar ; englotir dins las aigas.

abasimar (s') : disparéisser dins las aigas.

« abasoirar » : v. abausonar.

abasta ! : pro ! Aquò sufís ! I n'a pro !

abastament : sufisença. (R. II, 193)

abastar (v. intr.) : sufire ; abondar ; virar plan o mal ; ajar.

Aquò abastarà, vòli pas res pus.

Es pro grand per abastar la topina sus la laissa nauta.

abastar (v. tr.) : provesir.

abastar (s') : se contentar ; se pausar (volada d'aucèls)

Tota la tropelada d'aucèls s'abastèt sul milh.

abastardiment : accion o resulta de s'abastardir.

abastardir (s') : pèrdre las qualitats de sa raça / s'abordir.

Nòstra polida lenga la laissem pas s'abastardir.

abastardit, -ida : abordit, -ida.

abastat (adv.) : pro / sufisentament.

abastat, -ada : provesit, -ida.

abat : eclesiastic en general ; prèire sens parròquia.

Abat : capmèstre d'un monastèri d'òmes.

Lo Paire Abat d'un monastèri.

abat de molin : mèstre vailet (aplech) de molin.

abatalhar (v. tr.) : atacar ; desrocar ; acanar de noses.

Abatalhèron lo canhàs a còps de ròcs.

abatalhat, -ada : t. a. çaisús.

abatatge : accion o resulta d'abatre.

Abatatge d'un arbre. Abatatge d'un buòu.

abateire, -a : persona qu'abat q.q. o quicòm.

Abateire d'arbres. Abateira de galinas.

abatelar (s') : montar en batèu.

abatement : demolicion ; rebais (diminucion del prètz) ;

languison / languina / malandra.

Decidiguèron l'abatement dels ostals vièlhs.

Me faguèt un abatement pro consequent.

Es dins un estat d'abatement vengut cronic.

abatent : mena de contravent que se pòt levar o baissar.

Un abatent para del solelh coma de la pluèja.

abatre (v. tr.) : copar ; desquilhar ; demolir ; tuar ; abenar ;

descoratjar ; derivar (t. tecn de mar.)

Lo boscatièr ven d'abatre un garric.

D'un còp de bòla totas las quilhas las ai abatudas.

Lo ventàs de la nuèch passada abatèt l'ostal vièlh.

La pluèja abatèt lo ventàs.

Lo boquièr abat los buòus d'un còp de malh.

La fèbre l'a complètament abatuda.

Es fòrt abatut, que ven de pèrdre sa femna.

abatre (s') : tombar subran.

Lo paure dròlle s'abatèt d'abocadents.

abatut, -uda : t. a. del v. abatre.

abauçar e derivats : v. abalçar.

abaucament : accion o resulta de s'apasiar, de se calmar.

L'abaucament de la tempèsta.

abaucar (v. tr. e intr.) : calmar ; apasiar.

Abaucar la colèra, la fèbre...

abaucar (s') : se calmar ; s'amaisar ; s'apasiar ; se calar.

Lo meissant (L. 240) temps s'es un pauc abaucat.

Lo can que japava (R. III, 581) a finit per s'abaucar.

abaudiment : accion de se lançar. v. s'abaudir.

abaudir (v. tr.) : lançar ; donar lo vam ; produire / produsir.

Abaudir son caval dins las aigas d'un rivatèl.

abaudir (s') : se produire ; se lançar ; s'acostumar.

S'es enfin abaudit a parlar en public.

abauquiment : accion o resulta de se cobrir d'èrba.

abauquir (s') : venir codenàs (pelenc) ; venir pelena.

Un camp abandonat finís que s'abauquís.

abauquit, -ida : vengut, -uda codenàs o pelena.

abaus : abondi ; foison (L. 192)

abaus (en) (loc. adv.) : en abondi / a roncéncia / a foison.

abausament / abausiment : capvirament ; avalancament.

abausar / abausir : virar una aisina çò de dessús

dejós ; aclapar ; abatre ; assucar.

L'abausiguèt d'un còp de ponh.

abausar / abausir (s') : tombar de morres.

abausons (d') : amorrat, -ada ; aplatussat, -ada sul ventre.

abausat, -ada / abausit, -ida : amorrat, ada.

abausidor, -oira : confleta (persona que se confla, que se vanta)

Es abausidoira que jamai pus !

abausiment : conflardisa.

abausir (v. intr. e tr.) : foisonar / abondar ; se vantar ; quichar (s.f.)

embestiar / enujar / enojar (R. IV, 343 - L. 150)

Frucha qu'abausís. Persona qu'abausís (que se vanta)

Nos abausís amb sas pretensions.

abausir (s') : s'abausar / s'aplatussar de tota sa longor.

abausissent, -a : que foisona ; avantatjós, -a ; presomptuós, -a.

abausissentament (adv.) : t. a. çaisús. (R.V, 262)

abausonadura : esbodenament / esbosenament.

abausonaire, -a : que fa esbosenar (canhar) quicòm.

abausonar (v. tr.) : esbosenar / far canhar quicòm.

abausonar (s') : s'esbosenar / s'esbodenar.

abausonat, -ada : esbodenat, -ada. v. esbodenar.

La paret s'es abausonada : ... a canhat.

abautiment : estavaniment ; estavanida.

abautir (v. intr.) : afalhocar ; s'estavanir (se trobar mal)

abautit, -ida : estavanit, -ida.

abdicacion : accion o resulta d'abdicar. (R. II, 12)

abdicar (v. tr.) : renonciar a quicòm que l'òm possedís. (t. a.)

Abdicar lo poder, la corona, l'empèri.

Tota sa dignitat d'òme, l'a abdicada !

abdomèn : ventre.

abdominal, -a : relatiu, -iva a l'abdomèn.

ABDOMINO- : forma prefixada del latin abdomen, -inis

que vòl dire abdomèn.

abdominoscopia : accion d'estudiar l'abdomèn.

abdominotoracic, -a : relatiu, -iva a l'abdomèn e al torax.

Abdon : prenom. N'ai agut conegut un, ieu, d'Abdon.

abdos, abdoas (arc.) : ambdos, ambdoas (arc.) : totes dos,

totas doas (du 'É s / d É s) (R. III, 80)

abecada / abecat : contengut d'un bèc.

abecar / abecadar (v. tr.) : avidar un aucelon ; li donar la becada.

abecatge : accion o resulta d'avidar un aucelon.

abecé : alfabet / abecedari / las beçaròlas.

« abeire » / « aburre »... : v. aver.

Abèl : prenom.

abelan, -a : alargant, -a ; generós, -osa. (R.III, 459)

abelar (v. tr.) : netejar ; adornar ; far venir polit, -ida.

abelar (s') : venir polit, -ida ; se metre al bèl (temps)

abelat, -ada : vengut, -uda polit, -ida ; vengut, -uda bèl, -a.

abelh : bugal / abelhièr : airal que i a de bornhons.

abelha : insècte que fa de mèl (Apis mellifica)

Abelha reina. Abelhas obrièiras.

abelhaire, -a : apicultor, -tritz.

abelhana : citronèla / limoneta (Melissa officinalis)

abelhar (v. tr.) : provesir amb d'abelhas o de bornhons.

abelhard : insècte felut que revèrta una abelha gròssa :

(Bombus lapidarius) ; (B. agrorum) ; (B. sylvarum)

abelha mascla.

abelhenc, -a : relatiu, -iva o caracteristic, -a d'una

abelha o de las abelhas.

Bronzinament abelhenc. Marrana abelhenca.

abelhièr : bugal (airal que i a de bornhons) ; aucèl que se

noirís d'abelhas e de vèspas (Merops apiaster)

abelhòla : vespièr / vespatièira.

abelidor, oira : qu'abelís, que flata, qu'apolidís.

Paraulas abelidoiras.

abelièr : tropèls de fedas mestrejats per un sol pastre.

abeliment : accion d'abelir, de flatar, d'apolidir.

abelir (v. tr. e intr.) : embelir ; flatar ; venir polit, -ida ; agradar.

abelit, -da : agradiu, -iva ; desgordit, -ida.

Aquela maire a un nenon plan abelit.

abelitrir (v. tr.) : far venir belitre,-a / far venir pauruc,-uga.

abelitrir (s') : venir belitre, -a (pauruc, -uga)

abelitrit,-ida : vengut belitre (pauruc); venguda belitra (pauruga)

abeluc : vivacitat ; amor del trabalh ; adreça.

Un òme plen d'abeluc.

abelugar (v. tr.) : amodar al trabalh ; escarrabilhar.

abelugar (s') : s'amodar al trabalh ; s'escarrabilhar.

abenaire, -a : consumador, -airitz.

abenar (v. tr.) : consumar / usar ; alassar / fatigar /

fastigar / rebutar ; arredre.

Ai abenada tota la candèla. Abenar un vestit.

Soi abenat d'ausir sas repapiadas.

Lo trabalh d'aqueste matin m'a d'a fons abenat !

abenar (s') : s'arredre ; s'usar ; se consumar ; se fastigar.

abenat / abenal : sadol (refasti)

N'ai fach un brave abenat de bicar de bledas !

abenat, -ada : arredut, -uda ; usat ,-ada ; consumat, -ada.

abenatge : usadura ; extenuacion ; consumacion.

« abencar » : v. avencar.

« aberar » : v. abeurar.

« aberit, -ida » (rotacisme) : v. abelit, -ida.

« aberlenca » : v. amalenca.

« abernós » : v. vernós.

aberonir (v. tr.) : aprivadar un moton, un anhèl o una feda.

aberonir (s') : se vermenar. v. beron.

aberonit, -ida : aprivadat,-ada ; vermenat, -ada.

aberracion : absurditat ; t. tecn. de psicologia, de patologia,

d'astronomia, d'optica, de biologia...

Aberracion geometrica. Aberracion cromosomica.

aberrància : singularitat enòrma dins una seria estatistica.

aberrant, -a : absurd, -a.

abesalar (v. tr.) : alevadar / arregolar (far de besals per un prat)

abesalat, -ada : arregolat, -ada.

abeson : agulha de pluma d'aucelon / estug ( tanòc)

que ne sortís la pluma d'un aucèlon.

abespiar (v. tr.) : agachar de luènh ; espiar.

abespiat, -ada : agachat de luènh, agachada de luènh.

abessiment : accion o resulta d'asimar una lama.

abessir (v. tr. e r.) : asimar / afolar lo talh d'un cotèl,

d'una dalha, d'una marra, d'una pigassa...

abestialar (v. tr.) : provesir en bestial.

abestialar (s') : se provesir en bestial.

abestialat, -ada : provesit, -ida en bestial.

abestiassar / abestir (v. tr. e r.) : far venir bèstia.

abestiassar / abestir (s') : venir bèstia.

abestiment : accion o resulta de venir bèstia.

« abeston » : asbèst / amiant. (R. II, 12 - L. 1)

àbet : ac / aròfa / bolòfa / òlva / ase.

àbets : polses / aròfas / òlvas / acs / bolòfas / ases.

Ne fasiam un confle, d'àbets, per las batesons !

abèu (a) (expression adv.) : en dangièr.

abeurada : çò que se beu dins un còp.

abeurador : airal per beure ; o per far beure lo bestial.

abeuraire, -a : persona qu'abeura los pòrcs.

abeurar (v. tr.) : far beure ; donar lo beure als pòrcs.

abeurar (s') : beure ; se pintar ; s'embeure.

abeuratge : beure dels pòrcs ; bevenda.

abeurat, -ada : qu'a begut.

« abeutir » : v. abautir.

abiaissar (v. tr.) : far venir adrech ; aplechar quicòm.

abiaissar (s') : venir adrech ; metre de biais ; s'aplechar ;

s'acostumar a un novèl anar.

D'ont mai practica e d'ont mai s'abiaissa.

abiaissat, -ada : adrech, -a.

ABIET- : forma prefixada del latin abies, -ietis (avet)

abietacèas (f. pl.) : pinacèas (familha d'unes conifèrs)

abietin, -a : relatiu, -iva a l'avet.

abietina : substància rosinosa tirada d'unes conifèrs.

abil, -a : adrech, -a.

abilament : d'un biais abil.

abiletat / abilesa : adreça.

abilhament : accion d'abilhar (de fornir de vestits) ;

biais de s'abilhar ; ensemble dels vestits per s'abilhar ;

ensemble de las professions del vestit.

Magasin d'abilhament. Un abilhament curiós.

Las diferentas pèças d'un abilhament.

Lo sindicat de l'abilhament.

abilhar (v. tr.) : vestir (cargar un abilhament, un vestit a

q.q.) ; plan vestir ; corroçar, corroça que corroçaràs.

Aquel vestit t'abilha plan. Lo t'abilhèri quicòm !

abilhar (s') : se vestir (cargar sos abilhaments, sos vestits) ; se

crompar un vestit. Òm s'abilha cada matin après se lavar.

S'abilha a cò de son vesin qu'es sartre.

S'abilhar d'estiu. S'abilhar de dimenge.

abilhat, -ada : vestit, -ida. Abilhat de seda : pòrc (l. p.)

abilhatge : accion o resulta d'abilhar o de s'abilhar.

abilitacion : aptitud reconeguda oficialament.

abilitar (v.tr.) : declarar apte, -a per far quicòm. (R. VI, 50)

abilitat, -ada : reconegut, -uda apte,-a per far quicòm.

Siás pas estat abilitatada per aquò far !

abilhada (l.p.) : carta de jogar que compòrta una figura.

ab intestat (lat.) : sens testament. v. p. 20, 2°/ d)

S'es laissat morir ab intestat.

abiogenèsi (f.) : generacion espontanèa.

abiogenetic, -a : relatiu, -iva a l'abiogenèsi.

abiòsi (f.) : suspension aparenta de la vida.

abiotic, -a : natura de çò que conven pas ges a la vida ;

natura d'un factor ecologic independent dels èssers vius.

abiotrofia : procèssus degeneratiu qu'ataca las cellulas

vivas, mai que mai las del sistèma nerviós.

abiotrofic, -a : relatiu, -iva a l'abiotrofia.

Malautiás abiotroficas.

abís / abisme : gofre (traucàs) d'una prigondor insondabla ;

tot çò que divisa o separa ; desastre ; mistèri ; potz (s.f.)

Los abisses (abismes) marins.

I a un abisme entre doas generacions.

Se tròba al fons de l'abisme.

Lo còr de l'òme es un abisme.

Aquel òme es un abisme de sciéncia.

« abispar » : v. avispar.

abissal, -a : relatiu, -iva a un abís (abisme)

Prigondors abissalas : de 800 a 10 000 mètres.

abissar / abismar (v. tr.) : abasimar (englotir dins las aigas)

abissar / abismar (s') : s'englotir dins las aigas.

Lo naviri s'abismèt dins un pas res.

abit : vestit.

abitable, -a : que i se pòt abitar. Airal abitable.

abitacion / abitacle : airal que l'òm i abita.

abitador, -airitz : persona qu'abita, que demòra endacòm.

Las abitairises del vilatge foguèron convocadas.

abitaire, -a / abitant, -a : persona qu'abita endacòm.

abitant, -a : persona que viu abitualament endacòm.

abitar (v. tr. o intr.) : demorar / estar / estatjar / repairar

(viure endacòm / demorar endacòm)

Abiti dins un ostalon d'un vilatjon de Roergue.

L'estrambòrd abita son còr (s.f.)

abitarèla (arc.) : aubèrja ; ostelariá ; relais.

abitatge : residéncia.

abitual, -a : que se fa per abitud ; vengut, -uda abitud.

Las conversacions abitualas de cada jorn.

Es una expression abituala de son parlar.

abitualament : d'abitud (d'un biais abitual) ; de costuma.

abituar (v. tr.) : acostumar (far prene una abitud)

Es estat abituat a èsser pas lord.

abituar (s') : s'acostumar (prene una abitud)

S'es abituat per fòrça a parlar francés.

abituat, -ada : acostumat, -ada.

abitud : costuma, disposicion aquerida per la repeticion d'un

meteis acte. A presa per abitud de se levar matin.

abitud (d') (loc. adv.) : abitualament ; de costuma.

abjeccion : condicion de çò abjècte.

abjècte, -a : vil, -a / infame, -a (al darrièr gra de l'abaissament)

abjèctament : d'un biais abjècte.

abjuracion / abjurament : renonciacion solemniala.

abjurador, -airitz : persona qu'abjura.

abjurar (v. tr.) : renonciar solemnialament a sa religion ;

renonciar a sas errors.

Abjurar sa fe. Abjurar sas opinions.

abjuratòri, -a : relatiu, -iva a una abjuracion.

Deslarguèt de paraulas abjuratòrias.

abla / ableta (mena de peis) : garlesca / ravanenca / sòfia.

(Alburnus lucidus)

ablacada / ablacadís : solada de frucha ; menusas de

carn ; alas e patas de galinas chapladas.

ablacar (v. tr.) : insolentar ; tustassar ; acanar de frucha ;

abatre ; terrassar ; far jaire lo cerealum (froment, òrdi...)

Aquel auratge m'a ablacada tota la vianda.

ablacar (s') : se jaire (èrbas ; cerealum)

ablacat, -ada : jagut, -uda per la pluèja o pel vent.

ablacion : operacion per enlevar quicòm. (R. II, 14)

Far l'ablacion d'una tumor.

ablactacion : cessassion de l'alachament (accion de quitar

(de plegar) de donar son lach)

abladada : amalugada. v. amaluc - amalugar.

abladar (v. tr.) : semenar de blat ; donar de blat al bestial

o a un molin ; amalugar (s.f.) / tabassar / tanar.

Avèm abladada tota la comba. Abladar las galinas.

Se faguèt abladar que se'n sovendrà.

abladat, -ada : p.p. d'abladar (t. a. çaisús)

abladatge : provesiment en blat.

abladivol, ivola : prèst, -a a èsser semenat, -ada en blat.

v. -ÍVOL.

« ablaiar » : v. ablasigar.

ablanquesir : far venir blanc.

Ablanquesís la nèu tot lo país.

ablanquesit, -ida : vengut blanc, venguda blanca.

ablanquida : sopa de lach.

ablanquir (v. tr.) : blanquir / far venir blanc.

Ablanquir una paret amb de lach de cauç.

ablasadura : lassièira / fatiga.

ablasaire, -a : persona que fatiga, qu'alassa.

ablasidura / ablasiment : assopliment.

ablasigar (v. tr.) : arredre / abenar ; macar ; aclapar ;

afrabar ; destruir / destruire.

Soi ablasigat : ne pòdi pas pus.

ablasigar (s') : s'arredre / s'abenar ; se macar ; s'aclapar ;

s'afrabar ; se destruire.

Aquel ostal s'es ablasigat de vielhum.

ablasigat, -ada : p.p. d'ablasigar. t.a. çaisús.

ablasir (v. tr.) : assoplir ; marcir / passir / blasir /

rafir ; fatigar ; usar.

Ablasir lo cuèr : assoplir lo cuèr.

ablasir (s') : s'assoplir ; se rafir / se passir / se marcir.

Un còp copadas, las flors s'ablasisson (se rafisson)

ablasit, -ida : marcit, -ida / passit, -ida / blasit, -ida.

Flor ablasida : flor passida / flor rafida.

ablastina : mena d'anticòrs dins lo serum (lat.)

ablatir (v. tr.) : acanar de frucha ; tanar / tabassar.

ablatir (s') : s'ablatugar. v. pus bas.

ablatiu : cas de declinason latina.

ablatiu absolut : participi absolut (construccion de frasa

que nos ven del latin) Messa dicha anèt dejunar.

Aquò fach, se jaguèt.

ablatugar (v. tr. e r.) : macar ; marcir ; acanar de frucha.

Cal ablatugar las noses que vòlon pas tombar.

ablatugar (s') : se macar ; se rafir ; se marcir.

ablatugat, -ada : t. a. çaisús.

ablotar (v. tr.) : vendre o crompar en massa (amassa) ; metre

amassa.

ablotat, -ada : t. a. çaisús.

abluciomania : tissa de se lavar las mans de contunh

(t. tecn. de psiquiatria)

ablucion : accion de se lavar ; purificacion religiosa.

Far sas ablucions : se lavar. Ablucions liturgicas.

Ablucions musulmanas. Ablucion dels dets (messa)

abnegacion : sacrifici volontari al servici de Dieu o d'autrú

(dels autres)

Abnegacion crestiana. Abnegacion umana.

aboalhar (v. tr.) : bugalhar (balajar amb un bugalh ; netejar

lo gran de pel sòl. v. bugalh.

aboalhat, -ada : balajat, -ada / bugalhat, -ada.

abobar (v. tr.) : aculhir arderosament.

abobat, -ada : aculhit, -ida arderosament.

abocadís, -issa / abocador, -airitz : qu'aboca aisidament.

Una carreta abocairitz. Una carreta abocadissa.

abocadura : baisòl / baisadura : airal (endrech) que doas

tortas i se tocavan dins lo forn.

abocament / abocat : cabussada ; calament (clavadura de boca,

accion de se calar, de demorar lengaclavat, -ada)

abocar (v. tr. e intr.) : capvirar un recipient ; vojar ;

voidar ; taular. v. taular.

Abocar un ferrat. Abocar una saca de gran.

Un tractor pòt abocar per un travèrs tròp penjalut.

abocar (s') : se taular / s'amorrar / se volcar.

aboçar (v. tr.) : consolidar amb de bòças (mar.)

aboçatge : accion o resulta d'aboçar (mar.)

abocat, -ada : t. a. del vèrb abocar.

aboçat, -ada : consolidat, -ada amb de bòças (mar.)

abochardir (v. tr.) : passir ; bochardar.

Culhir d'amoras abochardís las mans.

abochardir (s') : se cobrir / s'atrumar / s'entrumir (temps)

Lo temps s'abochardis, cresi que vòl plòure.

abochardit, -ida (adj.) : passit, -ida : cobèrt, -a de nivols.

abochelar (v. tr.) : bochelar.

abochinar (v. tr.) : sasir entre las dents.

abocinament : accion o resulta d'abocinar, d'atalhonar.

abocinaire, -a : persona qu'abocina, qu'atalhona.

abocinar (v. tr.) : atalhonar ; achiquetar.

Abocinar de carn per la metre dins un farç (farcit)

abocinat, -ada : atalhonat, -ada ; achiquetat, -ada.

abocons (d') (loc. adv.) : de morres.

Tombar d'abocons : tombar de morres (lo cap primièr)

aboconar (v. tr.) : amorrar.

aboconar (s') : s'amorrar.

aboconat, -ada : de morres.

abodriment : accion o resulta d'abodrir o de s'abodrir.

abodrir (v. tr.) : atrencar (aprestar la tèrra per la cultivar)

abodrir (s') : se melhorar (tèrra)

abogriment : accion o resulta d'abogrir o de s'abogrir.

abogrir (v. tr.) : far venir morrut, -uda o enchiprós, -osa.

abogrir (s') : venir morrut, -uda o enchiprós, -osa.

D'ont mai va, d'ont mai s'abogrís.

abogrit, -ida : vengut morrut, venguda morruda.

aboiar (v. intr.) : abondar ; foisonar.

aboissoniment : accion de se virar en boissons.

aboissonir (v. tr.) : laissar butar en boissons ; abartassir ;

agarrussir.

aboissonir (s'): s'abartassir ; s'agarrussir.

D'ont mai anam, d'ont mai lo país s'aboissonís.

aboissonit, -ida : abartassit, -ida ; agarrussit, -ida.

abolament : mesuratge entre bòla e lec al jòc de petanca.

abolaire,- a : mesuraire, -a al jòc de petanca.

abolar (v. tr.) : mesurar entre la bòla e lo lec quand se

jòga a la petanca.

abolar (s') : se mesurar ; se comparar (al jòc de petanca)

abolegar (v. tr.) : alucar lo forn après aver plegat de se'n servir.

abolia : manca o insufisença de volontat d'una persona

que pòt pensar, mas que se pòt pas decidir.

abolic, -a : que se pòt pas decidir.

abolicion : accion de suprimir. (R. II, 17)

Abolicion de la pena de mòrt.

abolicionisme : ensemble dels arguments dels que demandan

l'abolicion de quicòm (de la pena de mòrt, per exemple)

abolicionista (m. e f.) : adèpte, -a de l'abolicionisme.

aboliment : disparicion.

abolir (v.tr.) : suprimir ; anientar ; abenar ; marcir / rafir.

abolir (s') : perir ; disparéisser / se pèrdre ; s'avalir.

Laissem pas nòstra lenga s'abolir !

abolit, -ida : t. a. del vèrb abolir.

abominable, -a : digne, -a d'abominacion ; afrós, -osa.

Escopiguèt de damnes abominables.

abominablament : d'un biais abominable.

abominacion : accion d'abominar ; causa abominabla ;

detestacion (R. V, 358)

abominar (v. tr.) : detestar / asirar / aborrir. (R. II, 13)

Abominava las messorgas, totas las messorgas.

abonaçar (v. tr.) : adocir ; amaisar / apasiar.

abonaçar (s') : s'amatigar ; s'amaisar / s'apasiar.

Lo temps s'abonaça, èra mai que ora.

abonaçat, -ada : adocit, -ida ; amaisat, -ada / apasiat, -ada.

abonament : çò que l'òm paga per un temps determinat

per evitar de pagar cada còp (jornal, revista, transpòrt, intrada)

Renovelar son abonament.

abonaire,- a : persona qu'abona una autra persona.

abonançar (s') : venir bon amb lo temps.

Vin o ròcafòrt s'abonançan pauc a pauc.

abonar (v. tr.) : far pagar un abonament ; melhorar.

abonar (s') : pagar un abonament ; s'abonir ; se melhorar ;

s'amadurar ; s'abonicar.

abonat, -ada : persona qu'a pagat un abonament.

abonatge : accion o resulta d'abonir o de s'abonir.

abondància : abondi (m.) ; foison (quantitat granda) ;

fertilitat ; rèirevin. Una annada d'abondància.

Una abondància de pluèja.

abondància (en) (loc. adv.) : en abondi / a roncéncia / a foison.

Aquela annada, nevèt en abondància.

abondant, -a : en quantitat granda.

abondar (v. intr. e tr.) : èsser abondós ; repasimar / ressasiar.

Ongan (aqueste an) la frucha abonda.

abondar (s') : se desgostar de.

abondat, -ada : generós, -osa (R. III, 459)

largassièr, -ièira / prodig, -a / degalhaire, -a.

abondi (m.) : abondància. En abondi : en abondància.

abondir (v. tr. e intr.) : far s'embeure una fustalha ;

far perdurar ; durar ; repasimar / ressasiar.

abondiu, -iva / abondívol (m. e f.) : en quantitat granda.

Per abondívol, v. -ÍVOL.

abondivament / abondivolament : en abondi.

abondós, -osa : en quantitat granda.

abondosament : en abondància / a roncéncia / a foison.

abonhar (v. tr e intr.) : amontetar / amolonar ; pomar.

Ongan, los caulets an plan abonhat (pomat)

abonhar (s') : s'amontetar / s'amolonar.

abonhat, -ada : amontetat, -ada / amolonat, -ada.

aboniment : melhorament / melhorança ; sadolament /

sadolitge / sadolum ; refasti.

abonir / abonicar (v. tr.) : melhorar ; assadolar / ressasiar ;

refastar / desgostar.

abonir / abonicar (s') : se melhorar ; se rebutar / se refastar /

se desgostar.

abonit, -ida : melhorat, -ada ; ressasiat, -ada / rebutat, -ada /

refastat, -ada / desgostat, -ada.

aboquir (v. tr. e intr.) : far boquir (menar la cabra al boc) ;

èsser de letz / èsser de boc (en parlant de cabras)

aboquit, -ida : de letz / de boc. v. çaisús.

aboquiu, -iva : que is'aboca (que i se taula) aisidament.

Travèrs aboquiu. Camin aboquiu.

abora (adv.) : d'ora / de bona ora.

aborcion : expulsion d'un fanfanhon (fètus) abans tèrme.

abòrd (d') / dins d'abord (adv.) : d'en primièr.

abòrd / abordada : arribada ; afluéncia.

abordable, -a : que pòt èsser abordat, -ada.

Una còsta pauc abordabla.

abordaire, -a : persona o naviri qu'abòrda. v. çaijós.

abordar (v. tr.) : arrambar / arribar / tocar tèrra / acostar.

abordar (v. intr.) : afluir. v. afluir.

abordar (s') : s'acostar. Los dos naviris s'abordèron.

abordatge : arrambatge (arribatge)

abordelar / abordicar (v. tr.) : amontar / emburrelar /

abracelar / afenairar / amodolar.

De nòstre temps, lo fen s'abordèla pas gaire mai.

abordiment : abastardiment ; deterioracion.

L'abordiment d'un pòble, d'una lenga...

abordir (v. tr.) : abastardir ; corrompre ; deteriorar.

abordir (s') : s'abastardir ; se corrompre ; perir.

Lo francés s'abordís cada jorn.

abordit, -ida : abastardit, -ida.

abordonar (v. intr.) : trabucar ; s'apautar.

abordonat, -ada : qu'a trabucat ; apautat, -ada.

aborgaliment : civilizacion ; urbanitat.

aborgalir (v. tr.) : adomergir ; far venir generós, -osa.

aborgalir (s') : s'adomergir ; venir generós, -osa.

aboriar (v. tr.) : prene una bòria en afèrme.

aborigèn, -a (adj. e subs.) : originari, -ària del país ont se

tròba ; persona sortida del país ont se tròba.

Una planta aborigèna. La populacion aborigèna.

ab origine (loc. adv. lat) : despuèi lo començament.

Nos cal tot reprene « ab origine » v. p. 20, 2°/ d.

aboriu (subs. m) : reviure / reprim / redalh / roïbre.

aboriu, -iva (adj.) : primaic, -aiga / primarc, -arga / precòç, -a /

primieirenc, -a (qu'amadura, que ven de bona ora)

De frucha aboriva. De trufas aborivas.

aborlhar / aborniar (v. tr.) : far venir bòrni / emborniar.

Una estarengla l'aborlhèt.

aborlhar / aborniar (s') : s'emborniar / venir bòrni.

aborlhat, -ada / aborniat, -ada : persona venguda bòrnia.

aborlhós (d') (loc. adv.) : a palpas.

Se desplaçar d'aborlhós dins un membre sens lum.

Caminar d'aborlhós per una nuèch de pega.

abornament : accion o resulta d'abornar / de limitar ;

limitacion (R. IV, 75)

abornar (v. tr.) : plantar de bòrnas / quilhar de bòlas ;

metre de limits / limitar (R. IV, 75)

Cal que tot terren siá abornat.

aborrelar (v. tr.) : torturar (v. R.V, 384) ; afrabar.

aborrelat, -ada : torturat, -ada ; afrabat, -ada.

Foguèt aborrelada de remòrs après abortir.

aborriment : asir ; asirança ; repugnància ; repulsa /

repulsion.

aborrir (v. tr.) : orrir ; asirar / detestar v. (R. V, 358)

aborrir (s') : s'abastardir ; s'agrolir ; se desgostar.

Laissèssem pas l'occitan s'aborrir !

aborrit, -ida : asirat,-ada ; abastardit, -ida ; agrolit, -ida.

abortiment : accion d'abortir o de far abortir. (R. II, 17)

abortir (v. tr. e intr.) : asortar / arribar pas a tèrme ;

far asortar / empachar un fètus d'arribar a tèrme ;

capitar pas / abotir pas. (R. II, 17)

La vaca abortiguèt (se desvedelèt) abans tèrme.

Lor revòlta abortiguèt : capitèt pas.

abortiu, -iva : relatiu, -iva a un abortiment ; que pòt far

abortir. Medicament abortiu.

abosament : accion o resulta d'abosar o de s'abosar ;

aclapament (t. a. çaijós)

abosar (v. tr.) : jaire sul ventre ; abocar (virar çò de dessús

dejós) ; aclapar.

abosar (s') : se jaire sul ventre ; s'abocar ; s'aclapar.

aboscar (v. tr.) : cercar.

aboscar / aboscassir (v. tr.) : metre una tèrra en bòsc.

aboscar / aboscassir (s') : se cobrir d'arbres.

Un acampestriment s'aboscassís lèu fach.

aboscassiment : accion o resulta d'aboscassir o de s'...

aboscassit, -ida : cobèrt, -a d'arbres.

abosigar (v. tr.) : laissar una tèrra s'acampestrir.

abosigat, -ada : acampestrit, -ida.

abosir (s') : metre de panolha / venir ventrut, -uda.

abosit, -ida : ventrut, -uda.

abosonadura : vedelada / embosenada / esbosenada.

abosonaire, -a : que demolís ; que servís a demolir.

Lo temps abosonaire fa son meissant trabalh.

abosonar (v. tr.) : embosenar / esbosenar (demolir)

abosonar (s') : s'embosenar / s'esbosenar (se demolir)

Las parets d'autres còps s'abosonan pauc a pauc.

abosons (d') (loc. adv.) : aplatussat, -ada.

abosquir - s'abosquir : v. aboscar - s'aboscar.

abotar (v. tr. ) : acometre un can ; l'encanissar.

abotat, -ada : encanissat, -ada.

abotiment : accion o resulta d'abotir, de capitar.

abotir (v. intr.) : capitar. e non pas « reüssir » (fr.)

abotolit, - ida : bofigós, -osa / enfle, -a / bodenfle, -a.

abotonar (v. tr.) : botonar. Abotonar sa vèsta.

abotonar (s') : se botonar ; se cobrir de botons (pustulas)

S'abotonèt a partir de setze ans.

aboudriment : accion de melhorar la tèrra.

aboudrir (v. tr.) : melhorar la tèrra.

aboudrir (s') : se melhorar (en parlant d'una tèrra)

D'èsser plan femada, una tèrra s'aboudrís.

aboudrit, -ida : melhorat, -ada (en parlant d'una tèrra)

abòut : conèl / nassa.

abovar (v. intr.) : èsser salida / èsser cobèrta (fecondada pel brau)

La vaca es estada abovada sens que faga plec.

aboviar (v. tr.) : desencarrar ; desjónher.

ab ovo (loc. adv. lat. que vòl dire « a partir de l'uòu ») v. p. 20, 2°/ d)

Cal reprene « ab ovo » : ... a partir del començament.

abracada : accion o resulta de magencar, de copar, de

trencar... t. a. d'abracar.

abraçada : accion d'abraçar.

Nos faguèrem una abraçada fòrt amistosa.

abracar (v. tr. e intr.) : magencar ; copar ; trencar ; tibar

una còrda ; amarrar ; afustar amb una arma ; puntar.

Abracar un arbre. Abracar una barca.

Abracar una còrda. Abracar q.q. amb un revolvèr.

abraçar (v. tr. e intr.) : prene dins sos braces ; embraçar ;

remar.

abraçat, -ada : t. a. del vèrb abraçar transitiu.

abracelar (v. tr.) : afenairar / amontar / amodolar /

abordicar / emburrelar (far de bracèls)

Ara, òm abracèla pas gaire mai, part en montanha.

abraguidura : amàs (abscès) ; amàs que ne vina de poire.

abraguir (v. tr. e intr.) : far amassar (far metre de poire) ; far

vinar de poire ; vinar de poire.

Lo temps abraguirà aquel amàs (abscès)

abraguir (s') : amassar (metre de poire) ; vinar de poire.

abraguit, -ida : que ne raja de poire.

Abraham : paire d'Isaac e d'Israèl ; nòstre paire dins la fe.

« abralhar » : v. abalhar.

abramadura : una passion que jamai pus.

abramar (v. tr.) : desirar bravament.

abramat, -ada : bravament desirós, -osa ; avid, -a.

abrandament : embrasament.

abrandar (v. tr.) : embrasar / cremar.

Un falordàs abrandèt tot lo bòsc.

Lo presicaire abrandèt l'amassada.

abrandar (s') : s'embrasar ; se propagar ; s'amodar.

Tot s'abrandèt dins un pas res !

abrar (v. tr. e intr.) : alucar ; ardre / cremar ; acometre.

abrar (s') : s'alucar ; se cremar ; s'encolerir.

abrasadura : brasadura (brava soudadura).

abrasaire : estamaire ; pairolièr ambulant. v. (R. II, 71)

abrasar (v. tr.) : embrasar, garnir de brasa ; sosbrasar ;

soudar ; estamar ; reparar ; polir amb d'esmerilh.

abrasar (s') : s'embrasar.

abrasat, -ada : t. a. del vèrb abrasar.

abrasc, -a : copadís, -issa (que se còpa aisidament)

abrascaire, -a : magencaire, -a. v. magencar.

abrascar (v. tr. e intr.) : copar las brancas / magencar.

abrascar (s') : se copar jol pes de la frucha.

abrascatge / abrascament : copament de brancas.

abrassac (arc.) : sac de tèla, de cuèr... (portat sus l'esquina pels

soldats, amb de correjas que passan sus las espatlas)

abrasion : accion o resulta d'abrasar (de polir) o d'usar

per fregadís amb un còrs dur, dich abrasiu.

Abrasion dentària. Abrasion geografica.

abrasiu,-iva (subs. e adj.) : matèria utilizada per polir ;

matèria qu'abrasa (que polís) / còrs abrasiu.

abrasugaire, -a : persona qu'empusa (qu'entusa) lo fuòc.

abrasugar (v. tr.) : empusar lo fuòc / avidar lo fuòc.

abreçar : v. breçar.

abregandir (s') : venir bregand. v. bregand.

abrèla (plt.) : mercurial. (Mercurialis armua)

(Mercurialis perennis)

abrenar (v. tr.) : balhar de bren ; esposcar amb de bren ;

tustassar / tabassar (s. f.)

abrenonciar (v. tr.) : denegar ; abjurar ; renonciar.

abreujable, -a : que pòt èsser abreujat, -ada.

abreujaire, -aira : persona que fa pus cort (t. a.)

abreujament : accion d'abreujar, d'abreviar.

abreujar (v. tr.) : far pus cort.

abreujat, -ada (adj. e subs.) : pus cort, -a ; resumit, -ida.

abreviacion : accion o resulta d'abreviar (R. II, 257)

abreviadament : d'un biais abreviat. (R. II, 258)

abreviar (v. tr.) : far pus cort / abreujar. (R. II, 257)

abreviatiu, -iva : que servís per far pus cort.

Signes abreviatius : ms. - p. - s. - v. p. 23.

abriaga / briaga : biraga ; civada bauja. (R. II, 17)

abrial : doblet d'abril. v. abril.

abric (m.) / abriga / abrigada : mena de refugi.

abridolar (v. tr.) : far de bridolas / bridolar v. bridolar.

tanar / tustassar / tabassar ; bresar.

abridolar (s') : se bresar.

abrigaire, -a (adj. e subs.) : quicòm o q.q. que met a l'abric.

abrigalh : marrega ; saile ; cobèrta de brèç.

abrigatge : abric ; accion d'abrigar, de metre a l'abric.

abrigar (v. tr.) : metre a l'abric.

abrigar (s') : se metre a l'abric.

Quand trona se cal pas jamai abrigar jos un arbre.

abrigat, -ada : a l'abric.

abril / abrial : lo mes quatren de l'annada.

abrièl, -a / abrilós, -osa / abrilenc, -enca : d'abril.

Pascas abrièlas : Pascas que tomban en abril.

abrigalhar (v. tr.) : bresar. v. brigalh.

abrinar (v. tr.) : bresar ; embrenicar ; apecilhar.

abrís (plt.) : jonc.

abriva / abrivada : lanç ; butada ; vam ; afan ;

blaime ; semonsa.

abrivaire, -a (adj.) : enganaire, a.

abrivaire, -a (adj. e subs.) : amodaire, -a (t. a.)

abrivaire d'automobila : accelerador.

abrivament : impetuositat / ardor. (R. II, 260)

abrivar (v. tr. e intr.) : lançar ; preissar ; percaçar ; enganar.

abrivar (s') : se lançar ; s'afanar ; se laissar enganar.

abroa : v. broa.

abroalar : mordir sul camp del vesin ; amargenar.

abroar (v. tr. e r.) : se sarrar del bòrd ; far pàisser sus las

abroas ; mordir sul camp del vesin ; abroalar ; amargenar.

Es defendut de far pàisser sus las abroas d'una rota.

abrocar (v. tr.) : ramar los peses, las mongetas... / piquetar.

abrodiment : apigriment. v. apigrir.

abrodir (v. tr.) : apigrir (far venir pigre).

abrogable, -a : que pòt èsser abrogat, -ada.

Tota lei umana es abrogabla.

abrogacion : accion o resulta d'abrogar.

abrogar : abolir / suprimir / cancelar. v. cancelar.

Abrogar una lei.

abrogatiu, -iva / abrogatòri, -a : qu'a per resulta d'abrogar.

Una decision abrogatòria.

abroncar (s') : trabucar contra quicòm ; venir morrut

e malgraciós.

abrondar (s') : desbordar ; s'escampar ; s'asondar ;

s'enaigar.

abrondament : aigat / inondacion (R. IV, 370)

abroquidura : çò abroquit / çò magencat / çò brostat.

abroquir (v. tr.) : se manjar las brotas d'un arbrilh ;

brostar (R. II, 264)

abroquir (s') : vegetar (R. V, 475) ; s'entestesir.

Aquel froment ven que s'abroquís, lo cal renovelar.

abroquit, -ida : entestesit, -ida.

abrotar / abrotir (v. tr.) : abroquir.

abrotidura : çò abrotat.

abrotiment : accion d'abrotar.

abrupte, -a :esquiu,-iva ; bravament montuós,-osa ;

ribassut,-uda ; aspre, a ; reguèrgue, -ga (s.f.)

abruptament : d'un biais abrupte.

ABS- : del prefix latin abs- (idèa de separacion / d'alunhament)

v. abséncia - abcision.

abscès : amàs / abrigadura (acomolament de poire)

abscidir (v. tr.) : encisar / inscidir. (R. V, 167 - VI, 325)

abscissa : sus un axe orientat, distància d'un punt

a l'origina, comptada algebricament ; una de las

coordenadas d'un punt dins lo plan o l'espaci.

abséncia : resulta d'èsser pas present, -a endacòm ;

manca / privacion.

Abséncia de gost. Abséncia de pròvas.

absent, -a : qu'es pas present, -a dins un airal (lòc / endrech)

absentar (s') : èsser pas present endacòm.

absentisme : abséncia frequenta del lòc de trabalh.

Absentisme escolar. Absentisme de votacion.

absentista (m. e f.) : persona que fa d'absentisme.

absida : partida de glèisa darrièr lo còr.

absidal, -a : relatiu, -iva a l'absida.

Capèlas absidalas d'una glèisa, d'una catedrala.

absidiòla : absida segondària.

absinti (R. II, 18) : planta (Artemisia absinthium)

v. aissent e aussent.

absintisme : intoxicacion per d'absinti.

absolucion : accion o resulta d'absòlvre ; perdon.

absoludament : d'un biais absolut.

absolut, -uda : sens limitacions ; sens condicions.

absolutisme : qualitat de çò absolut ; regim de poder absolut.

absolutista (adj. e subs. m. e f.) : relatiu, -iva a l'absolutisme ;

adèpte, -a de l'absolutisme.

absolutòri, -a : qu'absòlv. Senténcia absolutòria.

absòlvre / absòlver (v. tr.) : perdonar ; innocentar. (R. V, 255)

absorbent, -a : qu'absorbís ; que pòt absorbir.

absorbible, -a : que pòt èsser absorbit, -ida.

absorbilitat : qualitat de çò absorbible.

absorbir (v. tr. ) : far penetrar e reténer en se ; consumir ;

englotir ; far disparéisser.

Una esponga absorbís los liquids.

absorbir (s') : s'adonar d'a fons a una ocupacion.

S'absorbir dins son trabalh.

absorbit, -ida : t. a. d'absorbir o de s'absorbir.

absorpcion : accion d'absorbir o de s'absorbir.

(del latin de glèisa absorptio)

absorptiu, -iva : qu'a lo poder d'absorbir.

absòut, -a : innocentat, -ada ; perdonat, -ada.

absòuta : ultima pregària a la glèisa per un defuntat. (R. V, 255)

abstencion : accion de s'absténer.

abstencionista (m. e f.) : adèpte, -a de l'abstencion.

absténer / abstenir (s') : se privar de quicòm ; se gardar de

Val mai s'absténer d'alcoòl e de tabat.

S'abstenguèt de tot comentari.

abstercion : accion de netejar (med.) (R. V, 348)

abstergent : substància abstergenta (med.)

abstergent, -a (t. tecn. de med.) : que neteja.

abstérger (v. tr. arc., del lat. abstergere) : abstergir. (R. V, 348)

abstergir (v. tr.) : netejar.

abstersiu, -iva (t. tecn. de med.) : que neteja. (R. V, 348)

abstersivitat : poder d'abstergir.

abstinéncia : privacion en general ; privacion de carn.

Pels catolics, lo divendres es jorn d'abstinéncia.

abstinent, -a : que respècta las abstinéncias de la glèisa.

abstinentament : amb abstinéncia.

abstraccion : accion o resulta d'abstraire o de s'abstraire.

Far abstraccion de quicòm : ne téner pas compte.

abstrach, -a / abstrait, -a : contrari de concret,-a.

Un orator abstrach. Un presic abstrach.

Pensada, jòia,enveja... son de causas abstrachas.

abstractiu, -iva : qu'a lo poder d'abstraire.

abstractivament : amb abstraccion.

abstractivitat : poder d'abstraire.

abstraire : prestar pas interès o atencion a res d'exterior

per se liurar d'a fons a sa pensada.

absurd, -a : dessenat, -ada / inocent, -a / caluc, -uga.

Un comportament absurd. Una idèa absurda.

absurdament : d'un biais absurd.

absurditat : estat de çò absurd ; çò absurd.

L'absurditat de ta question m'estona bravament.

* abuclar (v. tr.) : privar de sos uèlhs, privar de la vista.

* abucle, -a (adj. e subs.) : òrb / sens ucles (del latin ab oculis)

sens uèlhs. v. ucles.

abugadar / abugadir (v. tr. e intr.) : ruscadar ; far la bugada.

abugalhar : v. bugalhar.

« abure » : v. aver.

aburrelar (v. tr.) : amodolar / amontar / abordicar... v. abracelar.

abús : accion o resulta d'abusar ; abusion. (R. V, 455)

Abús de beure. Abús de manjar. Abús de remèdis.

Abús d'autoritat. Abús de fisança. Abús de poder.

abusar (v. tr.) : utilizar mal o amb excès ; sedusir / violar.

Abusar de sa fòrça. Abusar d'una femna.

abusar (s') : s'enganar.

abusat, -ada : enganat, -ada.

abusion : abús.

abusiu, -iva : que constituís un abús. Un privilègi abusiu.

abusivament : d'un biais abusiu.

ac : àbet / palhús / aròfa / òlva / vòlva ... v. acs.

acabador : aplech per acabar.

acabaire, -a : degalhaire, -a.

acabalar (v. tr.) : provesir una bòria amb bestial e apleches.

Lo màger sos parents s'espetèron per l'acabalar.

acabalar (s') : se provesir de bestial e d'apleches.

S'acabalar es pas totjorn de bon far.

acabalat, -ada ; provesit, -ida en bestial e apleches.

Una bòria plan acabalada.

acabalhas : solenca de las vendémias.

Venèm de far las acabalhas.

acabament / acabada / acabadura : finicion.

acabar (v. tr.) : finir ; definir ; degalhar.

acabar (s') : se finir ; se degalhar.

açabàs / aiçabàs : dins aiceste mond.

Sèm pas eternals açabàs.

acabassir (s') : se marcir ; s'abenar.

acabassit, -ida : magencat, -ada ; desbrancat, -ada ;

marcit, -ida ; abenat, -ada.

Lo tròp de trabalh l'a acabassit abans ora.

acabat, -ada : finit, -ida.

Es vièlh acabat : es vièlh que jamai.

acabir (v. tr.) : cabir / maridar ; se procurar (L. 3)

Fin finala, Galonièr a acabidas totas sa filhas.

A finit per acabir un brave ostal.

acabir (s') : se cabir / se maridar.

acabit, -ida : maridat, -ada ; crompat, -ada.

Un brave acabit : una bona crompa.

De bon acabit : de bona mena.

D'aquel acabit : d'aquela natura.

acabrar (s') : se cabrar. v. se cabrar

acaçar (v. tr.) : caçar ; percaçar ; acotir ; trapar ; agantar.

acaçat, -ada : caçat, -ada ; percaçat, -ada ; acotit, -ida...

« acachar » (varianta dialectala d'acapçar) v. acapçar.

« acacholar » / « acacholir » (fr.) : v. alispar - atitolar - calinhejar.

acacià (l.p.) : mai d'una plantas tropicalas. v. cacièr.

acacià ròse (Robinia hispida)

acacià de bòla (Robina pseudoacacia)

acacià d'ombra (Acacia Julibrissin)

acacit, -ida : qu'aima la caça ; ensenhat, -ada per la caça.

Lo can coma son mèstre son totes dos fòrt acacits.

academia : societat literària, artistica o scientifica ;

escòla que i se tenon d'unas arts ; circonscripcion

universitària ; sèti d'aquela cisconscripcion.

En Occitània, avèm pas d'Academia.

L'inspector d'academia.

academic, -a : relatiu, -iva a una academia.

academicament : d'un biais academic.

academician, -a : membre d'una academia.

academisme : fidelitat a las règlas academicas ; classicisme

tròp estrech ; manca d'originalitat.

academista (m. e f.) : artista (m. e f.) tròp academic, -a.

Acadia : províncias maritimas de Canadà.

acadòi, -a (adjectiu etnic) : d'Acadia.

acaduquir (v. tr.) : far venir caduc (passat de mòda)

Lo càmbiament, cada an, acaduquís la mòda.

acaduquir (s') : venir caduc.

De nòstre temps, tot s'acaduquís rapidament.

acaduquit, -ida : vengut caduc, -a.

acairar (v. tr.) : desrocar / acalhaudar / apeiregar / lapidar (s. XI)

Quantes d'òmes e de femnas foguèron acairats !

acairar (s') : se desrocar / s'acalhaudar / s'apeiregar...

acairat, -ada : desrocat, -ada (lapidat, ada) (R. IV, 20)

acaissalar (v. tr.) : sasir amb las dents.

Lo can voliá acaissalar lo cat, mas poguèt pas.

acaissar (v. tr.) : acaissalar ; mordir ; enterigar ; entaïnar.

acaissar (s') : se mordir ; s'escaufestrar ; se reganhar ;

s'atacar.

acaissat, -ada : mordit, -ida ; escaufestrat, -ada ; atacat, -ada.

Foguèt acaissat per un canhàs.

acaisselar (s') : se mordir.

acaisselat, -ada : t. a. çaisús.

acajó (m) : mena d'arbre (Swietenia halepensis)

acalar (v. tr.) : amaisar / apasiar ; abrigar ; cachar ; cauçar

una planta.

Qual sap s'aquel ventàs s'acalarà lèu ?

Aquela responsa l'acalèt sul còp.

Acala son tractor dins lo carretial.

Acalar la calhada : la cachar amb las mans.

Acalèt sas bledas, puèi sos trufets.

acalar (s') : s'amaisar ; se calar ; s'abrigar.

Acala-te, Justin, qu'as pas rason !

acalasia : fonccionament anormal dels esfinctèrs.

acalat, -ada : amaisat, -ada ; abrigat, -ada ; baissat, -ada.

acalculia : pèrdia de la facultat de calcular.

acalèf (m.) : ortiga de mar / pòta / carnassa (Medusa pulmo)

acalèfs (m.pl.) : familha de grandas medusas :

(Cotylorhiza tuberculata) ; (Pelagia noctiluca)...

acalhaudar (v. tr.) : acorsar a còps de pèiras.

Autres còps, acalhaudavan las femnas adultèras.

acalhaudar (s') : se desrocar / s'apeiregar.

Quand èrem dròlles, nos acalhaudàvem.

acalhaudat, -ada : desrocat, -ada / lapidat, -ada.

acalinar (v. tr.) : afiscar. v. afiscar.

acalinar (s') : s'afiscar ; s'engalinar ; s'apassionar.

acalinat, -ada : apassionat, -ada.

Es bravament acalinat per son trabalh.

acalinhar (v. tr.) : calinhar / calinhejar / tolhorar.

acalinhar (s') : se calinhar / se calinhejar.

acalinhassir (s') : s'afemelir / quitar pas de s'adonar a las

frequentacions amorosas.

acalmir (s') : s'apasiar.

acalmit, -ida : apasiat, -ada.

acalonjar (v. tr.) : apracticar (frequentar una botiga en

tant que practica) ; mandar de practicas a un mercadièr ;

acandolar / aprovesir / aprovisionar.

Acalongi pas aquela botiga.

acalonjat, -ada : acandolat, -ada / aprovesit, -ida.

Una botiga plan acalonjada.

acalorament : accion o resulta d'acalorar o de s'acalorar ;

resulta d'un còp de solelh o d'un còp de fèbre.

acalorar / acalorir (v. tr.) : calfar ; escalfar.

acalorar / acalorir (s') : s'escalfar ; se téner al caud ;

se metre al caud (en parlant del temps)

Lo temps s'acalora pas gaire per un mes d'abril !

acalorat, -ada / acalorit, -ida : escalfat, -ada.

Siás ben acalorat aqueste matin !

acambar (v. tr.) : escambarlar ; encambar.

acambat, -ada : escambarlat, -ada.

Lo drollon èra acambat sus una bicicleta tròp nauta.

acaminaire, -a : guidaire, -a ; protector, -tritz ;

q.q. qu'encamina, que protegís.

acaminament : accion d'encaminar o de s'encaminar.

acaminar (v. tr.) : metre en camin / encaminar.

M'acaminèri quant tu, a sièis oras.

acaminar (s') : s'encaminar ; s'afanar ; arribar.

acaminat, -ada : encaminat, -ada ; qu'es en camin.

açamont / aiçamont : acapmont. v. capmont.

acamp : amassada ; amàs / acampadura / abscès.

acampada : culhida / acampat ; recuèlh ; remassadís.

acampadura : abscès / amas de poire.

acampaire, -a : amassaire, -a ; estalviaire, -a.

acampanhardir (s') : prene gost a viure a la campanha.

acampar (v. tr.) : amassar ; culhir ; estalviar ; far de

poire ; deslargar un tropèl.

Cal acampar la frucha quand es madura.

Ai un amàs (abscès) qu'es a acampar.

Acampi lo bestial quand s'es levada la rosal.

acampassir / acampestrir (s') : se mudar en frachiva.

acampassit, -da / acampestrit, -ida : mudat,-ada en frachiva.

Se i fasiam pas moment, tot seriá lèu acampassit.

acampejar (v. intr.) : campejar (se passejar pels camps)

açana / açanèla : frucha de l'albespin. v. acina.

M'agrada de rosegar una açanèla, còp o autre.

acanada : çò que s'acana dins un còp.

acanadoira : baston long per far tombar de frucha.

acanaire, -a : persona qu'acana de frucha.

acanal / canal (f) : tudèl per tirar las aigas d'una teulada.

De tant que ploviá, la canal èra comola comola.

acanalar (v. tr.) : canalizar.

Acanalèt l'aiga d'una font per asagar son òrt.

acanalat, -ada : canalizat, -ada.

acanar (v. tr.) : abalhar de frucha amb un baston long.

Tota frucha se pòt pas amanar, alara la cal acanar.

acanar (v. tr.) : insolentar ; enjaular ; enganar ; espatlar

un fusil e afustar.

acanat, -ada : t. a. dels dos acanar.

acanatge : accion d'acanar. t. a. dels dos acanar.

« acance » : v. cance.

acandesir (v.tr.) : far venir clar, cande, limpid, blanc.

acandesir (s') : venir clar, cande, limpid, blanc.

acandesit, -ida : vengut cande / venguda canda.

La bugada s'es plan acandesida.

acandir (s') : amadurar ; s'esclairar (cèl)

acandit, -ida : amadurat, -ada ; esclairat, -ada (cèl)

Lo cèl s'es acandit subran.

acandolar (v. tr.) : aparroquiar / acalonjar / aprovesir ;

apracticar ; abonar.

acandolar (s') : s'abonar.

Me soi acandolat a sabi pas mai quantas de revistas.

acandolat, -ada : acalonjat, -ada / aparroquiat, -ada ;

aprovesit, -ida.

Cal totjorn téner los magasins plan acandolats.

acanèia : faca. v. faca.

acanelar (v. tr.) : metre una canèla a una barrica /

adosilhar una barrica.

acanelat, -ada : adosilhat, -ada.

acanhar (s') : s'africar ; s'encanissar.

Se son acanhats a jogar d'argent.

acanhat, -ada : encanissat, -ada.

acanhardir / acanhardar (s') : se jaire al solelh, plan a

l'abric ; s'acoquinar.

acanhardit, -ida / acanhardat, -ada : t. a. çaisús.

acant (plt.) : branca orsina (Acanthus mollis) ; (A. spinosus)

-ACANT : forma sufixada del grèc akantha (espina)

ACANT- : forma prefixada del grèc akantha (espina)

acant (plt.) : bèrsa / branca orsina / pata d'ors. (Acanthus mollis)

ornament d'arquitectura que revèrta l'acant.

acantacèa : planta de la familha de las acantacèas.

acantacèas (f. pl.) : familha de plantas tropicalas que lo

tipe n'es l'acant.

acantairit, -ida : prèst / encarrat / ocupat a cantar.

acantari (subs.) : individú de la familha dels acantaris.

acantaris (m. pl.) : familha de protozoaris.

acantelar (v. tr.) : pausar sus un cantèl o de galís ; clinar.

acantelat, -ada : de cantèl ; de galís.

acantelit, -ida : aganit, -ida de talent ; adelit, -ida.

Un bramafam acantelit me demandèt un croston.

acantestesia : sensacion de fissadas sens cap d'estimulacion.

acanticonita : mena de silicat.

acantina : substància que forma las espinas o l'esquelèt

dels radiolaris.

acantir / acantelir (s') : s'arredre ; s'abenar ; s'adelir.

acantita : varietat de l'argentita (sulfur d'argent)

ACANTO- : forma prefixada del grèc acantha (espina)

acantobdèl : mena d'anelid. (Acanthobdella peledina)

acantocarp, -a : que sa frucha es espinosa.

acantocefal : animal vermifòrme parasit d'unes vertebrats.

acantocitòsi (f.) : anomalia morfologica dels globilhons roges.

acantòma (m.) : tèrme generic de las tumors benignas de la pèl.

Las verrugas son d'acantòmas.

acantonar (v. tr.) : acuolar dins un canton.

acantonar (s') : se metre dins un canton.

acantonat, -ada : acuolat, -ada dins un canton.

acantopterigian, -a : de la familha dels acantopterigians.

Lo macarèl es acantopterigian (es un acantopterigian)

La pèrca es acantopterigiana.

acantopterigians : peisses que lors nadarèlas son espinosas.

acantòsi (f.) : produccion anormala e excessiva d'espinas

d'unas plantas parasitadas per de fonges ; modificacion,

lesion patologica de la pèl. (Acanthosis nigricans)

acapar (s') : baissar lo cap (animals) o s'aplatussar de ventres

per beure a una font o a un riu (personas)

acaparraire, -a : persona portada a acaparrar.

acaparrar (v. tr.) : s'apropriar quicòm o q.q. al detriment

dels autres. Acaparrar la conversacion.

acaparrament : accion d'acaparrar.

acaparrat, -ada : Es acaparrat per son trabalh.

acapat, -ada : p.p. de s'acapar.

acapçadament : adordenadament. (R. IV, 382)

acapçadura (f) : òrdre ; netitge / netetat.

acapçar (v. tr.) : magencar ; copar ; arrengar :

Acapçar (arrengar) la lenha al lenhièr.

acapçar (s') : s'ajustar ; se plan vestir ; se far polit ;

s'arrengar per far quicòm:

S'es acapçat per se far pas trapar pels gendarmas.

acapçat, -ada : sonhós, -osa ; ordenat, -ada ; cande, -a ;

net, -a ; rengat, -ada.

Es totjorn bravament acapçada de sa persona.

Bogre de malacapçat, reclama tos afars !

a capella (it.) : sens acompanhament musical.

Cantar « a capella » es pas donat a tot cantaire.

acapialar (v. tr.) : amontetar.

acapialat, -ada : amontetat, -ada.

acaponir (s') : s'agorrinar / s'agorrinir / s'acoquinar /

s'acanhardar ; venir pauruc, -uga ; venir capon, -a.

acaponit, -ida : vengut,-da capon- a ; vengut,-da pauruc, -uga.

acapriciar (s') : s'atestudir a far quicòm.

S'acapriciar a parlar occitan es un dever.

acapriciat, -ada : atestudit, -ida.

Aquel nenon es acapriciat que jamai.

acapta : pèira, lausa, cobèrta de dessús.

acaptada (f) : çò que se cobrís dins un còp.

acaptador : coberton.

acaptar (v. tr.) : afermar per un brieu ; crompar.

acaptar (v. tr.) : baissar ; cobrir ; amagar ; gandir ; enterrar ;

acapçar lo linge dins lo bugador (l'arrengar en sisas)

acaptar (s') : se baissar ; se cobrir ; s'amagar ;

s'umiliar ; se calar.

La malauta s'acaptèt jos la flaçada, qu'aviá freg.

acaptat, -ada : afermat, -ada ; crompat, -ada. t. a. çaisús.

acaptatge / acaptament : accion de cobrir, d'amagar...

acapte : afèrme long ; crompa.

acaptolar (v. tr.) : cobrir leugièirament ; calinejar ;

acotolar ; gandir.

acaptolar (s') : s'acoconar.

acaptolat, -ada : acoconat, -ada.

La galina coaira s'es acaptolada suls uòus.

acapval (adv.) : de latz capval.

Cal cordar la carreta acapmont, pas acapval.

acar : mena de parasit coma la ronha, lo rese...

acarament : confrontacion.

L'acarament foguèt penible que jamai.

acarar (v. tr.) : confrontar ; afrontar ; espatlar un fusil ;

afustar amb un fusil.

Acarèron testimònis e acusats.

Val mai acarar la realitat que la fugir.

Acarèt la lèbre e mai la bandèt.

acarar (s') : se confrontar.

acarat, -ada : confrontat, -ada.

acarcanar (s') : s'encanissar ; s'entestar.

S'acarcanèron totes dos a aver rason.

acarcanat, -ada : encanissat, -ada ; testard, -a.

acarcavelir (s') : s'agrolir ; se tressecar ; se rafir ;

s'embadalir.

D'ont mai veni vièlh, d'ont mai m'acarcavelissi.

acarcavelit, -ida : agrolit, -ida.

« acarelar » : v. acaselar.

ACARI- : forma prefixada del latin acarus (acar)

acaricid, -a (adj. e subs.) : que tua los acars ; produit per

suprimir los acars.

acarids (m. pl.) : familha d'acars.

acariòsi (f.) : afeccion de las plantas, de las abelhas o de

las personas, amodada per d'acars.

Acariòsi de la vinha. Acariòsi de las abelhas.

acarnament : accion de s'acarnassir, de s'encanissar.

acarnar / acarnir / acarnassir : provesir amb de carn ;

acostumar a la carn ; acometre / encanissar.

acarnassir (s') : s'acostumar a la carn.

Cresi que nos sèm tròp acarnassits.

acarnat, -ada / acarnit, -ida / acarnassit, -ida :

acostumat, -ada a manjar de carn.

acarp, -a : sens frucha.

acarpar (v. intr.) : acabar d'amadurar ; amadurar sus de

palha un còp la frucha culhida ; amassar (far de poire)

Aquel amàs (abscès) comença d'acarpar.

acarpat, -ada : plan amadurat, -ada.

Aquelas peras an plan acarpat.

acarpir (v. tr.) : esquinçar ; escarpir ; desenrambolhar.

acarpit, -ida : esquinçat, -ada ; desenrambolhat, -ada.

acarralir (v. tr.) : far de carrals dins un camin.

Las carretas, autres còps, acarralissián los camins.

acarralir (s') : se cobrir de carrals.

D'ont mai ploviá, d'ont mai los camins s' acarralissián.

acarralit, -ida : plen, -a de carrals (camin, dralha...)

acarrieirar (v. tr.) : menar o acomodar dins una carrièira ;

encaminar. L'acarrieirèron al fons del lòc.

Acarrieirèron las provisions sulcòp.

acarrieirat, -ada : t. a. çaisús.

acarronhadir (v. tr.) : far venir carraunhada ; agorrinar.

acarronhadir (s') : venir carraunhada ; s'agorrinar.

acasar / acasir (v. tr. ) : claure ; acomodar ; casar / casir ;

establir ; maridar.

Quand agèt acasadas totas sas filhas se pausèt.

acasar / acasir (s') : se maridar... t. a. d'acasar.

acasat, -ada / acasit, -ida : maridat, -ada.

acaselar (v. tr.) : amontetar / atassar ; acapçar.

acaselat, -ada : amontetat, -ada / atassat, -ada ; acapçat, -ada.

acaselir (s') : se far vièlh ; s'atassar ; s'afaissar.

acaselit, -ida : atassat, -ada de vielhum.

« acassar » e derivats : v. acapçar.

acassir (s') : s'atassar / se sarrar ; s'acodar ; se durcir.

acassit, -ida : sarrat, -ada / atassat, -ada ; acodat, -ada ;

durcit, -ida.

De pan acassit : de pan acodat, sarrat, atassat.

Una tèrra acassida : una tèrra atassada.

acastelar (s') : s'amontetar ; s'acaselar.

Las nivolassas s'acastèlan dins un cèl d'auratge.

acastelat, -ada : acaselat, -ada ; amontetat, -ada.

acastilhar (v. tr.) : garnir (equipar) un naviri al dessús

del pont màger.

acastilhat, -ada : garnit, -ida.

acatafasia : perturbacion de la facultat de parlar qu'amòda

de construccions de frasas incorrèctas.

acatalepsia : impossibilitat de conéisser quicòm al solid

(t. tecn. de filosofia) ; deficiéncia mentala caracterizada per

l'incompreension, lo dobte, l'incertitud.

acataleptic, -a : relatiu, -iva a l'acatalepsia.

« acatar » e derivats : v. acaptar.

« acatsar » e derivats : v. acapçar.

acauçar (v. tr.) : cauçar una planta ; cauçar un aplech

agricòla abenat. v. çauçar.

acauçat, -ada : cauçat, -ada. v. cauçar.

acaucinar (v. tr.) : metre de cauç per un camp.

acaule, -a : natura d'una planta sens camba aparenta.

Lo cardon es acaule (es una planta acaula)

acaumar (v. intr. e tr.) : chaurar ; afalhocar de calor ;

far pausar las fedas quand fa tròp caud.

acaumat, -ada : assucat, -ada de calor (tropèl, tropelada)

acaumir (v. tr.) : aconsomir ; alangorir.

acaumir (s') : s'aconsomir ; s'alangorir.

Lo nòstre papeta s'acaumís sovent al pè del fuòc.

acaumit, -ida : aconsomit, -ida ; alangorit, -ida.

acaurat, -ada : gamat, -ada de calor (blat, civada, frucha...)

Ongan, tot lo cerealum es un pauc acaurat.

a causa que (conj.) : estant que / vist que.

A causa que fa caud ai la canha.

açaval / aiçaval (adv.) : alà / enlà ; a capval / cap enbàs.

acavalar (v. tr.) : montar a caval ; montar d'escambarlons /

montar de cavalgons ; cavalgar / acavalgar.

acavalat, -ada : a caval ; d'escambarlons ; acavalgat, -ada.

acavalgar : acavalar.

acavalgat, -ada : d'escambarlons (a caval)

Èra acavalgat sus un marc de castanhièr.

accedir (v. intr. ind.) : arribar a ; obténer / montar pus naut ;

èsser consent . Aquel camin accedís a la bòria.

Accedir a una fonccion. Accedir a una demanda.

acceleracion : abrivada.

L'acceleracion del baticòr preocupava lo mètge.

accelerador : abrivaire.

Apevèt tròp brutalament sus l'accelerador.

accelerador, -airitz : qu'accelèra. Fòrça accelerairitz.

accelerar (v. intr.) : abrivar.

Aquel remèdi accelèra lo baticòr.

accelerar (s') : venir pus rapid.

accelerograf : aparelh per enregistrar e estudiar graficament

l'acceleracion d'un movement.

acceleromètre : instrument de mesura de l'acceleracion.

accent (t.a.) : elevacion de la votz sus tala o tala sillaba ;

inflexion de la votz per exprimir un sentiment ; entonacion

particulara ; biais de prononciar ; signe sus una letra.

L'accent d'un pòble fa partida de sa personalitat.

Aviá un accent de sinceritat que me pertoquèt.

Parlava occitan sens brica d'accent alemand.

accents occitans :

- à : lo papà, la mamà. - á : aviá, malautiá.

- è : capèl, mantèl. - é : véser, cortés.

- í : país, Loís - ï : Loïsa, païsa.

- ò : pòrta, mòrta. - ó : jónher, gelós.

- ú : talús, alús. - ü : ataüc, diürn.

ACCENTO- : forma prefixada del latin accentus (accent)

accentogèn, -a : natura dels morfèmas, dels sintagmas

qu'an la proprietat de constituir d'unitats accentualas.

accentuable, -a : que pòt èsser accentuat, -ada.

accentuacion : accion o resulta d'accentuar.

accentual, -a : relatiu, -iva a l'accent ; basat, -ada sus

l'accent.

accentuar (v. tr.) : t. a. del mot accent.

accentuar (s') : s'intensificar (t.a)

Lo freg s'es accentuat encara mai.

accepcion : sens d'un mot ; sens ; parcialitat / preferéncia.

(R. IV, 43 - II, 276)

Coneissiái pas aquela accepcion d'aquel mot.

Sens accepcion de persona.

acceptabilitat : qualitat de çò acceptable.

acceptable, -a : que pòt èsser acceptat, -ada.

Me propausèt un trabalh acceptable.

acceptablament : d'un biais acceptable.

acceptacion : accion o resulta d'acceptar.

Son acceptacion es fòrt improbabla.

acceptar (v. tr.) : volontar quicòm o q.q.

Lo proposicion foguèt acceptada.

La nòra foguèt acceptada dins sa novèla familha.

acceptor : atòm o grop d'atòms qu'atrai los electrons de

ligason ; dins un semiconductor, atòm trivalent capable

de recebre un electron d'un autre atòm.

accès : apròchi ; abòrd ; arribada ; febrada.

L'accès de la cosina demòra defendut.

L'accès de l'iscla es de mal far. Un accès de colèra.

accessibilitat : qualitat de çò accessible.

accessible, -a : airal que i se pòt arribar aisidament ; causa o

persona que son pas fòra portada.

Montanha accessibla. Persona accessibla.

accession : accion de montar pus naut, d'obténer quicòm.

Accession a la proprietat. Accession a una carga.

accèssit : recompensa mendra que non pas lo prèmi.

Agèt l'accèssit primièr, mas non pas lo prèmi.

accessòri, -òria : mens important, -a que çò principal.

S'arrestar pas a l'accessòri per anar a l'essencial.

accessòriament : d'un biais accessòri.

accessorista (m. e f.) : persona cargada dels accessòris dins un

teatre, un estudiò de television o de cinemà ; persona que ven al

detalh d'accessòris d'automobilas, de motocicletas...

accessorizar (v. tr.) : adornar amb d'accessòris.

accident : eveniment fortuit de consequéncias mai o mens

grèvas (t.a.) ; çò que romp l'uniformitat.

Un accident d'aviacion. Un accident de terren.

accidental, -a : qu'arriba fortuitament ; pas essencial, -a.

accidentalament : d'un biais fortuit.

Moriguèt accidentalament.

accidentalisme : sistèma medical basat pas que suls

simptòmas.

accidentalista (m. e f.) : adèpte, -a de l'accidentalisme ;

relatiu, -iva a l'accidentalisme.

accidentar (v. tr.) : afrabar.

Accidentèt sa veitura, que n'anava al brutle.

accidentar (s') : aver un accident.

accidentologia : estudi scientific dels accidents de veïculs

motorizats e de lors consequéncias corporalas.

accidia : peresa / pigresa / canha, dins la vida fisica,

intellectuala o espirituala. (R. II, 20)

accidiós, -osa : peresós, -osa. (R. II, 20)

accion : acte (manifestacion d'una volontat) ; acompliment

d'una fonccion (t. a.) ; part d'un capital d'una societat.

Los motius de son accion los vesi pas clar (adv.)

L'òme es capable de grandas accions.

Las accions d'aquela societat an encara baissat.

accionari, -ària : persona qu'a d'accions dins una societat.

accionar : (v. tr.) : amodar (exercir una accion ; metre en movement)

Accionar l'esquila de l'ostal del vesin per l'avertir.

« accumular / accumulator » (fr.) : v. acomolar - acomolador.

-ACÈAS : forma sufixada del latin -aceas que servís a formar

los noms de familhas de plantas. v. aceracèas.

ACEFAL- ACEFALO- : formas prefixadas del grèc

akephalòs (sens cap) per denotar l'abséncia del cap o

d'una autra partida del còrs.

acefal, -a : sens cap ; sens capmèstre.

Un fanhanhon (fètus) acefal. Una glèisa acefala.

Una estatua acefala. Una organizacion acefala.

acefalia : estat de çò sens cap ; malformacion congenitala.

acefalisme : eretgia de las glèisas acefalas.

acefalita (m. e f.) : adèpte, -a d'una glèisa acefala.

acefalocardia : estat d'un fanhanhon (fètus) sens còr.

acefalotoracia : estat d'un fanhanhon sens torax.

aceirar : v. acieirar.

acelar (v. tr.) : abrigar ; metre al recès (a l'abric) del vent.

acelar (s') : se metre a l'abric / s'abrigar.

S'acelèt al recès del vent e de la pluèja.

acelat : abric.

acelat, -ada : a l'abric / abrigat, -ada.

acellular, -a : sens cellulas.

Organ, organisme acellular. Massa acellulara.

acensar (v. tr.) : arrendar (balhar o prene a fèrme)

aceracèa (f.) : arbre de la familha de las aceracèas.

L'agast es una aceracèa.

aceracèas (f.pl.) : familha d'arbres.

acèrb, -a : aspre, -a.

Frucha acèrba. Paraulas acèrbas. Criticas acèrbas.

acèrbament : d'un biais acèrb.

acerbitat : estat de çò acèrb.

acèrca : apròchi / apròchament.

acercar (v. tr.) : aprochar ; arribar / tocar la riba (mar.)

Lo naviri acerquèt a nòu oras del ser.

acercar (s') : s'aprochar.

acermar (v. tr.) : aprestar (t. a.) ; empotar ; adornar ; batejar lo vin.

A acermada tota la confitura d'amoras.

acermar (s') : se cochar / se coitar ; èsser dispaus.

acermat, -ada : dispaus, -a.

acermatge : aprestatge (t. a.)

acermièr : legum.

acertament (subs.) : afortiment ; pròva.

acertanament : accion d'assolidar ; accion de capitar.

acertanar (v. tr.) : assolidar / afortir / acertar / acertir ;

encontrar ; devinar ; capitar ; tocar (caça).

Nos acertanèt que i èra pas per res.

acertanat, -ada : assolidat, -ada ; afortit, -ida...

Es quicòm de plan acertanat.

acertar / acertir : assolidar / acertanar / afortir ; capitar.

A fach un còp plan acertat : plan capitat.

acertat, -ada / acertit, -ida : assolidat, -ada ; acertanat, -ada.

acervul : glomerul (ensemble mai o mens redond de flors

pichonas)

acès : recès / abric.

S'abrigar a l'acès del vent : al recès del vent.

ACET- : forma prefixada del latin acetum (vinagre)

v. acetic - acetositat.

acetabul : concavitat (R. II, 366) qu'un òs i se marga ;

concavitat de l'òs iliac que i se marga lo cap del fèmur ;

concavitat d'un clèsc qu'un animal i s'es fixat.

acetabulària : pichona alga verda unicellulara de

Mediterranèa.

acetabulifèrs (m. pl.) : molusques cefalopòdes provesits

de ventosas.

Lo pofre, la sépia son d'acetabulifèrs.

acetabulifòrme, -a : en forma d'acetabul o de copa.

acetal : còrs obtengut per addicion dels alcoòls suls aldeïds.

acetaledeïd : etanal (aldeïd derivat de l'alcoòl etilic)

acetalizacion : accion o resulta d'acetalizar.

acetalizar (v. tr.) : mudar en acetal de mercé l'accion

d'un aldeïd sus un alcoòl.

acetamida : amida de l'acid acetic.

acetanilida : substància cristallina obtenguda a partir

d'anilina e d'acid acetic glacial.

acetat : sal o estèr de l'acid acetic. Acetat de plomb.

acetazolamida : sulfamida utilizada coma diüretic.

ACETI- : forma prefixada dels mots « acetic » e « acetil »

acetic, -ica : relatiu, -iva al vinagre.

Acid acetic. Fermentacion acetica.

acetificable, -a : que pòt èsser acetificat, -ada.

acetificacion : formacion d'acid acetic.

acetificador, -airitz : recipient o installacion per mudar

los liquids alcoolics en vinagre.

acetificar : mudar en acid acetic / mudar en vinagre.

acetificar (s') : se mudar en acid acetic / se mudar en

vinagre.

acetil : radical de l'acid acetic.

acetilacetic : acetoacetic.

acetilacetona : liquid obtengut per condensacion de

l'acetat d'etil amb l'acetona en preséncia de sòdi.

acetilacetonat : tot complèx metallic de l'acetilacetona.

acetilacion : acilacion que i es fixada lo grop acetil.

acetilar (v. tr.) : far una acetilacion.

acetilcellulòsa : estèr acetic de la cellulòsa.

acetilcoenzim : substància qu'assócia l'acid acetic e un

coenzim, bravament importanta dins lo metabolisme de

las cellulas.

acetilcolina : substància organica liberada pels nèrvis

parasimpatics e que servís a la transmission de l'influx

nerviós.

acetildigitoxina : mena de glucosid cristallin.

acetilèn : idrocarbur gasós que crèma amb una flama

clarejanta. Lampa d'acetilèn.

acetilenic, -a : que deriva de l'acetilèn.

acetili : radical univalent derivant de l'acid acetic.

acetilmetilcarbinòl : acetoïna.

acetilsalicilic : aspirina.

acetilur : derivat metallic de l'acetilèn.

acetimètre : instrument per evaluar l'acid acetic d'una solucion.

acetimetria : accion o resulta d'evaluar l'acid acetic d'una

solucion.

acetimetric, a : relatiu, -iva a l'acetimetria.

acetina : liquid espés, soluble dins l'aiga e dins l'alcoòl,

utilizat per far d'explosius o de colorants.

ACETO- : forma prefixada lel latin acetum (vinagre)

acetoacetat : sal o estèr de l'acid acetoacetic.

acetobactèr (m.) : mena de bacteria responsabla de la

transformacion de l'alcoòl en acid acetic.

acetobutirat : estèr mixt dels acids acetrics e butirics.

acetofosfat : mena de fosfat.

acetona : liquid volatil utilizat coma solvent.

L'acetona ne petaçàvem las bòlas de «ping-pong»

acetonemia : augmentacion de la preséncia d'acetona

dins lo sang.

acetonemic, -a : relatiu, -iva a l'acetonemia.

acetonic, -a : relatiu, -iva a l'acetona.

acetonuria : augmentacion de la preséncia d'acetona dins

las urinas.

acetós, -osa : relatiu, -iva al vinagre ; de la natura del

vinagre ; agre, -a ; acid, -a. (R. II, 20 - L. 4)

acetòsi (f.) : malautiá del bestial romiaire.

acetositat : gost de vinagre d'unas plantas. (R. II, 20 - L. 4)

-ACÈU -ACÈA : sufixes, del latin -aceus, -a, -um que vòl

dire relatiu, -iva a ; que fa partida de. v. -ACÈAS.

acha : pigassa / àpia / destral.

acha-marra : pigassa del cap de fèrre.

achafar (v. tr.) : atrapar ; acrocar ; agafar.

achafar (s') : se getar sus.

Aquel malastre s'achafèt sus el : li tombèt dessús.

achafat, -ada : agafat, -ada.

« achalginar » : v. encaucinar.

« achantir » : v. acantir.

achar (v. tr.) : pigassar.

achaurar (v. tr.) : amagar ; doblet de chaurar.

achaurar (s') : s'amagar ; doblet de se chaurar (s'escalfar)

achaurat, -ada : amagat, -ada / rescondut, -uda ; escalfat, -ada.

achicar / achiquetar (v. tr.) : copar menut menut.

achicat, -ada / achiquetat, -ada : copat, -ada menut menut.

achorrar (v. tr.) : amorrar (far tombar de morres)

achorrar (s') : tombar de morres.

S'achorrèt que s'estropièt bravament.

achorrat, -ada : de morres / tombat, -ada de morres.

achorrir (s') : s'amachotir ; chorrar.

achorrit, -da : amachotit, -ida ; anientat,-ada ;

chorraire, -a ; acaumat, -ada.

Es aquí, tot achorrit, coma una bèstia malauta.

« acialar» e derivats : v. acelar.

aciclic,-a : qu'es pas somés, -esa a cap de cicle.

acid : compausat quimic idrogenat.

acid, -a : aspre ; qu'a la sabor picanta del vinagre.

acidalcoòl : compausat organic dotat de fonccions

acidas e de fonccions alcoòl. v. p. 20, 3°, a.

acidesa / aciditat : proprietat de çò acid.

acidificable, -a : que pòt èsser acidificat, -ada.

acidificacion : accion d'acidificar o de s'acidificar.

Acidificacion del vin.

acidificant, -a : que pòt acidificar.

acidificar (v. tr.) : far venir acida una solucion.

acidificar (s') : venir acid.

acidimètre : aparelh per dosar los acids ; aparelh per

determinar l'aciditat del lach e del vin.

acidimetria : mesura de la concentracion d'un acid.

acidimetric, -a : relatiu, -iva a l'acidimetria.

aciditat : caractèr acid d'un còrs o d'una mescla.

Aciditat gastrica.

acidocetòsi (f.) : acidòsi e cetòsi simultanèas que son

la marca d'una diabèta grèva.

acidofil, -a : que volonta los terrens acids.

Brugas e joncasses son de plantas acidofilas.

acidofilia : natura de çò acidofil.

acidòl : cloridrat de betaïna.

acidolisi (f.) : idrolisi amodada per un acid.

acidoresisténcia : proprietat d'unes bacils de resistir

a d'unes acids ; resisténcia d'un material o d'una

substància a l'accion quimica d'acids fòrts.

acidoresistent, -a : dotat, -ada d'acidoresisténcia.

acidòsi (f.) : estat patologic del sang que presenta una

reaccion acida caracteristica de la diabèta grèva o d'una

intoxicacion.

acidotic, -a : relatiu, -iva a l'acidòsi.

acidul, -a : leugièirament acid, -a.

acidulacion : accion d'acidular.

acidular (v. tr.) : far venir leugièirament acid.

acidulat, -ada : leugièirament acid, -a.

aciduria : excès d'acid dins las urinas.

acièr : varietat de fèrre trempat.

acieiracion : accion o resulta d'acieirar.

acieirar (v. tr.) : agusar ; aponchar ; garnir d'acièr ; mudar

en acièr ; afermir / assolidar.

acieirar (s') : s'afermir.

acieirat, -ada : que revèrta l'acièr ; que conten d'acièr ;

recobèrt, -a d'acièr.

acieiratge : metòde (m.) d'obtencion de l'acièr o de

quicòm que revèrta d'acièr.

acieirenc, -a : d'acièr.

acilacion : introduccion dins un compausat d'un radical acil.

acimar (v. tr.) : magencar ; aponchar la cima ; montar a la

cima. Acimar un arbre : lo magencar (li copar la cima)

Acimar un garbièr : lo far venir ponchut.

Acimar una montanha : montar a sa cima.

acimar (s') : s'aponchar de la cima.

acimat, -ada : t. a. çaisús.

acimatar : rebrondar un arbre cap a la cima.

acimelar (v. tr.) : pincar / quilhar.

Las agaças acimèlon lor nis sus la branca pus nauta.

acimelar (s') : se pincar / se quilhar ; s'acabar en poncha.

acimelat, -ada : quilhat, -ada ; ponchut, -uda.

acina / acinèla / açanèla : frucha de l'albespin.

acinièr (plt.) : albespin. (Albus spinus)

acinsar (v. tr.) : aprestar ; dispausar ; rebalar un can.

acip / acipada : tust / còp ; accion de trucar quicòm ;

accion de trabucar.

Faguèt una acipada e s'aplatussèt.

acipador (m.) : atrapadoira (f.) / atrapatòri (m.)

acipador, -oira (subs. e adj.) : pèira que fa trabucar ; que

trabuca aisidament (t.a.)

Los vièlhs venon cada jorn pus acipadors.

acipar (v. tr.) : trucar ; trabucar ; encontrar ; susprene ;

trapar / agantar ; escandalizar.

acipar (s') : se trucar ; s'encontrar ; se susprene ; s'agantar ;

s'escandalizar.

D'unes s'acipan (s'escandalizan) per un pas res.

acipat, -ada : p.p. d'acipar.

aciselar (v. tr.) : acabar en cisèl ; balhar la forma d'un cisèl.

aciselar (s') : s'acabar en cisèl ; venir prim.

L'aplech s'es aciselat per aquela tèrra rocalhuda.

aciut, -a (del lat. citus, prompte, viu, rapid) : dispaus, -a ;

abiaissat, -ada ; prompte, -a / viu, -va ; serviciós, -osa /

serviciable, -a ; comòde, -a ; escarrabilhat, -ada.

Avèm un serviciala aciuta. Un aplech fòrt aciut.

aciutament : adrechament.

acivadar (v. tr.) : balhar de civada als cavals ; enjaular ;

tanar / tustassar / tabassar.

aclafar (s') : se corbar ; s'acoconar ; s'amagar.

aclamacion : accion d'aclamar ; clam de jòia.

aclamar : butar de clams de jòia.

aclap : clapàs / montet de pèiras.

aclapadís : montet de pèiras ; montet d'arroïnas.

aclapadura : quicòm d'enterrat.

aclapament : ablasadura / ablasigadura ; enterrament (t.a.)

aclapaire, -a : persona qu'aclapa (t.a.)

aclapar / aclapir (v. tr.) : cobrir de pèiras ; enterrar (t.a.) ;

atassar la tèrra ; çauçar una planta ; subrecargar ; assucar.

Aclapar un potz : l'emplenar de pèiras.

Aclapar de fems : enterrar de fems.

Aclapar lo fuòc : cobrir lo fuòc.

aclapassar (v. tr.) : amontetar de pèiras ; comolar amb de

pèiras.

aclapassar (s') : s'atassar ; se mudar en clapàs.

aclapatge : accion de cobrir, d'enterrar.

aclarar (v. tr.) : esclairar.

aclaresir (v. tr.) : refrescar lo linge de la bugada.

aclatar (v. tr.) : baissar, corbar, clinar ; cobrir ; aclapar (s.f.)

aclatar (s') : se baissar ; s'acoconar ; s'amagar ; s'amatar.

Una galina que pòrta l'uòu s'aclata se li passas al pè.

« aclenar » : v. aclinar.

aclencar (v. tr. e intr.) : clinar. Aclencar lo cap.

aclencar (s') : se clinar. S'aclencar davant una dòna.

aclencat, -ada : clinat, -ada. S'aclencar suls coides.

aclimatabilitat : qualitat de çò aclimatable.

aclimatable, -a : que pòt èsser aclimatat, -ada.

aclimatacion : accion d'aclimatar o de s'aclimatar.

aclimatar (v. tr.) : abituar quicòm a un climat diferent.

aclimatar (s') : s'abituar a un climat diferent.

aclin , -a : clin, -a / enclin, -a ; somés, -esa ; fidèl, -a ;

clinat, -ada ; corbat, -ada.

Es aclin a cantar. Un servicial aclin.

Los rens li dòlon, que trabalha aclin tota la jornada.

aclinament : tissa.

aclinant, -a : aclapaire, -a.

aclinar (v. tr.) : clinar ; corbar ; pendre ; avencar ; arredre.

aclinar (s') : se clinar / se penjar.

aclinat, -ada : t. a. çaisús.

aclon : arcolan. Las sèt colors de l'aclon.

aclonar (s') : corbar l'esquina en arc, coma o fan las vacas

quand se lèvan.

acloridria : abséncia d'acid cloridric dins la secrecion gastrica.

aclucar / clucar (v. tr. e intr.) : tampar los uèlhs ; bendar

los uèlhs ; cutar.

Me soi pas pogut aclucar de tota la nuèch.

aclucar (s') : se cutar los uèlhs.

aclucat, -ada : (t. a çaisús) per jogar a cutabòrlhe /

a l'amagat / al cluquet / a la catòrba v. cutabòrlhe.

S'es aclucat contra la camba d'un arbre gròs.

acnè (f.) (del grèc akhmè ortografiat a tòrt akhnè, eflorescéncia) :

botonada de la pèl de la cara d'un adolescent o d'una

adolescenta ; autras menas de botonadas.

acneïc, -a : relatiu, -iva a l'acnè.

acneïfòrme, -a : que revèrta l'acnè.

acnemia : atrofia dels pompilhs ; abséncia de cambas.

acniti (f.) : inflamacion de la pèl que raja de poire.

acoassar (s') : s'agrovar / s'acoconar.

acoassat, -ada : agrovat, -ada / acoconat, -ada.

La cloca s'es acoassada suls uòus.

acoassit, -ida : qu'a lo mal de coar.

acoatar (v. tr.) : far tombar de cuols ; plan recobrir.

acoatar (s') : s'acocholar ; coar.

Ai idèa qu'aquela galina s'acoatarà lèu.

acoatat, -ada : t. a. çaisús.

acoblament : accion o resulta d'acoblar o de s'acoblar.

acoblaire, -a : qu'acobla ; que s'acobla.

acoblar (v. tr.) : apariar. Acoblar de buòus per laurar.

Acoblar un mascle amb una feme.

acoblar (s') : s'apariar (t. a.) ; s'unir carnalament.

acocarrar / acocarrir (v. tr.) : acoquinar / encanalhar.

acocarrar / acocarrir (s') : s'acoquinar ; s'encanalhar.

S'es acocarrat amb una tropelada de paucvals.

acochar / acoitar (v. tr.) : corsar / acotir ; caçar ; percaçar ;

preissar ; despachar.

acochar / acoitar (s') : s'afanar.

Ni per s'acochar, son trabalh avança pas gaire.

acochat, -a / acoitat, -a : t. a. çaisús.

acochament : celeritat (R. VI, 10 - II, 373)

acocholar (s') : s'agrovar ; s'acoconar ; s'arrucar dins la

fauda de la mamà.

acocholat, -ada : t. a. çaisús.

acocolador (l') : los privats / los comuns (latrinas)

acocolar / acocolir (v. tr.) : atitolar ; costosir ; calinejar.

acocolar / acocolir (s') : s'acoconar / se baissar ; s'agrovar.

acocolat, -ada : t.a. çaisús.

acocolit, -ida : nèci, nècia / piòt, -a.

acoconar (s') : se refaudir ; s'arraulir.

acoconat, -ada : refaudit, -ida ; arraulit, -ida.

Acoconat dins la fauda de sa mamà, se plorava.

acodar / acodesir (s') : s'atassar ; s'enrambolhar (pel)

Aquela torta s'es acodada. A lo pel acodesit.

acodar (v. tr.) : agusar (passar la cot sus la dalha o sus una

autra mèla)

Cal pas acodar un brieu per manjar pas lo talh.

acodat, -ada : agusat, -ada.

acodat,-ada / acodesit,-ida / acodit,-ida : mal levat,-ada

(pan, torta, còca...)

acodenir (s') : se mudar en codenàs / se mudar en pelenc.

acodenit, -ida : vengut, -uda pelenc.

La parran s'es acodenida.

acodir (v. tr.) : aplatar / aplatir ; atassar.

acodit, -ida : atassat, -ada / aplatit, -ida.

Torta acodida. Pan acodit. Pel acodit. Tèrra acodida.

acodolar (v. tr. e r.) : desrocar / acalhaudar / apeiregar /

lapidar (R. IV, 20)

acodolar (s') : se desrocar.

acodolat, -ada : desrocat / acalhaudat / lapidat, -ada R. IV, 20.

Sant Estève, primièr martir, foguèt acodolat.

acofèn (subs. m.) : tota mena de sensacion patologica

dins las aurelhas (bronzinament o autre bruch)

acogonchar (s') : s'agrovar suls talons.

acogonchat, -ada : agrovat, -ada suls talons.

acografia : descripcion scientifica dels remèdis.

acoïda : en mal de coar. Galina acoïda.

acoidament : accion o resulta d'acoidar o de s'acoidar.

acoidador : airal o aplech per s'acoidar.

acoidar (v. tr.) : plegar en forma de coide.

acoidar (s') : s'apevar sul coide.

acoidat, -ada : apevat, -ada sul coide, suls coides.

acoïr (s') : aver lo mal de coar.

acoissar (v. tr.) : bercar / esberlar.

acoissat, -ada : bercat, -ada / esberlat, -ada.

Ai acoissada la pigassa sus un clavèl.

acoitar (v. tr.) : corsar / acotir ; caçar / percaçar ; preissar /

despachar. v. acochar.

acoitar (s') : s'afanar.

acòl : lòca ; paredor ; paret de sosten per un travèrs ;

bancal / casèrn.

Totes los acòls de pels travèrses s'esbosenan.

acolada : accion d'acolar v. çaijós.

Se balhèron l'acolada coma dos amics plan cars.

acolament : còla (personas que trabalhan ensemble)

acolar (v. tr.) : embraçar ; donar l'acolada ; cauçar una

planta ; montar o logar una còla de trabalhadors.

Las vendémias son aquí, nos cal acolar sulcòp.

acolar (s') : far partida d'una còla ; s'embraçar ; sangnar

bravament. (Per « sangnar » v. R. V, 152 - L. 334)

Lo paure diable s'acolèt e mai ne moriguèt.

acolat, -ada : sangnat, -ada a blanc.

acolat, -ada : paretat, -ada. v. acòl.

acolcar : doblet de colcar. v. colcar.

acoletrir (v. tr.) : calinejar q.q. ; lo catimelejar ; plan

l'aculhir.

L'acoletriguèron a ela tan plan que poguèron.

acoletrit, -ida t.a. çaisús.

« acolhir » : v. aculhir.

acolia : manca o abséncia de secrecion biliara.

acolit : seminarista qu'a recebut l'acolitat ; clergue que

servís la messa dins d'unes airals ; (pej.) : complici.

Qual es pas estat acolit quand èra drollon ?

acolita : clergueta ; (pej.) : ajuda ; complícia.

acolitat : un dels quatre òrdre minors de la Glèisa que son

las fonccions d'acolit, d'exorcista, de lector (R. VI, 340)

e de portièr.

acolitrar (v. tr. ) : sonar q.q. ; lo remochinar ; li repotegar

l'increpar / lo corroçar / lo semonsar.

L'acolitrèron que n'agèri vergonha.

acolitrat, -ada : increpat, -ada t.a. çaisús.

acolobriment : transformacion en carbon de milh...

acolobrir (v. tr.) : esferar (R. III, 310) / esfarotjar (Alibèrt, 365)

acolobrir (s') : s'esferar ; s'emmalir ; se bodonhar ; se

carbonar (milh) ; venir colòbra ; venir drac.

acolobrit, -ida : t. a. çaisús.

« acolonjar » : v. acalonjar.

acoloriment : accion de colorar o de coloriar.

acolorir (v. tr.) : colorar / coloriar.

acolorir (s'): se colorir.

Sas gautas blancas s'acoloriguèron subran.

acoluria : abséncia de pigments dins las urinas.

acomblir (v. tr.) : comolar ; emplenar fins al bòrd.

Acomblir una barrica, una desca, un panièr...

acomblit, -ida : comolat, -ada ; emplenat, -ada.

acomençament / acomençança : començament.

acomençar (v. tr. e intr.) : començar ; parlar primièr.

acomés, -esa : enfuscat, -ada ; excitat, -ada (R. II, 398)

acometre (v. tr.) : excitar (R. II, 398) ; enfuscar ; atacar ;

lançar ; declarar la guèrra.

Quita pas d'acometre sos cans contra los dròlles.

acomètre : audiomètre (aparelh per mesurar l'audicion)

acometria : audiometria (mesura de l'audicion)

acomjadar (v. tr.) : donar un comjat a q.q. (R. II, 449)

acomodacion : t. tecn. d'ecologia, de fonetica, de

psicologia, de zoologia...

Acomodacion a un biais de viure novèl.

Acomodacion fonetica. A. psicologica.

Acomodacion de la vision.

acomodament : accion o resulta d'acomodar o de s'...

acomodaire, -a : persona qu'acomòda o que s'acomòda.

acomodant, -a : conciliant, -a.

acomodar (v. tr.) : conciliar ; far s'endevenir ; lotjar ;

adobar ; aprestar / cosinar.

Acomòda sas paraulas a las circomstàncias.

L'acomodèron coma poguèron dins lor ostal.

Nos acomodèt la lèbre a l'ast e al flambador.

acomodar (s') : se lotjar ; se metre d'acòrdi ; se contentar de.

acomodatge : accion de s'acomodar.

acomolacion : acomolòfi (l.p.) ; amontetament.

acomolador : aparelh per acomolar l'energia.

acomolaire, -a : persona qu'amonteta, qu'amassa...

acomolament : encombrament / acomolòfi.

acomolar / acomolir (v. tr.) : augmentar ; acomblir ; amassar.

acomolat, -ada / acomolit, -ida : t. a. çaisús.

acomolòfi (l.p.) : encombrament gròs de circulacion.

Acomolòfi intestinal. Acomolòfi de veituras.

acompanhada : cortègi.

acompanhador, -airitz : persona qu'acompanha.

acompanhament : accion o resulta d'acompanhar ;

çò qu'acompanha ; las personas qu'acompanhan.

acompanhar (v. tr.) : se jónher a q.q. per far çò que fa

o per anar ont va ; prene part a un cortègi ; ajudar

un movement ; far un acompanhament musical.

Serà acompanhat de sa femna e de sos dròlles.

Acompanhar un defuntat al cementèri.

Acompanhava los cants amb una guitarra.

acompanhatge : companhatge (çò que manja amb lo pan)

acompanhejar (v. tr.) : frequentatiu d'acompanhar ;

se manjar quicòm amb lo pan.

acompelir (v. tr. e intr.) : aclapar ; agantar ; engrepesir ;

tombar e far tombar q.q. ; forçar q.q. a far quicòm.

acompelit, -ida : t. a. çaisús.

acompesir (s') : cutar de sòm / s'aconsomir / se sondormir.

acompesit, -ida : t. a. çaisús.

acomplexar (v. tr.) : donar un complèx.

acomplexar (s') : trapar un complèx.

acompliment : realizacion.

L'acompliment de las profecias de la Bíblia.

acomplir (v. tr.) : clavar quicòm ; capitar quicòm ;

definir quicòm.

acomplir (s') : se realizar (t. a.)

Tot aquò s'acomplirà en son temps.

acompte : part d'una soma de pagar.

Li me calguèt balhar un acompte.

acondicionar e derivats : v. condicionar.

acondroplasa (m. e f.) : que patís d'acondroplasia.

acondroplasia : anomalia congenitala de l'esquelèt.

acondroplasic, -a : relatiu, -iva a l'acondroplasia

que se caracteriza per una manca de creissença dels

òsses en longor.

aconfessar (v. tr.) : confessar (t. a.)

aconfessar (s') : se confessar.

aconfessit, -ida : que se confèssa sovent.

aconfessional, -a : non-confessional.

aconfessionalament : d'un biais non-confessional.

aconfessionalitat : natura de çò non-confessional.

aconfinhar (v. tr. e r.) : acuolar ; acantonar.

aconfinhar (s') : s'acantonar ; s'acoconar ; se sèire davant

lo fuòc.

aconfinhat, -ada (t.a.) : t. a. çaisús.

aconflar (s') : s'acorbaissar suls cotilhons (femna) ;

s'espomparlar suls uòus o suls poletons (cloca)

aconflat, -ada : t. a. de s'aconflar.

aconit (plt.) : tua lop / fuèlha de pesolh / èrba de tòra.

(A. Lamarckii) ; (A. Napellus) / A. vulgare) ; (A. anthora)

(A. lycoctonum) ; (A. pyramidale) ; (A. paniculatum)

aconitasa : mena d'enzim.

aconitat : sal o estèr de l'acid aconitic.

aconitic, -a : relatiu, -iva a l'aconit.

aconitina : alcaloïd tirat de l'aconit vulgar.

aconsègre / aconseguir (v. tr.) : acorsar / acotir ; reatrapar.

aconseguidor, -oira : que pòt èsser aconseguit, -ida.

aconseguiment : accion d'aconsègre.

aconsegut, -uda / aconseguit, -ida : t.a. çaisús.

aconselhable, -a : que pòt èsser aconselhat, -ada.

aconselhador, aconselhairitz : persona qu'aconselha.

aconselhaire, -a : aconselhador, -airitz.

aconselhar (v. tr.) : conselhar / donar de conselhs.

aconselhar (s') : demandar conselh.

aconsomiment : accion o resulta de s'aconsomir.

aconsomir (s') : se sondormir ; s'acompesir ; cavecar.

aconsomit, -ida : t. a. del vèrb aconsomir.

acontentament : accion d'acontentar o de s'acontentar.

acontentar (v. tr.) : contentar.

Cèrca totjorn a acontentar sas practicas.

acontentar (s') : se contentar.

Se ganhava pas un fòrça, mas se n'acontentava.

acontentat, -ada : content, -a.

acopelar (s') : se replegar sus se coma can jagut.

acopelat, -ada : replegat, -ada sus se coma can jagut.

acoquelar (s') : far de grumèls / s'agrumelar / s'agrumelir.

acoquelir (s') : s'acoquelar. v. çaisús.

acoquinar (v. tr.) : acocarrar / acocarrir.

acoquinar (s') : s'atruandar ; s'encanalhar.

acoquinat, -ada : atruandat, -ada ; encanalhat, -ada.

acorar (v. tr. e intr.) : descorar (far refasti) ; degostar ; afalhocar.

acorar (v. tr.) : escorar (mar.) ; espiconar ; sosténer ; cotar ;

sostar ; aparar.

acorat, -ada : t. a. çaisús.

acorar (s') : se desencorar ; se desesperar.

acoratjar (v. tr.) : encoratjar / encorar.

acoratjar (s') : s'encoratjar / s'encorar.

acoratjat, -ada : encoratjat, -ada / encorat, -ada.

acorbaissar / acorbar (s') : se corbar ; se baissar ; s'aclatar.

acorbaissat, -ada : t.a. çaisús.

acorbar : corbar. v. corbar.

acorcha (f.) / acorchi (m.) : camin pus còrt ; travèrsa.

Prene los acorchis fa ganhar de temps.

acorchidura : accion o resulta de far pus cort (t. a.)

acorchament / acorchiment : accion d'acorchar.

acorchar / acorchir (v. tr.) : far pus cort (t. a.)

Lo tròp beure e lo tròp fumar acorchisson la vida.

acorchar / acorchir (s') : se far pus cort.

A la davalada los jorns s'acorchisson de mai en mai.

acorchat, -ada / acorchit, -ida : (t. a.)

acorchièira : acorcha / acorchi. v. pus naut.

acorchinar (v. tr.) : far ridiculament pus cort, -a.

acorcossonir (s') : se gorgolhar ; se vermenar.

Los peses, ongan, se son acorcossonits.

acorcossonit, -ida : gorgolhat, -ada (blat, vianda...)

v. corcosson - gorgolh.

acòrd / acòrdi (m.) : biais de sentir, de pensar o de far,

comun a doas personas o mai ; pacte ; resolucion p r e s a

per una assemblada ; union entre doas causas ; nòtas de

musica simultanèas plan apariadas. v. acòrdi.

I a pas totjorn acòrd dins un coble.

Signèron un acòrd davant notari.

Se metèron d'acòrd sus çò de far d'en primièr.

Los acòrds musicals s'endevenián fòrt plan.

acordable, -a : que pòt èsser acordat (t. a.)

acordaire, -a : persona que son trabalh es de metre d'acòrdi ;

persona que sap acordar d'instruments de musica.

acordalhas (f.pl.) : l'acòrdi oficial abans lo maridatge.

acordament / acordança / acòrdi : accion de se metre

d'acòrdi ; arrengament.

acordar (v. tr. e intr.) : metre d'acòrdi ; favorir ; contrarotlar

las sonoritats d'un instrument de musica ; armonizar entre

eles dos instruments de musica o mai.

acordar (s') : s'endevenir.

acordatge : accion o resulta d'acordar de sons musicals.

acordelar (s') : s'encordelar.

acòrdi : consentida / consentiment.

Èsser d'acòrdi : èsser consent.

Se metre d'acòrdi / tombar d'acòrdi.

acordelar (v. tr.) : encordelar (metre lo fen en còrdas)

acordelar (s') : s'entieirar.

acordelat, -ada : entieirat, -ada.

acordeon : instrument de musica popular.

acordeonista (m. e f.) : persona que jòga de l'acordeon.

acoria : abséncia congenitala de l'irís e de la pupilla.

acorral : canal de sortida per las aigas d'un molin.

acórrer / acorrir (v. intr.) : venir a la lèsta.

acorregut, -uda / acorrit, -ida : vengut, -uda a la lèsta.

acorrocar (v. intr.) : clocir ; s'aclatar suls poletons ;

s'aclatar ; s'amatar ; s'abrigar.

acocorrat, -ada : t. a. çaisús.

acorsar (v. tr.) : acostumar a la corsa ; butar a córrer ;

persègre / acotir ; percaçar ; agarrir ; butassar.

acorsar (s') : se corsar : se persègre / s'acotir.

Aquel can quita pas d'acorsar los cats.

acorsat, -ada : t. a. d'acorsar o de s'acorsar.

acorsejar (v. tr.) : frequentatiu d'acorsar.

acorsejar (s') : frequentatiu de s'acorsar.

acosmia : allucinacion auditiva qu'empacha la percepcion

exacta dels sons.

acosmic, -a : relatiu, -iva a l'acosmisme.

acosmisme : sistèma filosofic que nèga l'existéncia d'un

univèrs fòra Dieu.

acosmista (m. e f.) : adèpte, -a de l'acosmisme.

acostable, -a ; que pòt èsser acostat, -ada.

acostament : accion d'acostar o de s'acostar (t. a.)

acostairar (s') : se garar ; se jaire sul costat ; se tirar de

pels passes ; se gandir.

S'acostairèt per èsser pas somsida per las autòs.

acostairat, -ada : t. a. çaisús.

acostar (v. tr.) : abordar (t.a)

acostar (s') : s'abordar (t.a.)

acostic, -a : relatiu, -iva a l'acostica.

acostica : sciéncia qu'estúdia las proprietats, la

propagacion e la recepcions dels sons ; qualitat d'un

local del punt de vista de la propagacion del son.

acosticament : d'un punt de vista acostic.

acostician, -a : persona que s'ocupa d'acostica.

acostumada : abitud. A l'acostumada : de costuma.

acostumança : accion d'acostumar o de s'acostumar.

acostumar (v. tr.) : avesar / abituar.

acostumar (s') : s'avesar / s'abituar.

acostumat, -ada : avesat, -ada / abituat, -ada.

acotar (v. tr.) : cotar ; arrestar.

Lo muòl recapi acotèt la carreta a mièja còsta.

acotar (v. tr.) : acotir / persègre / corsar.

acotar (s') : s'acotir / se persègre / se corsar.

acotar (s') : s'arrestar ; se cotar.

acotat, -ada : arrestat, -ada / plantat, -ada ; cotat, -ada.

Demorèt acotat, qu'èra tròp las per contunhar.

acotiledon, -a : sens cotiledons. La tortoira es acotiledona.

acotir (v. tr.) : acorsar / persègre / corsejar / secutar / subtar ;

avidar / elevar / abalir / capitar.

Los cans un pauc totes acotisson los cats.

An fòrt plan acotits totes lors mainatges.

« acotir » : v. acodar / acodir / acodesir.

acotit, -ida : t. a. çaisús.

acotolar (v. tr.) : costosir ; calinejar ; acocolar / acocolir.

acotolar (s') : se costosir ; se calinejar ; s'acocolar...

acotolat, -ada : costosit, -ida ; calinejat, -ada.

acotradura : preparacion / atrencament ; cultura (tèrra)

acotrament : atrencadura ; embriagadura.

acotrar (v. tr.) : vestir ; adornar ; aficar ; afinfar ; equipar ;

cultivar.

Es totjorn acotrat coma un espaventalh.

Acotràvem la vinha quand se metèt a plòure.

acotrar (s') : s'aficar / s'afiscalhar / s'afinfar ; se bandar.

Li'n cal pas gaire per s'acotrar (per se bandar)

acotrat, -ada : t. a. çaisús. (R. II, 21. - L. V)

acotrissar (v. tr.) : vestir amb de pelhas ; afiblar.

acotrissar (s') : se vestir amb de pelhas ; s'afiblar.

acotrissat, -ada : vestit,-da amb de pelhas ; malabilhadàs, -assa.

acquerir e derivats (R. V, 18-19) : v. aquerir.

acquit (R. V, 18) : forma etimologica del doblet modèrn aquit.

ACR- : forma prefixada del grèc akròs (a la cima)

v. acrin - acrinal - acrist.

acracia : feblesa / impoténcia ; anarquia ; doctrina que

nèga tot poder politic.

acrancar (v. tr.) : acrocar ; apevar ; apiejar.

Me soi acrancat a l'aram crancut.

acrancar (s') : s'acrocar ; s'apevar ; se ramponar ; s'agrapir.

acrancat, -ada : acrocat, -ada ; apevat, -ada ; apiejat, -ada.

acrania : abséncia totala o parciala de crani.

acranial, -a : relatiu, -iva a l'abséncia de crani.

acrapar (s') : s'empegar ; s'enrambolhar (pel)

acrapat, -ada : empegat, -ada ; enrambolhat, -ada.

acrapuliment : accion o resulta d'acrapulir o de s'acrapulir.

acrapulir (v. tr.) : agorrinar / agorrinir.

acrapulir (s') : s'agorrinar / s'agorrinir.

acrapulit, -ida : agorrinat, -ada / agorrinit, -ida.

acrasia (t. tecn. med.) : intemperància.

acrassimar (v. tr.) : far tressecar d'enuèg (d'anuèg) o d'inquietud.

acrassimar (s') : se calcinar ; magrir.

acrassimat, -ada : t. a. çaisús.

acrassir (s') : s'acraumir. v. çaijós.

acraumir (s') : s'encrassar / s'encrassir ; se passir ;

venir vescós.

acraumit, -ida : passit, -ida ; bochard, -a ; vescós, -osa.

acre, -a : d'una sentor o d'una sabor issèlza ; issèlze, -a ;

d'un ton acèrb ; acèrb, -a.

Un fum acre. Una sentor acra. Un ton acre.

acrament : acèrbament.

acreditable, -a : que pòt èsser acreditat, -ada.

acreditacion : accion o resulta d'acreditar o d'èsser acreditat.

acreditar (v. tr.) : far digna de crèdit una causa o una persona.

acreire (v. tr.) : creire. (R. II, 512)

Me faràs pas acreire aquela asenada !

acreissement : augment.

acréisser (v. tr.) : augmentar.

acréisser (s') : s'augmentar ; venir pus gròs (pus ric)

acrescut, -uda : augmentat, -ada.

acretat, -da : natura de çò acre.

acridian : mena d'insècte ortoptèr.

acridians : familha d'insèctes ortoptèrs que se monta a

10.000 menas.

acridina : còrs organic azotat que se tròba dins l'alquitran

del carbon de tèrra.

acridofag, -a : que s'avida d'acridians.

acridona : derivat cetonic de l'acridina.

acriflavina : substància bravament bactericida.

acrifòrme, -a : de la forma d'un acridian.

acrilaldeïd : acroleïna (aldeïd etilenic obtengut per

desidratacion de la glicerina)

acrilic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a un acid que ven de

l'oxidacion de l'acroleïna ; relatiu, -iva als derivats d'aquel

acid ; derivats d'aquel acid.

Acid acrilic. Estèr acrilic. Fibra acrilica.

Forradura en acrilic. Estòfas en acrilic.

acrilonitril : liquid utilizat per fabricar de fibras acrilicas.

acrimoniá : aissitge / èrnha.

acrimoniós, -osa : aisse, -a / ernhós, -osa / ernhut, -uda.

acrimoniosament : d'un biais acrimoniós.

acrin : cima / cresta.

acrinia : diminucion o abséncia d'una secrecion.

acrinal : brisca / biscre.

acrist : lo biscre d'una teulada.

ACRO- : forma prefixada del grèc akròs (en cima de)

acroagnosia : insensibilitat a la cima d'un membre.

acroanoxia : privacion d'oxygèn a las extremitats.

acrobacia : exercici complit per un o una acrobata ;

procediment abil, complicat, perilhós o desonèst.

acrobata (m. e f.) : persona que complís d'acrobacias.

acrobatic, -a : relatiu, -iva a una acrobacia.

acrocefal, -a (adj. e subs.) : que patís d'acrocefalia.

acrocefalia : malformacion patologica del crani

(acreissement en auçada, atassament frontal)

acròc : esquiç / esquinç / esquiçadura / esquinçadura.

acrocar (v. tr.) : acrancar ; encrocar.

acrocar (s') : s'acrancar ; s'encrocar.

acrocat, -ada : acrancat, -ada ; encrocat, -ada.

acrochonir (s') : se recauquilhar / s'encrocar de vielhum.

acrochonit, -ida : encrocat, -ada / recauquilhat, -ada.

acrocianòsi (f.) : coloracion blavinèla de las extremitats.

acrodermatiti (f.) : inflamacion de la pèl a las extremitats.

acrodinia : dolor dins las extremitats. (afeccion enfantila)

acroestesia / acroparestesia : dolor de las extremitats

(afeccion dels adults)

acrofobia : fobia dels airals nautquilhats.

acroleïna : acrilaldeïd. v. pus naut.

acròm, -a : en blanc e negre.

ACROMAT- : forma prefixada del grèc akrhòmathòs (sens color)

acromatic, -a : que laissa passar la lutz blanca sens la

descompausar ; natura d'un constituent cellular que pren

pas de colorants. Microscòpi acromatic.

acromatisme : qualitat de çò acromatic ; natura d'un

sistèma optic que corregís l'aberracion cromatica.

acromatizar (v. tr.) : corregir l'aberracion cromatica.

acromatocit : globilhon roge qu'a perduda sa matèria coloranta.

acromatopsia : abolicion de la percepcion de las colors.

acromatopsic, -a : relatiu, -iva a l'acromatopsia.

acromegalia : ipertrofia non congenitala de las mans, dels

pès e del cap.

acromelalgia : crisis paroxisticas de dolor e de rojor a las

mans e als pès.

acròmi / acromion : apofisi superior de la padèla

(platèla / omoplata)

acromia : diminucion o disparicion de la pigmentacion

de la pèl.

ACROMIO- : forma prefixada d'acròmi / acromion.

acromioclavicular, -a : relatiu, -iva a l'acròmi e a la

clavicula.

acromiom : doblet d'acròmi.

acronim : mot compausat amb las primièiras letras d'una

expression complèxa. (de confondre pas amb sigla)

Sidà, lasèr, radar... son d'acronims.

I.E.O. es una sigla.

acronimia : tissa de fargar d'acronims.

acropatia : dolors de las extremitats.

acropòli (m) : partida pus nauta e fortificada d'una vila grèga.

acroselar (v. tr. arc.) : atavelar ; far de crosèls. v. crosèl.

acroselat, -ada : en crosèls. (froment, civada...)

acrosòma (m.) : extremitat anteriora dels espermatozoïdes.

acrosomic, -a : relatiu, -iva a l'acrosòma.

acrostic, -a (adj. e subs. m.) : pèça de vèrses que, de legir

verticalament la letra primièira de cada vèrs, l'òm tròba

un mot vertadièr ; composicion acrostica.

acrostir (v. tr.) : encrostar / encrostir.

acrostir (s') : s'encrostar / s'encrostir.

acrostit, -ida : encrostat, -ada / encrostit, -ida.

acrotoracic : crustacèu de la familha dels acrostoracics.

acrostoracics : familha de crustacèus.

acs (plural de ac) : àbets / aròfas / òlvas / vòlvas /

polses / ventum / palhusses.

« acses » : doble plural roergàs de ac. v. acs.

actar (v. tr.) : enregistrar.

actari, -ària : persona que reculhís las deposicions dels

testimònis, que las transcriu e las autentifica. (R. II, 22)

acte : resulta d'una determinacion de la volontat ;

caduna de las parts d'una òbra scenica.

Los actes d'una persona. Los actes d'una tragedia.

actèa (plt.) : varaire (m.) / èrba de Sant Cristòl (v. 20, 2° b)

(Actaea spicata)

ACTIN- : forma prefixada del grèc aktis, -inòs (rai de lutz)

actini / actinium (lat.) : mena de metal radioactiu.

actinia : anemona de mar (polip marin solitari que s'espinta

sus las ròcas litoralas)

actinic, -a : qualitat de las radiacions qu'amòdan una

reaccion quimica ; amodat, -ada per una solelhada tròp longa.

Las radiacions ultravioletas son actinicas.

actinides (m. pl.) : grop d'elements quimics analògs a l'actini.

actinidia (m.) (plt.) : mena d'arbrilh de la familha de

las actinidiacèas, originari de China, e que sa frucha

se sona « Kiwi ». (Actinidia sinensis)

actinidiacèa : planta de la familha de las actidiniacèas.

actinidiacèas (f. pl.) : familha de plantas lenhosas e volublas.

actinifèr, -a : qu'amòda una radiacion radioactiva.

Fangas actinifèras.

actinisme : proprietat de las radiacions actinicas.

actinium (lat.) : actini.

ACTINO- : forma prefixada del grèc aktis, -inòs (rai de lutz)

actinobacilòsi (f.) : malautiá del bestial romiaire.

actinodermatòsi (f.) : dermatòsi que ven d'una solelhada

tròp longa.

actinofaringe (f.) : conduit (conduch) que fa comunicar la

boca dels polips amb lor cavitat gastrica.

actinofris (m.) : mena de protozoari.

actinoftalm, -a : proprietat de l'uèlh d'unes animals coma

lo cat o lo tigre que lor viston reflectís la lutz.

actinograf : actinomètre registrador.

actinograma (m.) : diagrama (m.) d'actinograf.

actinologia : partida de la fisica qu'estúdia las radiacions,

e mai que mai lors efèctes quimics e biologics sus las

fonccions umanas e animalas.

actinomètre : aparelh per mesurar l'intensitat de las

radiacions, e mai que mai de las radiacions solaras.

actinometria : mesura de las radiacions, mai que mai solaras.

actinometric,-a : relatiu, -iva a l'actinometria.

actinomicetacèa : bacteria de la familha de las actinomicetacèas.

actinomicetacèas (f. pl.) : familha de bacterias de l'òrdre

dels actinomicetals.

actinomicetals (m. pl.) : òrdre de bacterias que lor aspècte

revèrta lo dels fonges (bacils de la tuberculòsi, de la lèpra, de

la difteria)

actinomicèts : bacterias vesinas dels actinomicetals.

actinomicina : mena d'antibiotic.

actinomicòsi (f.) : malautiá infecciosa comuna a l'òme e

als animals, amodada per de fonges.

antinomixidi (m.) : protozoari de l'òrdre dels antinomixidis.

actinomixidis : òrdre de protozoaris parasits d'animals marins.

actinomòrf, -a : natura dels organs de simetria radiala.

actinon : isotòp del radon, gas que ven de la desintegracion

de l'actini.

actinoplanacèa : bacteria de la familha de las actinoplanacèas.

actinoplanacèas (f. pl.) : familia de bacterias.

actinoscopia : examèn optic d'un organ per transparéncia

o difusion.

actinòt : amfibol calquièr, magnesic e ferrifèr, monoclinic,

de color verda.

actinotactisme : efècte atractiu o repulsiu de sorgas

luminosas o radiantas suls unicellulars.

actinoterapia : utilizacion terapeutica de radiacions, mai

que mai de radiacions de rais ultraviolets.

actinotropisme : tropisme amodat per una radiacion.

actitud : biais de se téner ; biais d'èsser.

actiu, -iva : relatiu, -iva a una accion ; qu'implica una accion ;

qu'exprimís una accion.

activable, -a : que pòt èsser activat, -ada.

activacion : accion o resulta d'activar (t. tecn. de fisica

atomica, de quimia...)

activador, -airitz : capable, -a d'activar (t. a.) ; t. tecn. de

quimia, de mineralogia, d'optica...

activar (v. tr.) : far venir pus actiu ; accelerar un procediment

quimic o fisic ; irradiar una substància amb de particulas

atomicas.

activar (s') : s'afanar (venir pus actiu, -iva, pus afogat, -ada

per far quicòm)

activament : d'un biais actiu.

activisme : actitud politica que preconiza l'accion dirècta ;

actitud morala qu'insistís sus las necessitats de la vida e de

l'accion, mai que non pas suls principis.

activista (m. e f.) : relatiu, -iva a l'activisme ; adèpte, -a

de l'activisme.

activitat : qualitat d'èsser actiu, -iva.

actografia : ensemble de tecnicas d'enregistrament e de

mesura per conéisser cronologicament las activitats

locomotrises d'una persona o d'un animal.

actografic, -a : relatiu, -iva a l'actografia.

actograma (m.) : enregistrament de las activitats

locomotrises d'una persona o d'un animal.

actor, actritz : personatge d'una òbra scenica (t. a.)

actual, -a : del moment present.

actualament : ara ; de nòstre temps.

actualisme : teoria que vòl explicar los fenomèns del

passat per l'estudi dels fenomèns actuals.

actualitat : causa del moment present.

actualizacion : accion o resulta d'actualizar (t. a.)

actualizador, -airitz : qualitat de tot procediment que

permet l'actualizacion lingüistica o d'autra mena.

actualizar (v. tr.) : far venir actual / renovar / renovelar.

Actualizar un problèma ancian.

Actualizar un libre escolar.

actuari, -ària : especialista (m. e f.) de l'aplicacion del

calcul de las probabilitats e de l'estatistica a las questions

d'asseguranças, de finanças e de prevesença sociala.

acuèlh / aculhença / aculhiment : accion d'aculhir.

acuïtat : qualitat de çò agut ; intensitat. (R. II, 36)

Acuïtat d'un son, d'un agach, d'una dolor.

Acuïtat visuala. Acuïtat sensoriala.

aculada : çò que l'òm acuola ; çò que l'òm escula.

aculaire, -a : persona qu'acuola quicòm o q.q.

acular (v. tr.) : far tombar de cuols ; acuolar ; escular ; afrabar.

acular (s') : s'acuolar ; s'escular ; s'afrabar.

aculeat, -ada : provesit, -ida d'una espina o d'un fisson.

Plantas aculeadas. Insèctes aculeats.

Formigas, vèspas e abelhas son aculeats.

aculeïfòrme, -a : que revèrta una espina de planta.

aculh / acuèlh : recepcion.

aculhir (v. tr.) : recebre q.q. en çò seu.

aculhieire, -a : persona qu'aculhís.

aculpar (v. tr.) : acusar ; blaimar ; enculpar.

aculpar (s') : s'acusar ; se blaimar.

aculpat, -ada : acusat, -ada.

acuminat, -ada : que s'acaba en poncha.

Fuèlha o frucha acuminada.

« acumular » e derivats (fr.) : v. acomolar.

acupunctor, -tritz : especialista (m. e f.) d'acupunctura.

acupunctura : tecnica medicala chinesa que se practica

amb d'agulhas primas espintadas sus d'airals precises del

còrs. E non pas « acupontura » : v. (R. VI, 442)

acusable, -a : que pòt èsser acusat, -ada.

acusacion : accion o resulta d'acusar o de s'... (R. II, 360)

acusador, -airitz : persona o causa qu'acusa.

acusaire, -a : persona qu'acusa.

acusament : escrich signat per reconéisser que l'òm a plan

recebut un mandadís. Acusament de recepcion.

acusar (v. tr.) : declarar colpable, -a.

acusat, -da (adj. e subs.) : inculpat, -ada.

acusatiu : cas de declinason latina.

acusatòri, -a : relatiu, -iva a l'acusacion.

acutangle : triangle que sos tres angles son aguts.

acutangular, -a : que forma un angle agut.

acutorbar (s') : cutar / clinhar (jogar a l'amagat, a cutabòrlhe)

acutorbat, -ada : ocupat a cutar.

adagi (m.) : maxima / senténcia ; provèrbi ; aforisme.

Los adagis son plan sovent plens de saviesa.

adagio (it.) : dapàs / dapasset / lentament.

« adalir » : v. adelir.

Adalbèrt : prenom.

Adam : prenom.

adamantin, -a : qu'a las qualitats d'un diamant ; dur ;

inflexible (s.f.) Condicions adamantinas.

adamenc (adj.) : d'Adam.

adancir (s') : s'acostumar a dançar ; se passionar a dançar.

adancit, -ida : acostumat,-ada o passionat,-ada a dançar.

Las dònas son mai adancidas que non pas los òmes.

adaptabilitat : capacitat d'un organisme de s'adaptar.

adaptable, -a : que se pòt adaptar.

adaptacion : accion d'adaptar quicòm o de s'adaptar.

adaptador, -airitz : dispositiu que permet d'adaptar

quicòm mai a un aparelh ; persona capabla d'adaptar una

òbra literària al teatre, al cinemà...

adaptar (v. tr.) : acomodar quicòm a una novèla fin.

adaptar (s') : s'acomodar, se conformar, se resignar a quicòm.

Se cal ben adaptar a la vida vidanta.

adaptometria : mesura de la capacitat de la retina per s'adaptar

a las variacions d'intensitat de la lutz.

adara (adv.) : ara.

adarrieirar (v. tr) : metre en retard ; atardivar.

adarrieirar (s') : se metre en retard ; s'atardivar.

adarrieirat, -ada : en retard. Es totjorn adarrieirat.

adarrieitatge : accion o resulta d'adarrieirar o de s'...

addenda (lat.) : nòtas addicionalas a la fin d'un libre.

addendum (lat.) : singular d'addenda.

addicion : accion d'ajustar ; causa ajustada a una autra ;

despensa de pagar dins un restaurant.

Garçon, l'addicion, sens vos comandar !

addicionable, -a : que se pòt ajustar a quicòm mai.

addicional, -ala : que s'ajusta a quicòm mai.

addicionar (v. tr.) : ajustar ; far la soma de.

addicionar (s') : s'ajustar.

Adèla - Adelina : prenoms.

Adelaida : prenom.

ADELF- ADELFO- : formas prefixadas del grèc adelphòs

(fraire ; parent) utilizadas en botanica.

adelfofagia : absorpcion d'un embrion (o de mai d'un) pel

pus precòç.

adelfogamia : pollinizacion entre plantas de la meteissa

familha.

Adelin - Adelina : prenoms

Ademar / Azemar : prenoms.

adeliment : brave besonh de manjar / aganiment.

adelir (v. tr.) : cansar / alassar ; abenar ; anientar ;

aganir ; afalhocar.

Soi adelit, qu'ai pas brica dejunat uèi matin !

adelir (s') : s'alassar ; s'abenar ; se desjuntar (fustalha)

Aquela barrica s'es adelida, la cal asolhar.

adelit, -da : aganit, -da de talent o de lassièira ;

abenat, -ada ; arredut, -uda.

Soi adelit de talent coma de lassièira !

adelomicèts (m. pl.) : familha de fonges que lors formas de

reproduccion son desconegudas e qu'amòdan de micòsis.

adematin (adv.) : de matin.

adenant (adv.) : d'ara ençà / d'aicí endavant ; desenant.

ADEN- ADENO- : formas prefixadas del grèc aden, -òs

(glandola)

adenalgia : dolor al nivèl d'una galha limfatica.

« adenolhar » : v. agenolhar.

adenectomia : ablacion d'una galha limfatica, o de

mai d'una ; ablacion d'una glandola o de mai d'una.

adenifòrme, -a : en forma de galha o de glandola.

adenina : substància bioquimica que fa partida de las

basas azotadas.

adeniti (f.) : inflamacion de las galhas limfaticas.

Adeniti aguda. Adeniti cronica. A. especifica.

Las micòsis amòdan d'adenitis especificas.

adenocarcinòma (m.) : tumor maligna de l'epitèli glandolar.

adenofibròma (m.) : tumor benigna de l'epitèli glandolar.

adenoflegmon : amàs (abscès) d'unas galhas.

adenofòr, -a : format, -ada de glandolas.

adenograma (m.) : examèn al microscòpi de las cellulas

d'una galha limfatica prelevada per ponccion.

adenoïdal, -a : relatiu, -iva a çò adenoïde.

adenoïde, -a : en forma de glandola o de galha.

Vegetacions adenoïdas.

adenoïdectomia : extirpacion de las vegetacions adenoïdas.

adenoïditi (f.) : inflamacion aguda o cronica de

las vegetacions adenoïdas.

adenolipomatòsi (f.) : afeccion d'origina desconeguda.

adenòma (m.) : tumor benigna d'una glandola.

Adenòma prostatic.

adenomectomia : ablacion d'un adenòma prostatic.

adenomesolimfiti (f.) : adiniti mesenterica.

adenopatia : nom generic de las afeccions de las galhas

limfaticas.

adenosarcòma (m.) : tumor glandolara qu'amòda a l'encòp

una proliferacion epiteliala benigna e una prolerificacion

conjonctiva maligna.

adenòsi (f.) : estat d'una planta o d'un organisme vegetal

cobèrt de glandolas ; patologia de las galhas o de las

glandolas ; formacion o desvolopament anormal d'un

teissut glandolar.

adenosina : aminoacid que sos derivats fosforats jògan

de ròtles importants dins lo metabolisme energetic e dins

la transmission d'un messatge ormonal.

adent (f.) : entalha d'assemblatge de fustam.

Adeodat : prenom.

adèpte, -a (adj. e subs) : iniciat, -ada ; aderent, -a.

adeqüacion : accion d'adeqüar o de s'adeqüar.

I a pas adaqüacion entre los besonhs e çò propausat.

adeqüar (v. tr.) : far venir adeqüat.

adeqüar (s') : venir adeqüat.

adeqüat, -a (adj.) : apropriat, -ada.

adeqüatament : d'un biais adeqüat.

aderéncia (t.a.) : accion d'aderir o d'èsser aderit.

Aquela tumor aviá pas encara d'aderéncias.

adereng (adv.) : apertièira ; un après l'autre ; afièch.

aderent, -a (adj. e subs) : qu'aderís a quicòm.

Aquela associacion a fòrça aderents.

Vòli de pneumatics que sián aderents.

aderir (v. intr.) : se raliar a ; soscriure a.

adès (adv.) : totara.

adès-adès : sens relambi.

adesar (v. tr. e intr.) : ajar ; tocar ; s'abrigar ; agantar.

adesar (s') : s'entremesclar los dets ; s'aimar.

adesara (adv.) : sulcòp.

adesion : accion o resulta d'aderir a quicòm.

adesiu (subs.) : autopegant / pegasolet.

adesiu, -iva (adj. e subs.) : autopegant, -a.

adesivitat : qualitat o natura de çò adesiu.

adestrat, -ada : adèstre, -a / adrech, -a / abiaissat, -ada.

ad hoc (lat.) : que conven plan. D'arguments « ad hoc »

Es la persona « ad hoc »

ad hominem (loc. adv. lat.) : que s'ataca a la persona.

Argument « ad hominem »

adiabatic, -a : impermeable, -a a la calor ; sens cap

d'escambi de calor amb lo defòra.

adiabatisme : estat de çò adiabatic.

adiant (m.) (plt.) : falguièira de Montpelhièr (l.p.)

(Adiantum capillus Veneris)

adieu ! (interj.) : bonjorn / al revéser / al còp que ven !...

adieusiatz ! : forma cortesa de l'interjeccion « adieu »

adinamia : anequeliment muscular extrèm.

adinamic, -a : relatiu, -iva a l'adinamia.

ADIP- ADIPO- : formas prefixadas del latin adeps, -ipis (graissa)

adipic, -a : relatiu, -iva a las substàncias grassas. Acid adipic.

adipocit (m.) : cellula adiposa.

adipogenèsi (f.) : formacion de graissa de resèrva

dins l'organisme uman o animal.

adipós, -osa : saginós, -osa (format de grais ; de la natura del grais)

adiposalgia : sensibilitat del teissut cellular subcutanèu amb

induracion dels punts doloroses en cas d'adipositat.

adipòsi (f.) : degenerescéncia adiposa.

Adipòsi del fetge.

adipositat : mal de q.q. d'adipós.

adiposogenital, -a : relatiu, -a al teissut adipós e als organs

genitals.

adiposogenital (sindròme) : sindròme amodat per una

adipositat granda e una distrofia genitala.

adipsia : abséncia patologica de set.

adire (v. tr. dirècte e indirècte) : dire ; arribar pas a tot far ;

poder pas contentar tot lo mond (arc.)

O te sauprai adire se pòdi venir o pas.

« adís de » (desformacion de l. p.) v. a dich de.

adjacéncia : estat de çò adjacent.

adjacent, -a : atenent, -a / contigú, -ua (que tòca a, que se

tòca amb) (R. III, 583)

Los ostals adjacents foguèron totes cremats.

adjectiu : mot que qualifica o determina un substantiu.

Adjectiu qualificatiu, possessiu, demonstratiu...

adjectival, -a : qu'a la valor d'un adjectiu.

Anèl d'argent (« d'argent » es una locucion adjectivala)

adjectivar (v. tr.) : mudar un substantiu en adjectiu.

adjonccion : accion d'adjónher ; causa adjoncha. (R. VI, 57)

Decidiguèt l'adjonccion d'un garatge a l'ostal.

adjonch, -a / adjunt, -a : ajustat, -ada.

adjónher (v. tr.) : ajustar. (s.VIII, glòsas de Reichenau)

adjónher (s') : se far ajudar per q.q.

S'adjonguèt una autra secretària.

adjudicacion : accion d'adjudicar o de s'adjudicar quicòm.

L'adjudicacion foguèt atribuida al mens carestiós.

adjudicar (v. tr.) : assignar o atribuir quicòm a q.q.

adjudicar (s') : s'apropriar quicòm.

S'adjudiquèt totes los prèmis de la competicion.

adjunccion (R. III, 598) : adjonccion. v. pus naut.

adjuracion : accion d'adjurar.

adjurar (v. tr.) : pregar amb insisténcia.

adjutor, -a / adjutòri, -a : persona qu'ajuda. (R. III, 609 - 610)

adjuvant : remèdi qu'augmenta o modifica l'accion

d'un autre remèdi.

adjuvatiu, -a : qualitat de çò adjuvant ; de la natura d'un

adjuvant. (R. III, 609)

ad libitum (lat.) : a volontat. (v. p. 20, 2°/d)

ad literam (lat.) : a la letra. (v. p. 20, 2°/ d)

Cal totjorn citar un autor « ad literam »

admetre (v. tr.) : recebre ; acceptar.

administrable, -a : que pòt èsser administrat, -ada (t. a.)

administracion : accion d'administrar ; servicis

administratius.

administrador, administrairitz : persona qu'administra

quicòm. (R. VI, 57 - IV, 237)

administrant (subs. m.) : prèire qu'administra un sacrament.

administrar (v. tr.) : aplicar quicòm a q.q. ; governar sos

afars o los de q.q. mai. Administrar una potinga.

Administrar una proprietat, una comuna , un país.

administrat, -ada : persona ordinària que depend d'una

administracion.

administratiu, -iva : relatiu, -iva a una administracion.

administrativament : d'un biais administratiu.

admirable, -a : digne, -a d'admiracion.

admirablament : d'un biais admirable.

admiracion : emocion estetica.

Un espectacle qu'amòda l'admiracion. v. amodar.

admirador, admirairitz : persona qu'admira quicòm o q.q.

admirar (v. tr.) : remirar.

admiratiu, -iva : qu'exprimís d'admiracion. (R. IV, 240)

admirativament : d'un biais admiratiu.

admissibilitat : possibilitat d'èsser admés, -esa.

admissible, -a : que pòt èsser admés, -esa.

Es estada admissibla a l'agregacion.

admission : acceptacion.

admitància : t. tecn. d'electricitat.

L'admitància es lo contrari d'impedància.

admonestable, -a : que pòt o que deu èsser admonestat, -ada.

admonestacion : blaime / semonsa / alecçonament braves.

admonestar (v. tr.) : corroçar ; aleiçonar / alecçonar ;

pialhar / semonsar / reprene / blaimar.

Qual foguèt pas jamai admonestat ?

admixcion : mescla. (R. IV, 218)

A. D. N. : sigla (f.) d'acid desoxiribonucleic (acid nucleic

que conten l'informacion genetica e que contraròtla

l'activitat de las cellulas)

« adòb » : v. adòp.

adobable, -a : que pòt èsser adobat, -ada.

adobador, -adobairitz / adobaire, -a : rebotaire, -a ;

crestaire, -a ; reparaire, -a.

Adobaire (crestaire) se ditz tanben sanaire.

adobament / adobadura : adòb.

adobar (v. tr.) : reparar / arrengar ; aprestar (cosinar) ;

desmasclar ; tustassar / tanar ; tornar metre en plaça un òs

desmargat ; primar (far los primièrs trabalhs de prima)

Adobar un aplech desmargat. Adobar un repais.

Adobar un mascle. Se faguèt adobar (tabassar)

adobat, -ada : t. a. del vèrb adobar.

adobièr : grais per cosinar.

adobum : aprestatge per cosinar.

adoçar (v. intr.) : se virar sus la doçura / s'adocir (temps) ;

fondre. Amb lo vent d'autan, la nèu adoça.

Adoçar la tèrra : abodrir la tèrra.

adociment : apasiament / amaisament.

adocir (v. tr.) : amaisar.

Ajusta un pauc de sucre per adocir aquel remèdi.

adocir (s') : s'amaisar ; s'apasiar ; venir pus doç.

Lo penjal s'adocís cap a la cima del còl.

adocissent, -a : amaisant, -a.

adocit, -ida : amaisat, -ada ; apasiat, -iada.

adol, -a : nèci, nècia ; dolent, -a.

adolentiment : afliccion (R. II, 32) ; dolor.

adolentir (v. tr.) : far venir dolent o emmalit ; afligir.

adolentir (s') : venir dolent, -a o emmalit, -ida.

adolentit, -ida : vengut dolent, venguda dolenta.

adolescéncia : periòde entre l'enfància e l'atge adult. v. atge.

adolescent, -a (adj. e subs.) : jovent, -a.

Adòlf : prenom.

adolesir (v. tr.) : adolentir / endolentir / endolir.

adolesir (s') : s'adolentir / s'endolentir / s'endolir.

adolesit, -ida : adolentit, -ida.

adolorir (v. tr.) : èsser causa d'una dolor / adolesir.

L'emmaliment de son enfant l'adolorís fòrça.

adolorir (s') : venir adolorit,-ida / s'adolesir.

adolorit, -ida : que dòl ; que patís de dolor.

Ai una camba adolorida que m'empacha de caminar.

adomaiselir (v. tr.) : far venir domaisèla ; far revertar una

domaisèla.

adomaiselir (s') : venir domaisèla ; revertar una domaisèla.

adomaiselit, -ida : t. a. çaisús.

adomdar (v. tr.) : doblet de domdar. v. domdar.

adomdat, -ada : domdat, -ada.

adomergiment : aprivadament.

adomergir / adometgir (v. tr.) : dometjar / dometgir ;

aprivadar ; far venir volontós ; s'adocir.

adomergir / adometgir (s') : se dometjar / se dometgir ;

s'aprivadar ; venir volontós.

Lo brau s'es plan adometgit despuèi un an.

adomergit, -ida / adometgit, -ada : t.a. çaisús.

adompliment : accion o resulta d'adomplir.

adomplir (v. tr.) : complir ; emplenar.

adomplit, -ida : complit, -ida ; emplenat, -ada.

adonar (s') : se consacrar a (L. 91) ; s'agradar a ;

frequentar un lòc ; s'estacar a.

adòp : accion o resulta d'adobar.

adonat, -ada : t. a. çaisús.

adonc / adoncas (adv.) : per consequent.

adonir (v. tr.) : far venir femna.

adonir (s') : venir femna.

Adonís (m.) : jovent de remarcar a causa qu'es fòrt polit.

adonis (f.) (plt.) : ranonculacèa toxica, mas fòrt polida.

(Adonis vernalis)

adopcion : accion o resulta d'adoptar.

L'adopcion d'un mainatge se fa pas aisidament.

adoptable, -a : que pòt èsser adoptat, -ada.

adoptar (v. tr.) : far dintrar q.q. dins sa familha ; far

seu quicòm propausat per d'autres ; aprovar quicòm

definitivament.

adoptiu, -iva : qu'adòpta q.q. o qu'es estat adoptat, qu'es

estada adoptada. (R. II, 28)

Parents adoptius. Enfant adoptiu.

Ador : nom de ribièira. (Occitània)

adorable, -a : bravament plasent, -a.

Un sorire adorable. Una nenòta adorabla.

adorablament : d'un biais adorable.

Adoracion : fèsta religiosa catolica ; t. a. modèrnas.

L'adoracion dels tres reis magues.

Èsser en adoracion davant una òbra poetica.

adorador, adorairitz : qu'adòra. (R. II, 28)

adorar (v. tr.) : adorar Dieu ; admirar o aimar quicòm o

q.q. d'un biais irracional.

adorat, -ada : Mon país adorat.

adormir (s') : tombar dins lo sòm ; dormir.

adormit, -ida : aconsomit, -ida ; endormit, -ida.

adornament : ornament. (R. IV, 387)

adornar e derivats : v. ornar.

adornar (s') : s'atrencar / s'empiparrar.

adorsament : sutura cirurgicala.

adorsar (v. tr.) : far apevar l'esquina contra ; far apevar

quicòm contra quicòm mai.

Adorsat a la paret passa son temps a badar.

adorsar (s') : s'apevar l'esquina contra quicòm.

« adossar » - « s'adossar » (fr.) : v. çaisús.

adosilhar (v. tr.) : obrir una barrica per ne tirar lo vin ;

metre un dosilh a una barrica.

adosilhar (s') : rajar.

adosilhat, -ada : aplechat, -ada d'un dosilh.

adotz : dotz / font / sorga. (R. III, 76)

adotzenar (v. tr.) : metre per dotzenas.

ad patres (lat. que vòl dire : als aujòls) : dins l'autre mond.

Mandar q.q. « ad patres » : lo tuar.

adracar (v. tr.) : adaptar ; installar ; plaçar ; apevar.

adracat, -ada : apevat, -ada ; installat, -ada.

adracar (v. tr.) : eissaurar.

adracar (s') : s'eissaurar.

adracat, -ada : eissaurat, -ada.

adralhada : encaminament ; escorreguda / tira de

camin.

adralhan , -a : caminaire,-a.

Sèm pas que d'adralhans que passan.

adralhal (adj. e subs.) : que tira davant ; que condusís ;

l'esquila menaira d'un tropèl.

adralhar (v. tr.) : metre en talh un camin ; aprestar un

camin ; dobrir una dralha ; encaminar ; domdar.

adralhar (s') : s'encaminar ; s'acostumar a; s'entraïnar.

adralhat,-ada : en talh ; encaminat,-ada ; acostumat,-ada.

adrapir (s') : venir sople coma una estòfa ; s'adocir ;

se dobrir e s'aplanar (camin)

adrapit, -ida : aplanat, -ada.

Los plujals an plan adrapit lo camin.

adreça : çò escrich sus l'envolopa ; abilesa / abiletat.

adreçament : l'accion de dreçar o de redreçar.

adreçar / adreiçar (v. tr.) : mandar ; quilhar ; redreçar.

(R. V, 75 - L. 8)

adreçar / adreiçar (s') : se dreçar ; se redreçar ; se

cabrar ; parlar dirèctament o indirèctament a q.q.

Adreçatz-vos a la secretària.

adrech : airal virat cap al sud.

Val mai viure per un adrech que per un envèrs.

adrech (adv.) : en fàcia.

adrech, -a : abil, -a ; abiaissat, -da.

Es adrech que tornariá los uèlhs a un cat.

adrech de (prep.) : en fàcia de.

adrechament : d'un biais adrech.

adrechar (v. tr.) : dreçar ; redreçar ; se dreçar ; se redreçar.

adrechós, -a : virat, -ada cap al sud.

« adreitar » : v. adrechar.

« adrelle » : v. druèlha.

adrenalina : ormona secretada per las glandolas

suprarenalas.

adrenalinemia : preséncia d'adrenalina dins lo sang.

adrenalitic, -a : relatiu, -iva a l'adrenalina.

Sincòpa adrenalitica. Ipersecrecion adrenalitica.

adrenalona : cetona que correspond a l'adrenalina, que

ne possedís las proprietats.

adrenergetic, -a : que se compòrta coma l'adrenalina o

de mercé l'adrenalina.

adrenocròm (m.) : substància vesina de l'adrenalina.

adrenolitic (m.) : substància capabla de suprimir l'accion

de l'adrenalina.

adrenolitic, -a : capable, -a de suprimir l'accion de

l'adrenalina.

adrera : adrest / aire ( frucha de la plt. Vaccinium myrtillus)

adriamicina : antibiotic citostatic.

Adrian - Adriana : prenoms.

aduccion : accion d'amenar quicòm (aiga, rason, pròva...)

Aduccion d'aiga. Aduccion d'un argument.

aductor, -tritz : que mena a ; que mena quicòm.

Muscle aductor. Canal aductor. Canal aductritz.

Un canal aductor menava l'aiga de la font.

aduch, -a : p.p. d'aduire.

aduèch,-a : abil,-a / abiaissat,-ada / adrech,-a ; engenhós, -osa.

« aduèlh » : v. naduèlh.

aduire (v. tr.) : amenar ; presentar ; portar.

aduit, -a / adutz / aduch, -a : menat, -ada ; portat, - ada.

« adujar » : v. ajudar.

adulacion : accion o resulta d'adular qualqu'un.

adulador, adulairitz : persona qu'adula q.q.

Persona adulairitz coma se'n vei pas gairas (l.p.)

adular (v. tr.) : badar qualqu'un.

La Veronica adulava son cosin Damian.

adulatòri, - a : relatiu, -iva a l'adulacion.

Un propaus adulatòri.

aduseire, -a : que mena, que pòrta.

adult, -a (adj. e subs.) : arribat al tèrme de l'adolescéncia.

adultèr, -a (adj.) : persona maridada qu'a de relacions sexualas

fòra maridatge.

adulterable, -a : que pòt èsser adulterat, -ada.

adulteracion : corrupcion de la natura de quicòm.

L'adulteracion d'un tèxt original.

adulterador, -airitz : qu'adultèra quicòm.

adulterar (v. tr.) : falsificar quicòm.

adulterat, -ada : falsificat, -ada.

adultèri : violacion de la fe conjugala.

adulterin, -a : que ven d'un adultèri.

Los enfants adulterins son de bastards.

adultre, -a (adj.) : adultèr, -a. (R. II, 28)

aduracir (v. tr.) : durcir ; endurcir (far venir dur) ; emmalir.

aduracir (s') : se durcir ; s'endurcir ; s'emmalir.

aduracit, -ida : vengut dur, venguda dura ; emmalit, -ida.

... pòble del còr aduracit

que volontèt pas mon camin. Psalm 95, 10.

« adusir / adúser » : v. aduire.

ad usum Delfini (lat.) : se disiá de las edicions expurgadas

per l'enfant de Loís XIV ; se ditz encara de las edicions

expurgadas en general.

adveniment (R. VI, 59) : aveniment / venguda.

advenir (v. intr.) : avenir ; arribar.

Pòt totjorn advenir quicòm d'imprevist.

advengut, -uda : p.p. d'advenir.

adventís, -issa : accessòri,-òria ; vengut, -uda

accidentalament ; t. tecn. de botanica.

Las circomstàncias adventissas o modifican tot.

Las plantas adventissas butan espontanèament.

advèrbi : mot invariable que modifica lo vèrb, l'adjectiu

o un autre advèrbi.

adverbial, -a : relatiu, -iva a l'advèrbi.

A cap de camin / a las escanas ; a fuòc e a sang ;

a galòp / a la galopada ; a passadas / a bèlas pausas ;

a la resconduda / a l'amagat ; a léser / a temps e léser

son de locucions adverbialas

adverbialament : amb la valor d'un advèrbi.

adverbialitat : natura de çò adverbial.

adverbializacion : accion d'adverbializar.

adverbializador, -airitz : qu'adverbializa.

Sufix adverbializador. Fonccion adverbializairitz.

adverbializar (v. tr.) : balhar a un tèrme la fonccion

d'advèrbi.

Dins « parlar bas », l'adjectiu « bas » es adverbializat.

advèrs, -a (R. V, 518) : contrari, -ària.

La partida advèrsa a totjorn pretendut lo contrari.

adversari, -ària : persona que fa la contra a una autra.

adversitat : infortuna.

Degun serà pas jamai a l'abric de l'adversitat.

ad vitam aeternam (lat.) : per tot jamai.

aede (m.) : poèta de l'antiquitat grèga que cantava

o recitava amb l'ajuda de sa lira.

aequo animo (lat.) : amb constància. (v. p. 20, 2° d)

AER- : forma prefixada del grèc aèr, -òs (aire)

aeracion :ventilacion (accion o resulta de sometre a l'accion

de l'aire)

aerador : aparelh per renovelar l'aire d'un local.

aerar (v. tr.) : ventilar ; renovelar l'aire viciat d'un airal

tampat ; expausar a l'aire per far disparéisser una sentor ;

far venir quicòm mens atassat, pus leugièr, pus clar.

Aerar una cambra. Aerar los lençòls. Aerar un lièch.

Aerar un tèxt, una tèrra, una mesa en pagina.

aerar (s') : prene l'aire / se passejar.

AERI- : forma prefixada del latin aer, -ris (aire)

aerian, -a : format, -ada d'aire ; relatiu, -iva a l'aire ;

que se tròba dins l'aire ; leugièr, -ièira.

Las raices adventissas aerianas del banian.

Cable aerian. Estil aerian. Metrò aerian.

aericòla (adj. m. e f.) : natura de las plantas que creisson

en airal aerian, coma d'unas orquidacèas.

aerifèr, -a : que mena d'aire. Tub aerifèr.

aerificacion : accion o resulra d'aerificar.

aerificar (v. tr.) : combinar amb l'aire, impregnar d'aire ;

far passar a l'estat aerifòrme.

aerifòrme, -a : que revèrta l'aire. Fluid aerifòrme.

aerium : establiment sanitari.

AERO- : forma prefixada del grèc aèr, -òs (aire)

aerobacteria : mena de bacteria en forma de bacil.

aeròbi, -a (adj. e subs. m.) : que viu unicament en

preséncia d'oxigèn ; que pòt fonccionar son que

(pas que) dins l'atmosfèra.

Micròbs aeròbis. Propulsor aeròbi.

aerobic, -a : relatiu, -iva als aeròbis.

Fermentacion aerobica.

aerobiologia : sciéncia dels microorganismes de l'aire.

aerobiosi (f.) : vida que se pòt pas passar d'oxigèn.

aerobús : avion de grandas dimensions.

aerocable : cable aerian.

aeroclub (angl.) : club que sos membres practican en

amators d'activitats aeronauticas.

aerocolia : acomolòfi de gases dins lo colon.

aerocondensador / aerocondensaire : (adj. e subs.) :

condensador d'aire. (t. tecn. de mecanica e d'optica)

aerodina (m.) : tot aparelh de navigacion aeriana qu'es

pas un aerostat.

aerodinamic, -a : especialament fabricat per ofrir pauc

de resisténcia a l'aire ; relatiu, -iva a la resisténcia de

l'aire ; relatiu a l'aerodinamica e a sas aplicacions.

Una carroçariá aerodinamica.

aerodinamica : partida de la fisica qu'estúdia los

fenomèns ligats al movement relatiu dels solids al respècte

de l'aire.

aerodinamicament : d'un biais aerodinamic.

Fusada estabilizada aerodinamicament.

aerodinamisme : caractèr aerodinamic d'un veïcul.

aerodròm : tròç de terren aplanat per que totas las

maquinas volairas i se pòscan pausar aisidament.

Los aerodròms se son multiplicats.

aerofagia : degluticion d'aire qu'amòda una aerogastria.

aerofil, -a : que crenta pas brica l'aerofobia.

aerofilatelia : branca de la filatelia que se limita a

servar los timbres aerians.

aerofòb, -a : que patís d'aerofobia.

aerofobia : paur malautissa de l'aire, dels corrents

d'aire, del vent.

aerofren : fren aerodinamic

aerogara : ensemble de las installacions d'un aeropòrt.

aerogastria (med.) : acomolacion de gases dins l'estomac.

aerogèl (t. tecn. de quimia industriala) : gèl emplenat d'aire

o de gas.

aerogenerator : generator de corrent electric qu'utiliza

la fòrça del vent.

aerolisaire : veïcul que sa sustentacion se fa amb un coissin

d'aire. (hovercraft anglés)

aerografia : descripcion de l'aire o de l'atmosfèra.

aerografic, -a : relatiu, -iva a l'aerografia.

aerograma (m.) : letra sens envolopa mandada per avion.

aerolit (m.) : cerauni (pèira meteorica) / pèira de tròn (l.p.)

aerolit, -a : relatiu, -iva a un aerolit.

aerologia : branca de la meteorologia.

aerologic, -a : relatiu, -iva a l'aerologia.

aeromètre : aparelh per mesurar la densitat de l'aire o

autres gases.

aerometria : sciéncia que mesura la densitat de l'aire o

autres gases.

aerometric, -a : relatiu, iva a l'aerometria.

aeromobil, -a : que se pòt desplaçar dins l'aire.

aeromobilitat : qualitat de çò aeromobil ; t. tecn. militar.

aeromodelisme : tecnica de construccion de modèls

reduches d'avions.

aeronau (m.) : tot aparelh capable de navigar dins l'aire.

aeronauta (m. e f.) : persona que mena una nau aeriana.

aeronautic, -a : relatiu, -iva a la navigacion aeriana ;

navigacion aeriana.

aeronautica : sciéncia de la navigacion aeriana ; tecnica

de construccion d'aparelhs de navigacion aeriana.

aeronaval, -a : relatiu, -iva e a la marina e a l'aviacion.

aeronavala : aeronautica navala.

aeronomia : sciéncia qu'estúdia la fisica e la quimia de la

nauta atmosfèra.

aeroplan (m.) : tèrme arcaïc per dire avion.

aeroplancton : ensemble d'organismes dins l'aire que se

carrejan dins lo vent.

aeropòrt : aerodròm amb estacion pel trafic aerian.

aeroportat, -ada : carrejat, -ada dins l'aire e largat, -ada

sus un airal. Tropas aeroportadas.

aeroportuari, -uària : relatiu, iva a un aeropòrt.

Trafec aeroportuari. Zòna aeroportuària.

aeropostal, -a : relatiu, iva a la pòsta aeriana.

aeropostala (arc.) : los començaments de la pòsta aeriana.

aerosòl : suspension de particulas fòrt finas, solidas o

mai que mai liquidas, dins un gas.

aeroscòpi : aparelh per mesurar la quantitat de posca dins l'aire.

aeroscopia : estudi de las variacions de l'estat de l'aire

amb un aeroscòpi.

aerosfèra : atmosfèra.

aerosòl : dispersion, en particulas fòrt finas, d'un liquid o d'una

solucion dins un gas.

aerosondatge : sondatge, amb un balon, de l'atmosfèra nauta.

aerospacial, -a : relatiu, -iva a l'encòp a l'aeronautica e a

l'astronautica.

aerospaciala : construccion e tecnicas aerospacialas.

aeropostal, -a : relatiu, -iva al corrièr aerian.

aerostacion : navigacion aeriana, aeronautica.

aerostat : aparelh que monta dins l'aire, plen d'aire

caud o de gas.

aerostatic, -a : relatiu, -iva a l'aerostacion.

Aparelh aerostatic. Maquina aerostatica.

aerostatica : branca de la fisica qu'estúdia l'equilibri dels gases.

aerostièr, -ièira : menaire, -a d'aerostat.

aerotecnic, -a : relatiu, -iva a l'aerotecnica.

Un estudi aerotecnic.

aerotecnica : ensemble de tecnicas per aplicar l'aerodinamica a

l'encòp a l'estudi e la construccion dels aeronaus.

aerotermic, -a : relatiu, -iva als fenomèns a l'encòp termics

e aerodinamics.

aerotermoterapia : aplicacion terapeutica de l'aire caud.

aeroterrèstre, -a : relatiu, -iva e a l'encòp a las armadas

de tèrra e a las de l'aire.

Operacion aeroterrèstra.

aerotraïn : veïcul monoralh sus coissin d'aire. v. traïn.

« aerotrèn » (fr.) : v. çaisús.

aerotranspòrt : accion o resulta d'aerotransportar.

aerotransportat, -ada : carrejat, -ada dins l'aire e pausat, -ada

a un autre airal. Material aerotransportat.

Tropas aerotransportadas.

aerotropisme : reaccion cellulara a l'accion de l'oxigèn.

afabilitat : graciosetat ; avenença.

afable, -a : graciós,-osa ; cortés,-esa. (R. III, 278)

afach : preparacion ; adornament ; pimpalhadura.

afachada : grasilhada de castanhas / rostida de castanhas.

afachador : talhièr per aprestar de capèls.

afachaire : aprestaire de pèls / adobaire de pèls.

afachament : masèl ; maselariá.

afachar (v.tr.) : acomodar ; aprestar ; tanar lo cuèr ;

escotelar lo bestial per la mòrt ; rascalar de castanhas rostidas.

Afachar un repais. Afachar de cuèr. Afachar un buòu.

Afachar de castanhas rostidas.

afachar (s') : s'acomodar ; s'aprestar ; s'adornar.

afachat, -ada : t. a. çaisús.

afadiment : accion o resulta d'afadir o de s'afadir.

afadir (v. tr.) : enfadesir.

afadir (s') : s'enfadesir / fadejar / docejar.

Se la sal s'afadís, amb qué la tornar salar ?

afadit, -ida : esfadesit, -ida / dessaborrat, -ada.

afaiçon : v. faiçon.

afaiçonar : v. faiçonar.

afagotar (v. tr.) : enfaissar ; botelar (far de gavèls, de faissèls)

afairament : afanament. v. s'afanar.

afairar (s') : s'afanar. v. s'afanar.

afairat, -da : afalendrat,-da ; afanat, -ada.

Las formigas son totjorn afairadas.

« afaire » : v. afar.

afaissament : accion o resulta d'afaissar o de s'afaissar.

afaissar (v. tr.) : atassar.

afaissar (s') : s'atassar.

S'es plan afaissat en prenent d'atge (R. III, 235)

afaissat, -ada : atassat, -ada.

afaisselar (v. tr.) : far de faissèls.

afaisselir (s') : se desformar (en parlant d'un capèl)

afaisselit, -da : desformat, -ada.

Se carga totjorn un capèl bravament afaisselit.

« afalandrar » e derivats : v. afasendar.

afalar (v. tr.) : pesar sus un cordatge per l'abaissar ;

butar un naviri cap a la còsta (t. tecn. de mar.)

Afalar una carrèla (poleja)

afalar (s') : se laissar anar ; tombar ; s'aprochar tròp d'un

airal perilhós ; se laissar anar lo long d'un cordatge ; se calar.

S'afalèt subran per la carrièira que s'estropièt.

afalcar (v. tr.) : percaçar ; afondrar.

afalcar (s') : s'encanissar ; s'abenar ; s'afeblir ; s'atassar;

s'afondrar.

afalcat, -ada : t. a. çaisús

afalegar (v. tr.) : emboiricar ; desgostar.

Me soi afalegat : ai fais d'estomac.

afalenar (s') : s'afanar ; aver las polsas.

De córrer a cambas-ajudatz-me, s'afalenèt.

afalenat, -ada : qu'a las polsas.

Afalenada, calguèt que se pausèsse un momenton.

afalhocar / afalhoquir (v. tr. e intr.) : afeblir ; abatre ;

anientar ; defalhir ; s'estavanir ; èsser aganit o assedat.

Afalhoquèt, çò que fan las femnas en cas pariu.

afalicotradura : emgimbadura ridicula.

afalicotrar (v. tr.) : engimbar / enfaissar (mal abilhar)

afalicotrar (s') : s'engimbar / s'enfaissar (se mal abilhar)

afalicotrat, -ada : malabilhadàs, -assa.

Es afalicotrat coma una paur (coma un espavental)

afalit, -ida (adj.) : tèrne, -a ; pallufèc, -a ; sorn, -a :

E non pas « sorne » : véser R. V, 270 - L. 352.

afalquejar (v. tr.) : quitar pas d'acotir (de persègre, de percaçar)

« afalucar » : v. afalhocar.

afamaire, -a : persona qu'afama q.q.

afamadàs, -assa : afamat, -ada que se pòt pas dire.

afamar (v. tr.) : aganir / adelir / afamatar.

afamar (s') : s'aganir / s'adelir / s'afamatar.

afamason : accion o resulta d'afamar o d'èsser afamat.

afamat, -da : aganit, -ida / adelit, -ida / afamatat, -ada.

afamatar (v. tr.) : doblet d'afamar.

afamgalat, -ada : aganit, -ida. (e non pas « afangalat » Alibèrt)

Uèi, per un de sadol, tres òmes son afamgalats !

afaminar (v. tr.) : menar, condemnar a la famina.

afan : trabalh penible ; brava prèssa ; aprèissament ; crèbacòr.

La mòrt o aplana tot : problèmas, colèras, afans.

afanador : bracièr (jornalièr que trabalha amb sos braces)

afanaire, -a (adj. e subs.) : manòbra / jornalièr, -ièira ;

bracièr (òme de pena) ; penible, -a.

afanament : lassièira ; brava prèssa (prèissa)

afanant, -a : trabalhaire, -a / valent, -a.

afanar (v .tr. e intr.) : susar lo malan ; forçar ; bechigar ;

fatigar ; despachar.

afanar (s') : se despachar ; s'esperforçar.

D'ont mai s'afanava d'ont mai sabracava lo trabalh.

afanat, -ada : afairat,-ada ; ganhat,-ada a fòrça de trabalh.

afanatge : salari ; paga.

Viure de son afanatge. Manjar tot son afanatge.

afangar (v. tr.) : enfangar ; embosar.

afangar (s') : s'enfangar ; s'embosar.

afangat, -ada : enfangat, -ada ; embosat, -ada.

Lo pòrc s'afanguèt dins lo tautàs de la bòria.

afanita : ròca microcristallina.

afanoptèr, -a : sens alas.

afar : mercat ; convencion ; procès ; deute ; relacions

mai o mens complicadas entre personas ; çò inabitual que

se passa endacòm.

Òme d'afars : avoat ; avocat ; baile de bòria.

Los afars son los afars, cal pas far de sentiment.

Pel moment los afars tiran pas, far plan mal far.

Un òme d'afars. Los afars lors (occ.) : lors afars.

Es tot un afar ! Non, aquel òme farà pas l'afar.

Far l'afar (v. intr.) : convenir.

« afarandar » : v. afasendar.

afardolhar (v. tr.) : far de gavèls sens los far apertièira.

afardolir (v. tr.) : cargar d'un fais ; afaissar.

afardolir (s') : se subrecargar ; s'afaissar jos la carga.

afardolit, -ida : cargat, -ada ; afaissat, -ada...

afarnèl : cordatge del governalh ; mena de cordatge (mar.)

afarir (s') : s'afairar.

afart / afartèri : gròs repais ; brave sadol ; regalèmus de Nadal.

afartar (v. tr.) : empafar ; embocar / embucar ; assadolar.

afartar (s') : s'empafar ; s'embocar / s'embucar ;

s'assadolar.

Auriatz dich que viviá sonque per s'afartar.

afartat, -ada : empafat, -ada ; embocat / embucat, -ada.

afascar / afastar (v. tr.) : rassasiar d'a fons ; rebutar.

afascós, -a : que rassasia, que rebuta.

L'estofacrestian es un pastís bravament afascós.

afasendar (v. tr.) : ocupar ; s'ocupar ; destrigar.

afasendar (s') : s'ocupar ; se destrigar (s'afairar) ; s'aqueferar.

afasendat, -ada : fòrt ocupat, -ada ; destrigat, -ada.

Son afasendats a segar (meissonar)

Afesandat que jamai, èra pasmens de bon acuèlh.

afasia : pèrdia parciala o totala de l'usatge o de la compreension

de la paraula, amodada per una lesion cerebrala.

afasic, -a : relatiu, -iva a l'afasia.

Venguèt afasic après una atac. Perturbacion afasica.

afasiològ, -a : especialista (m. e f.) de l'estudi de l'afasia.

afasiologia : estudi (m.) de l'afasia.

afastar : v. afascar.

afastigant, -a : que rebuta.

Far un diccionari es, de còps, fòrt afastigant.

afastigar (v. tr.) : rassasiar ; rebutar.

afastigar (s') : se rassasiar ; se rebutar.

Èra pas òme a s'afastigar.

afastigat, -ada : rebutat, -ada.

afastigós, -a / afastigant, -a : que rebuta.

Çò tròp repetitiu es afastigós.

afat (f.) : acronim de « auxiliara femenina d'armada de tèrra »

afatigar (v. tr. e intr.) : fatigar ; alassar.

afatigar (s') : se destrigar ; se manejar (s'esperforçar)

S'afatigava, s'afatigava tant que podiá.

afatigat, -ada : t. a. çaisús.

afatoniment : accion o resulta de frostir o de se frostir.

afatonir (v. tr.) : frostir ; agorrufar ; amochonar.

afatonir (s') : se frostir ; s'agorrufar ; s'amochonar.

Tot vestit, de lo se cargar, ven que s'afatonís.

afatonit, -ida : frostit, -ida ; agorrufat, -ada. A lo pel afatonit.

afatrassir (v. tr.) : far venir mòl ; far venir lasc (teissut)

afatrassir (s') : s'agrolir ; s'ablasir ; s'arrossir.

De venir vièlh s'es pas encara afatrassit.

afatrassit, -ida : agrolit, -ida ; ablasit, -ida ; arrossit, -ida.

a fauta que (conj.) : a causa que. v. a causa que.

afavorir : v. favorir.

afeblar / afeblir (v. tr.) : aflaquir.

afeblar / afeblir (s') : s'aflaquir.

S'afeblís, que manja pas res e que dormís pas.

afebliment : accion de s'afeblir / de s'aflaquir.

afeblissent, -a : qu'afeblís, qu'aflaquís.

afebriment : accion o resulta d'afebrir o de s'afebrir.

afebrir (v. tr.) : donar de fèbre.

afebrir (s') : trapar de fèbre ; s'apassionar.

La Magdalena s'es afebrida per la genealogia.

afebrit, -ida : febrós, -osa ; apassionat, -ada.

afeccion : sentiment tendre ; alteracion de la santat.

Afeccion mairala o pairala pels mainatges lors.

Afeccion dels rens, del còr, de la botariga...

afeccionar (v. tr.) : aimar. Afecciona sos felens e sas felenas.

afeccionar (s') : s'apassionar per q.q. o per quicòm.

afeccionat, -ada : apassionat, -ada per q.q. o per quicòm.

afeccionadament : amb passion.

afectable, -a : que pòt èsser afectat, -ada.

afectacion : manca de natural ; emocion granda ;

destinacion ; nominacion a un pòst.

afectar (v. tr.) : pertocar ; alterar (R. II, 46) ; far lo

semblant ; destinar quicòm a un usatge determinat.

La mòrt de sa femna l'a vertadièirament afectat.

De tròp fumar a bravament afectada sa santat.

Afectava un amor que ressentissiá pas.

Afectèt aquela soma a de bonas òbras.

afectat, -ada (t.a.) : pertocat, -ada ; alterat, -ada...

afectiu, -va : relatiu, -iva a l'afeccion. (R. II, 32)

afectuós, -a : plen, -a d'afeccion.

Ni per las aparéncias es bravament afectuós.

afectuosament : d'un biais afectiu.

afectuositat : qualitat de q. q. d'afectuós.

afemeliment : accion de s'adonar a las femnas ; accion

de revertar las femnas.

afemelir (v. tr.) : donar l'amor del sèxe feminin ; far revertar

una femna.

afemelir (s') : s'adonar a las femnas ; revertar las femnas.

D'ont mai va d'ont mai s'afemelís.

afemelit, -ida : p.p. d'afemelir ou de s'afemelir (t. a. çaisús)

afemia : afasia amodada per una paralisi motritz.

afemorar (s') : se sèire negligentament en s'abandonant.

afemorat, -ada : afaissat,-ada dins una cadièira de braces.

Demòra afemorat tota la jornada.

afemoronar (v. intr.) : descargar lo fems pels camps a

femorons abans de l'espandir. v. femoron.

Ara, òm afemorona pas gaire mai.

afenador : depaus de fen ; trapa per la pastura.

Far tombar de fen pels afenadors.

afenar (v. tr.) : apasturar / donar de fen al bestial.

afenar (s') : s'amatir / butar drud (èrba)

Amb lo temps la prada s'es plan afenada.

afenaire, -a : persona que balha lo fen al bestial.

afenairar (v. tr. arc.) : abracelar / amodolar.

afenassar (s') : s'afenar / s'amatir.

afenassat, -ada : en pastura.

afenat, -ada : t. a. d'afenar o de s'afenar.

afenatge : racion de fen ; pastural arrendat.

afenassar (v. tr.) : metre un camp en pastura.

A volgut afenassar tot lo pastural.

aferar (v. tr.) : far venir fèr ; espaventar / englajar.

aferar (s') : s'espaurir / s'esfarotjar.

aferat, -ada : t. a. çaisús.

aferent, -a : que pòrta o que mena dedins ; que concernís ;

que reven a cadun ; anèx, -a.

Canal aferent. Question aferenta. Porcion aferenta.

aferèsi (f.) : supression de la vocala iniciala après la finala

vocalica del mot precedent ; supression d'una letra o d'una

sillaba al començament d'un mot. v. gr. d'Alibèrt, p. 37.

«Aquò's polit» (l.p.) en lòc de Aquò es polit.

aferlecat, -a : aciut, -a ; bolegadís, -issa ; pimpanèl, -a ;

alebraudit, -da ; aluserpit, -da ; escarrabilhat, -da.

afermar (v. tr.) : arrendar.

afèrme : arrendatge.

afermat, -ada ; arrendat, -ada.

afermir (v. tr.) : far venir pus fèrm. v. fèrm.

afermir (s') : venir pus fèrm.

afermit, -ida : vengut fèrm ; vengut pus fèrm.

afernar (s') : s'encanissar ; s'emmalir ; s'afranar.

aferonament / aferoniment : animacion ; excitacion.

aferonar / aferonir : enferonir (v. tr.) : far venir fèr ;

agulhonar ; acometre / afiscar.

aferonar (s') : s'animar ; s'afiscar ; s'escaufestrar.

aferonat, -ada / aferonit, -ida : t. a. d'aferonar.

aferrar (v. tr.) : acrocar ; prene de fòrça ; agafar.

aferrar (s') : s'acrocar a quicòm o a q.q. ; s'obstinar.

aferrat, -ada : t. a. d'aferrar o de s'aferrar.

aferratjar (v. tr.) : metre lo bestial al verd.

aferratjat, -ada : al verd (en parlant del bestial)

afetgiment : atapiment ; accion de prene de consisténcia ;

agrovament.

afetgir (v. tr.) : balhar la consisténcia del fetge ; atassar.

Pan afetgit : mal levat. Tèrra afetgida (atassada)

afetgir (s') : venir consistent ; s'atassar ; s'agrovar.

afetgit, -ida : t. a. çaisús.

afetias : bagas / bagatges.

afeutriment : accion de garnir de feutre.

afeutrir (v. tr.) : garnir de feutre.

afeutrir (s') : revertar de feutre.

Tota lana ven que s'afeutrís.

afevament / afevatge : accion o resulta d'afevar. (L. 9)

afevar (v. tr.) : enfeudar / sometre.

afevar (s') : se sometre (t. a.) ; s'acandolar v. aquel mot.

afiantar (v. tr.) : aimar ; estimar mai / preferir.

afiar / afidar / afisar (v. tr.) : assolidar / afortir. (L. 9)

afiblament : accion o resulta d'afiblar o de s'afiblar.

afiblar (v. tr.) : vestir ; sailar ; acotrissar ; acotrar. (L. 9)

Èra afliblada que fasiá paur.

afiblar (s') : s' acotrissar.

afiblat, -ada : acotrissat, -ada / malabilhadàs, -assa.

afibrinogenemia : manca de fibrinogèn dins lo sang.

afical : arretnador. v. arretnar.

aficar (v. tr.) : espintar ; espatlar e afustar ; atrencar / afinfar.

aficar (s') : permejar / s'encanissar / s'esperforçar ;

s'afinfar / s'atrencar.

S'afica tant que pòt per acabar son prètzfach.

S'afica consí que siá. v. consí.

aficha : fuèlh estampat o manuscrit empegat sus una paret.

afichaire, -a : persona qu'aficha quicòm.

afichar : anonciar amb d'afichas ; mostrar ostensiblament.

An afichat : an empegadas las anóncias (de maridatge)

afichar (s') : se mostrar ostensiblament.

S'afichava amb una filha fenestrièira.

afichatge : accion o resulta d'afichar o de s'afichar.

« aficionat, -ada » (del cast. aficionado) : v. amator.

afidar (v. tr.) : assolidar / afortir ; garentir. (L. 9)

afidavit (del lat. affidavit : assolidèt) (t. tecn. de drech)

Li donèron un afidavit (un document oficial)

afièch, -a : ardent, -a / arderós, -osa ; afectuós, -osa ;

abiaissat, -ada ; plan ensenhat, -ada ; graciós, -osa ; plan

vestit, -a ; plan bastit, -ida.

afièch (adv.) : sens menar bruch.

Caminava afièch, coma qui pana.

« afifolir » : v. afinfar.

afigorit, -da : caput, -da ; testòri, -òria ; engimerrit, -da.

afigorir (s') : venir caput ; venir testòri ; s'engimerrir.

afigurar : doblet de figurar. v. figurar.

afigurar (s') : doblet de se figurar. v. se figurar.

afilada : accion d'afilar / d'agusar.

afiladoira : aplech per afilar.

afilaire, -a : persona qu'afila quicòm, qu'agusa quicòm.

afilandat, -da : ocupat, -da a filar.

afilar (v. tr.) : agusar.

afilat, -ada : plan agusat, -ada.

afilatar (v. tr.) : trapar amb un filat ; enganar (t. a.) ;

despiucelar (s. f.)

afilhament / afilhatge (R. III, 333.) E non pas « afiliacion »

afilhable, -a : que pòt èsser afilhat, -ada.

afilhar (v. tr.) : far dintrar q.q. endacòm coma membre ;

ligar una associacion a una autra.

afilhar (s') : intrar dins una associacion coma membre.

Me soi afilhat a sabi pas quantas d'associacions.

afilholament : afilhament pel baptisme. (R. III, 328)

afinable, -a : que pòt èsser afinat, -ada.

afinador : aplech per afinar, per definir; per acabar.

afinaire, -a : persona qu'afina, que definís.

afinament : accion o resulta d'afinar o de s'afinar.

Afinament del gost. Afinament intellectual.

afinar (v. tr. e intr) : far pus fin, pus delicat, pus definit.

afinar (s') : venir pus fin , pus delicat, pus destricat.

afinariá : rafinariá.

afinatge : accion o resulta d'afinar o de s'afinar.

Afinatge d'un metal. Afinatge d'un formatge.

afin de (loc. prep.) : dins l'intencion de / per.

M'afani afin d'arribar d'ora.

afinfar / afinfolar / afinolar (v. tr.) : atrencar / apimpar.

afinfar / afinfolar / afinolar (s') : s'atrencar / s'apimpar.

« afinforlar » : v. çaisús.

afinitat : conformitat de gost, de caractèr, de sentiments...

entre doas personas o mai ; parentat entre dos causas o mai

(t. tecn. de biologia, de quimia, de drech, de matematicas,

de lingüistica, de medecina, d'electronica)

afin que (loc. conj.) : per que.

Afin que vos oblidèssem pas, telefonatz-nos.

afirmacion : accion o resulta d'afirmar o de s'afirmar.

Una afirmacion es pas una pròva !

afirmar (v. tr.) : afortir / assolidar.

afirmar (s') : se manifestar clarament.

afirmat, -ada : assolidat, -ada.

afirmatiu, -iva : qu'afortís, qu'assolida. (R. III, 313)

afirmativament : d'un biais afirmatiu.

Capegèt afirmativament.

afiquet : mena de belaròia sul vestit ; mena d'aplech.

afirolat, -da : esvèlt, -a / linge, -ja ; desgordit, -da.

Èra afirolada coma una mostèla (polida)

afisant, -a : amorós, -a.

afisar (v. tr.) : fisar.

afisar (s') : se fisar.

A l'afisat / a l'afisada : en tota fisança.

afisc, -a : lec, -a / lipet, -a / atrasent, -a.

afiscador, afiscairitz : excitador, excitairitz.

De sa votz afiscairitz la mèstra nos encorava.

afiscament : ardor ; excitacion.

afiscalhar (v. tr.) : adornar.

afiscalhar (s') : s'atufegar.

S'afiscalhava per anar al bal mascat.

afiscalhat, -ada : adornat, -ada ; atufegat, -ada.

afiscar (v. tr.) : animar ; apassionar ; atirar ; agradar ;

enjaular ; entaïnar.

afiscar (s') : s'animar ; s'apassionar ; s'entaïnar.

D'ont mai parlava, d'ont mai s'afiscava.

afiscat, -ada : t. a. çaisús.

afistolar / afistolir (v. tr.) : amagrir ; aprimar ; adornar.

Sa rauba longa l'afistolava encara mai.

afistolar / afistolir (s') : magrir ; s'aprimar ; s'adornar.

afistolat,-ada : prim, -a / afirolat, -da.

afiu (m.) : ardor (f.) ; vam (m.) / enavant (m.) / vòia (f.)

aflacairir : aflacar / aflaqueirir. v. pus luènh.

aflacament / aflaquiment : afebliment ; recuolada.

aflacar / aflaquir (v. tr. e intr.) : afeblir ; far venir mòl ;

racar (v. intr.) / recuolar (s. f.)

aflacar / aflaquir (s') : s'afeblir ; venir mòl ; s'amaisar.

aflacat, -ada / aflaquit, -ida : t .a. çaisús.

Èra talament aflaquit que se jaguèt a ras de camin.

Las velas èran aflaquidas per manca de vent.

aflambairat, -ada : enflamat, -da / enflambat, -da.

aflambar (v. tr.) : enflamar / enflambar ; amalir.

aflambar (s') : s'enflamar ; s'amalir.

aflancar / aflanquir (v. tr.) : assancar ; deslombar.

aflancar (s') : s'assancar ; s'eissalancar ; se deslombar.

aflancat, -ada / aflanquit, -ida : deslombat, -ada ;

enervat, -ada.

aflanquiment : accion d'aflanquir ; canha / vanèla.

L'aflanquiment lo trapa quand cal trabalhar.

aflaqueirir / aflaquesir (v. tr.) : aflacar / aflaquir.

aflaqueirir / aflaquesir (s') : s'aflacar / s'aflaquir.

aflaqueirit, -ida : aflacat, -ada / aflaquit, -ida.

Es aquí, tot aflaqueirit, sens cap de coratge de res.

aflaquiment : v. aflacament.

aflaquissent, -a : qu'aflaquís. v. aflacar.

Fa un temps aflaquissent.

aflaquir (v. tr.) : aflacar / aflaqueirir / aflaquesir.

aflaquir (s') : s'aflacar / s'aflaqueirir / s'aflaquesir.

aflat : influéncia ; favor ; suènh ; flatariá ; catimèla.

aflat : cauna ; gorg ; avenc.

aflatar (v. tr.) : flatar ; flatonejar ; influenciar ; catimelar.

aflatar (s') : se sarrar de q.q. per se ganhar sas favors ;

se conflar / se vantar ; s'aprochar.

aflatós, -osa : complimentós, -osa.

Una persona fòrt aflatosa me voliá acaparar.

afliccion : adolentiment moral. (R. II, 32)

Una afliccion granda lo mestregèt.

aflictiu, -iva : que tòca lo còrs (t. tecn. de drech)

Penas aflictivas : mòrt, detencion, reclusion.

afligent,-a : qu'es causa d'afliccion.

afligir (v. tr.) : adolentir moralament.

La mòrt de son enfant l'a bravament afligida.

afligir (s') : s'adolentir.

afligit, -ida : moralament adolentit, -ida. (R. II, 32 - L. 9)

aflocar (v. intr.) : andalhonar (far d'andalhons)

afloquejar (v. intr. e tr.) : naular ; quitar pas d'asirar q.q.

aflorament : accion d'aflorar, d'aflorir.

aflorar / aflorir (v. tr. e intr.) : aparéisser a flor de tèrra ; tocar ;

metre de nivèl ; desflorir.

D'afloraments de sal aflorissián pertot.

aflorir la maire : far véser l'utèr (vaca qu'a lo mal de vedelar)

afloroncar (v. intr.) : desflorir ; esflorar / colar.

afloroncar (s') : s'estirar sul pelsòl sens faiçons.

S'èra afloroncada dins l'èrba fresca.

afloroncat, -da. : estirat, -da de long ; desflorit, -ida.

afluéncia : accion o resulta d'acórrer en nombre.

afluent : riu o ribièira que se gèta dins un(a) autre, -a.

afluir (v. intr.) : rajar abondosament ; acórrer en nombre a

un endrech.

Tot un fum de pòble afluissiá cap a l'accident.

afogadura : ardor.

afocar (v. tr.) : acometre ; afiscar ; excitar (R. II, 398)

Can afocat : can excitat que japa a q.q.

afocat, -ada : acomés, -a ; afiscat, -ada ; excitat, -ada.

afogaire, -a : provocador, -airitz.

afogament : embrasament ; escaufèstre ; estrambòrd.

afogar (v. tr.) : abrandar ; abrasar ; acometre ; encanissar ;

estrambordar.

Un solelh roge-sang afogava l'asuèlh.

Afogava sos cans qu'acotiguèsson los panaires.

Tot çò novèl l'afogava.

afogar (s') : s'encanissar ; s'aficar bravament.

afogat, -ada : abrandat, -ada ; aficat, -ada ; escaufestrat, -ada.

afolament : alteracion (R. II, 46) ; deterioracion.

Afolament de la moneda (desvalorament...)

afoladura : desafilatge.

afolaire, -a : persona que deteriora.

afolar (v. tr.) : deteriorar (R. III, 32) ; alterar (R. II , 46) /

gastar ; asimar ; bercar (mèla) ; asortar ; desanisar ; far

se despieichar (despieitar) l'aucèla e son mascle.

afolar (s') : venir fòl ; trapar la ràbia ; + t. a. d'afolar.

« Se la moneda s'afolava »... (1170, Roergue)

afolat, -ada : t. a. d'afolar o de s'afolar.

L'aucèla a afolat : l'aucèla s'es despieitada.

Can afolat : can qu'a trapada la ràbia.

afolatge : accion d'afolar t. a. d'afolar o de s'afolar.

afolastrir (s') : s'engausilhar (venir amorós, -osa)

S'afolastrís cada còp que vei una polida dròlla.

afoliment : accion de s'afolastrir / de s'engausilhar.

afolir / afolesir (v. tr.) : far venir fòl.

afolir / s'afolesir (s') : venir fòl (s.f.)

afolit, - a : vengut fòl, venguda fòla ; tròp amorós, -osa.

afolesit, -ida : vengut fòl, venguda fòla.

afoliscar (s') : s'enaurelar / s'afiscar.

afoliscat, -da : que camina lo cap al vent ; extravagant,-a /

desvariat,-ada ; minhard,-a / manieirat,-ada.

« afomaronar » : v. afemoronar.

« afomarejar » : v. femorejar.

afolcar (v. tr.) : atropelar.

afolcar (v. tr.) : menar / dirigir. (R. III, 352)

afolcat, -ada : atropelat, -ada.

afolesir / afolir (v. tr.) : far pèrdre lo cap / far venir fòl.

afolesir / afolir (s') : pèrdre lo cap / venir fòl.

afòn, -a : que pòt pas parlar normalament ; que pòt pas parlar.

Venguèt afòn après una operacion de la faringe.

afondar (s') : s'englotir / far naufragi.

afondament : naufragi.

afondrament : embolsenament ; afrabacion.

afondrar (v. tr.) : abausar ; degalhar ; afrabar ; ablasigar ;

afondar ; perir.

Afondrèron aquel ostalàs, qu'èra vièlh acabat.

afondrar (s') : s'abausar ; se degalhar ; s'afrabar ;

s'ablasigar ; s'afondar ; perir.

Tot aquò s'afondrèt dins una nivolada de posca.

afondrat, -ada : t. a. d'afondrar o de s'afondrar.

afonia : estenhement de votz ; t. tecn. de fonetica.

afonic, -a : relatiu, -iva a l'afonia ; non vocalic.

afonizacion : natura d'un fonèma non dotat de vibracions

vocalicas.

afonsament : naufragi.

afonsar (v. tr.) : englotir / englotar.

afonsar (s') : s'englotir (naviri)

afonsat, -ada : englotit, -ida (naviri, nau, barca...)

a fòrça que (conj.) : de fòrça que / a fòrça de.

A fòrça qu'es vengut vièlh es vengut tot blanc.

aforar (v. tr. arc.) : avalorar / estimar. (R. III, 362)

aforcar (v. tr.) : enforcar ; ponchar amb una pua de

la forca ; ormejar (ancorar un naviri)

Aforcava lo fems a bravas forcadas.

Aforquèron lo naviri tanlèu arribar.

aforcat, -ada : que s'es trapat, -ada un còp de forca ;

ponchat, -ada per una pua de forca. Vaca aforcada.

aforestacion : accion o resulta d'aforestar.

aforestar (v. tr.) : mudar un terren en bòsc o en selva.

aforisme : proposicion jos forma de maxima.

Raça raceja es un aforisme.

aforistic, -a : en forma d'aforisme.

« aformic » : v. formic, formiga.

afornelar e derivats : v. fornelar.

afortiment : afirmacion (v. R. III, 314 - L. 9) ; enfortiment ;

fortejament (vin, formatge...)

L'afortiment d'una vertat. L'afortiment d'un formatge.

fortiori (a) (loc. adv. lat.) : a pus fòrta rason.

afortir (v. tr. e intr.) : assolidar ; enfortir ; fortificar ; laurar

plond ; fortejar (vin, formatge...)

Afortissi pas res, mas cresi plan que l'ai vist.

afortir (s') : t.a. çaisús.

afortit, -ida : t.a. çaisús.

afortunar (v. tr.) : far venir urós, -osa ; far venir astruc, -ga ;

far venir ric, -a.

afortunar (s') : venir ric, -a ; venir astruc, -uga.

afortunat, -ada : ric, -a ; astruc, -uga.

afortunadament : d'un biais afortunat ; aürosament.

« afós » (aglutinacion de « a » davant lo mot « fos ») v. fos.

afototropic, -a : relatiu, -iva a l'afototropisme.

afototropisme : fototropisme negatiu.

afrabacion : accion o resulta d'afrabar (de perir o de far

perir, d'arroïnar) o de s'afrabar ; arroïna.

afrabar / afrabitar (v. tr.) : bassacar ; arroïnar ; devastar.

L'auratge nos afrabèt tota la vianda.

afrabat, -ada / afrabitat, -ada : t. a. çaisús.

afrabelar (v. tr.) : afeblir / afreulir.

afrabelar (s') : s'afeblir.

afrabelat, -ada : afeblit, -ida. Afrabelat de vielhum.

afrabitar (v. tr.) : afrabar.

afrairament / afrairiment : fraternizacion.

L'afrairament occitanocatalan.

afrairar / afrairir (v. tr.) : afilhar ; associar ;

* fraternizar (v. R. III, 382)

afrairar / s'afrairir (s') : * fraternizar.

afrairat, -ada / afrairit, -ida : t. a. çaisús.

afrairir - s'afrairir : v. afrairar - s'...

aframit, -ida (adj.) : afamelit, -ida.

Una femna aframida, amb quatre dròlles anequelits.

afranar (s') : s'encanissar ; se lançar avidament.

afranat, -ada : encanissat, -ada.

afrancar (v. tr.) : assoplir ; adoçar (desgelar / destorrar)

afrancat, -ada : assoplit, -ida ; adoçat, -ada.

afrancizar e derivats : v. francizar e derivats.

afranhar (v. intr.) : fòranisar.

Las mesengas venon pas que d'afranhar.

afranhat, -ada : qu'a fòranisat.

afranhent : accident ; malaür / malur.

afranquir (v. tr.) : timbrar ; aliberar / liberar ; aprivadar ;

assoplir ; avinar una fustalha ; far bolir un topin nòu

abans usatge ; desflorar q.q.

Afranquir una letra. Afranquir un esclau.

Quora nos afranquirem del centralisme de París ?

Afranquir un aucelon. Afranquir una barrica.

Afranquir un topin. Afranquir una piucèla.

afranquir (s') : venir franc, -a ; s'aprivadar ; s'adocir ;

se liberar / se desbarrassar.

Aquela vaca s'es plan afranquida.

S'es afranquit de sa timiditat.

afranquiment : accion d'afranquir o de s'afranquir.

afranquit, -ida : timbrar + t. a. del vèrb afranquir.

Un esclau afranquit de Ciceron inventèt la stenografia.

v. tironian.

afrasia : incapacitat de ligar d'un biais intelligible los mots

prononciats.

« afrau » : v. frau.

afre (m) : englag ; orror. Los afres de la mòrt lo taravelavan.

afredir / afregir (v. tr.) : descaudar.

afredir / afregir (s') : se descaudar.

afredit ,-ida / afregit, -ida : descaudat, -ada.

afrejolir (s') : trapar freg ; se virar sul freg (temps)

Lo temps s'es plan afrejolit.

afrejolir (v . tr.) : far venir freg ; far venir fregeluc.

afrejolit, -ida : fregeluc, -uga. Los vièlhs son afrejolits.

afrescadet, -a : alegret, -a / garibal, -a ; escarrabilhat, -ada ;

esperdigalhat, -ada / aluserpit, -ida.

Ont t'en vas tota afrescadeta ?

afrescairar / afrescairir : v. afresquir.

afrescairar / afrescairir (s') : v. s'afresquir.

afrescar (v. tr.) : refrescar.

Es a la ribièira, a afrescar la bugada.

afrescar (s') : s'agradar a ; se regaudir ; s'atufegar /

s'afiscalhar ; s'afanar de.

afrescolir (v. tr.) : v. afresquir.

afrescolir (s') : v. s'afresquir.

afresquir / afrescolir / afrescairir (v. tr.) : far venir fresc.

afresquir / afrescolir / afrescairir (s') : venir fresc.

afresquit, -ida / afrescolit, -ida / afrescairit, -ida : fresc, -a.

afrèst (m.) : zenit ; biscre d'un bastiment.

afretaire, -a : persona qu'arrenda un naviri.

afretament : accion o resulta d'arrendar un naviri.

afretar (v. tr.) : arrendar un naviri.

An afretat un naviri per una passejada bèla.

afretat, -ada : arrendat, -ada.

afreuliment : accion o resulta d'afreulir o de s'afreulir.

afreulir (v. tr.) : far venir frèule.

afreulir (s') : venir frèule.

Lo malaut s'afreulís un pauc mai cada jorn.

afreulit, -da / afrevolit, -da : vengut frèule, venguda frèula.

afric, -a : encanissat / afogat,-ada ; de letz ; caput,-uda ;

avid,-a. Es afric al trabalh. Afric coma un marre.

Afric coma las fedas a la sal.

Africa : nom de continent.

africada (subs.) : consonanta qu'es oclusiva a la debuta

de son emission e fricativa a la fin.

african, -a (adj. e subs.) : d'Africa negra. Un African.

africanisme : qualitat de çò african ; ensemble de las sciéncias

umanas aplicadas a l'estudi d'Africa ; aquel estudi.

africanista (m. e f.) : persona qu'estúdia las lengas e las

civilizacions d'Africa.

africanitat : caractèr especific de la cultura africana.

africanizacion : accion o resulta d'africanizar çò non african.

africanizar (v. tr.) : remplaçar los cadres non africans per

d'Africans.

africanizar (s') : venir african.

La Glèisa catolica d'Africa s'es plan africanizada.

africat, -ada : son qu'es la combinason d'una oclusiva e d'una

fricativa. Los sons occitans (ts, dz, tò, dz) son africats.

afriscar (s') : s'adralhar / s'encaminar.

afriscat, -ada : adralhat, -ada / encaminat, -ada.

AFRO- : forma prefixada del lat. afer, afra, afrum (african)

afroalpin, -a : relatiu, -iva a la flòra que, dins las

montanhas d'Africa, butan sus las zònas geobotanicament

equivalentas als nivèls alpins e subalpins europèus.

Botanica afroalpina.

afroamerican, -a : relatiu, -iva als negres africans

americans, a lors descendents e mai que mai a las formas

culturalas amodadas per eles.

Ritmes afroamericans. Lo jazz es afroamerican.

afroasiatic, -a : relatiu, -iva a l'encòp a Africa e a Asia

consideradas coma una unitat politica ; natura d'una familha

de lengas afroasiaticas qu'an d'unas afinitats.

afrobrasilian, -a : relatiu, -iva als Brasilians d'origina

africana o als descendents lors, e subretot a las formas

culturalas amodadas per eles.

afrocuban, -a : relatiu, -iva als Cubans d'origina africana.

afroeuropèu, -a : relatiu, -iva als Europèus d'origina africana.

Afrodisi : prenom masculin. Afrodísia : prenom femenin.

afrodisia : exageracion morbosa (R. IV, 254) de l'apetís sexual.

afrodisiac, -a (adj. e subs) : natura d'un factor d'excitacion

sexuala ; remèdi o substància qu'excita (R. II, 398)

l'apetís sexual.

Afrodita : prenom mitologic.

afront : ofensa grèva facha publicament.

Far un afront. Subir un afront. Lavar un afront.

afrontador : proteccion contra lo vent.

afrontaire, -a : insolent, -a ; enganaire, -a.

afrontar (v. tr.) : atacar ; insolentar ; enganar.

Degun aima pas gaire de se far afrontar.

afrontar (s') : s'atacar ; s'insolentar ; se tocar.

Se son afrontats en plena carrièira.

afrontament : accion d'afrontar,de s'afrontar, de se far...

afrontariá : ardidesa / ardidetat ; insoléncia.

afrontat, -ada : t. a. del vèrb afrontar.

afrontós,-osa : insolent, -a ; azardós, -osa ; imprudent, -a.

afrós, -a : òrre / orrible.

Una novèla afrosa escaufestrèt tot lo país.

afrosament : orriblament.

afta (f.) : ulceracion superficiala de la mucosa bucala.

aftós, -osa : caracterizat per la preséncia d'aftas.

Estomatita aftosa. Febre aftosa.

aftoïde, -a : que revèrta l'afta.

aftòsi (f.) : erupcion d'aftas.

« afublar » (v. tr.) (L. 10) : labializacion de i en U. v. afiblar.

« afublar » (s') : s' afiblar.

afulhièr : libre de sòlfa (cant plan) (R.V, 254 - L. 350)

afumal : fumador (mena de conflet per enfumar las abelhas)

afumar (v. tr.) : afumatar ; enfumar ; negar dins lo fum.

afumar (s') : s'afumatar ; s'enfumar ; se negar dins lo fum.

afumat, -ada : afumatat, -ada ; enfumat, -ada.

afumatar (v. tr.) - afumatar (s') : doblets d'afumar e de s'...

« afuscar » : v. enfuscar.

afusolar (v. tr.) : aprimar / far venir linge ; far venir desgordit.

afusolat, -ada : aciut, -a ; desgordit,-da.

afustament : accion d'afustar.

afust (m.) : espèra (f.) Se metre a l'afust.

afustar (v. tr.) : agusar ; visar ; agautar / engautar ;

anar a l'espèra ; afilar ; aponchar.

Espatlèt lo fusil, afustèt e tirèt.

afustatge : agusament ; amolatge.

« aga » : v. aiga.

aga ! : interj. de l.p. per « Agacha que / mesfisa te que ! »

Aga que tu... ! : Agacha que tu...!

agaça : mena d'aucèl (Pica pica)

agaçada : lo crit de l'agaça. Las agaçadas son desagradivas.

agaçament : accion o resulta d'agaçar o d'èsser agaçat.

agaçant, -a : qu'agaça, que fatiga, qu'irrita.

agaçar (v. tr.) : agacejar (butar una agaçada) ; tesicar / carcanhar /

irritar / enervar ; asimar (amodar una sensacion desagradiva)

Lo bruch dels avions agaça los vesins de l'aeropòrt.

Lo chac-a-chac-a-chac de las agaças m'agaça.

Lo citron pòt agaçar las dents d'unas personas.

agaçar (s') : s'irritar. T'agaças per un pas res !

agaçariá : accion o resulta d'agaçar o d'èsser agaçat.

agaçat / agaçon : l'aucelon de l'agaça.

Quand èrem dròlles, los agaçats los nos manjàvem.

agacejar (v. tr. e intr.) : butar una agaçada ; carpinar /

carpinhar / carpinhejar ; entaïnar.

agacièr : nis d'agaça.

Los agacièrs son quilhats sus las brancas pus nautas.

agach / agachada / agaitada : còp d'uèlh.

agach / agachador / agaita / agacha : airal per agachar,

per se metre a l'espèra ; embuscada.

Aviam quilhat un agachador per caçar a l'espèra.

agachadoiras (d') : de regardèla (de vent) (s. f.)

agachòla : cabana de caçaire a l'espèra ; portanèl.

agachon : testimòni de bòla ; agachador ; portanèl.

Los agachons los desrabava per mudar la bòla.

agachonar (v. tr.) : metre un testimòni a una bòla.

Totas las bòlas devon èsser agachonadas.

agachar / agaitar (v. tr.) : aver los uèlhs virats cap a q.q. o

a quicòm ; far guinèla ; espiar.

agacin / agaciç : duralh sus un artelh (mena de bocinhòla)

Ai un artelh que me dòl a causa d'un agacin.

agaçon : agaçat (aucelon de l'agaça)

agadés, -a / agatenc, -a (adj. e subs.) : persona d'Agde.

agadèus : argelat / artalàs. (Genista scorpius)

Los agadèusses son brutalasses. v. plural.

agadeussièira : un airal cobèrt d'agadèusses.

agafada / agafal : accion o resulta d'agafar o de s'...

agafador, -airitz / agafaire, -a : persona qu'agafa ; can o

canha qu'agafa. Una canha agafairitz.

agafar (v. tr.) : gafar ; acrocar ; sasir ; trapar ; atacar.

agafar (s') : se gafar ; s'acrocar ; se sasir ; se trapar.

agafaròt / agafon : frucha del lampordièr (Lappa major)

agafatal : brava agafada.

agafetat : ardor ; zèl (L. 387)

agafon : agafaròt.

agairar (v. tr.) : assalir / assalhir ; agarrir ; insolentar ;

cercar bregas ; desrocar ; agachar ; espiar.

« agaitar » : v. agachar.

agalactia : abséncia de secrecion lactada après jasilhas.

agalar (s') : acotir un can en bramant (vaca)

La vaca s'agalèt e lo can fugiguèt.

« agalaupar » : v. agalopar.

agalavardiment : accion de venir golamard, -a.

agalavardir (v. tr.) : far venir golamard, -a ; agolardir.

agalavardit, -ida / agolardit, -ida : vengut golamard, -a.

Agalavardida, aquela cabra no'n fasiá véser !

agalaxia : agalactia. v. pus naut.

agalencièr / galentier : boisson que dona la ròsa canina.

(Jasminum grandiflorum)

agalhada : alada ; joanada (flambada)

Faguèrem una agalhada, qu'èrem afrejolits.

agalhar (v. tr.) : adornar ; apolidir.

agalhardiment : accion o resulta d'agalhardir o de s'...

agalhardir (v. tr.) : regaudir / regaudinar / alegrar / esgaiar.

Un pauc de vin agalhardís lo còr de l'òme.

agalhardir (s') : venir galhard.

agalhat, -ada : adornar, -ada ; apolidit, -ida.

agalissar (s') : se bidorsar ; se penjar (se metre de galís)

agalís : renga de ceps de vinha qu'es de galís.

agalissat, -ada : de galís.

agalopar (v. tr.) : assobtar / corsar / acotir / persègre.

agalós / agavon / agavós (plt.) :

tanca buòu / escana vaca (Ononis repens)

verd boisset (Ruscus aculaeus)

èrba peganta (Galium aparine)

agam, -a : que se pòt reproduire sens fecondacion.

agami : mena d'aucèl d'America del sud (Psophia crepitans)

agamia : reproduccion asexuada ; abséncia d'organs sexuals.

agammaglobulinemia : manca parciala o totala de

gammaglobulinas.

agar-agar (med.) : mucilage produch per d'unas algas,

bravament utilizat en microbiologia.

agambat, -ada : tirat, -ada d'afar / gandit, -ida.

Nos vesi pas encara agambats.

agamotir (v. tr.) : afaissar ; recauquilhar.

agamotir (s') : s'agrovar ; s'arrucar ; s'aclatar ; s'acoconar.

agamotit, -ida : t. a. del vèrb agamotir.

aganchar (v. tr.) : agantar ; acrocar ; recebre ; ganhar.

aganchat, -ada : t.a. çaisús.

agandiment : accion o resulta d'agandir o de s'agandir.

agandir (v. tr. e r.) : aténger ; arribar ; menar a.

agandir (s') : s'encaminar ; fugir ; se garar ; s'esquivar.

E de s'agandir leu fach !

agandit, -ida : t.a. çaisús.

agandonir (v. tr.) : agorrinir / engorrinar ; acoquinar ; aperesir.

agandonir (s') : s'agorrinir ; s'acoquinar.

S'agandoniguèt amb la racalha de la vila.

aganèl (plt.) : sauta volam / cosconilha (Chondrilla juncea)

aganiment : accion o resulta d'aganir o de s'aganir.

aganir (v. tr.) : arredre / abenar / adelir.

Aganís de talent e de lassièira.

aganir (s') : s'arredre ; s'abenar ; s'adelir.

aganit, -ida : adelit, -ida ; abenat, ada ; arredut, -uda ;

enculit, -ida (froment, civada...)

De froment plan aganit (enculit)

« agansar » : v. agantar.

agantar (v. tr.) : emponhar ; aténher / aténger ; encaissar (s.f.)

agantar (s') : se batre / se cramponar ; s'estacar / se soudar.

agapir (v. tr.) : pegar ; envescar ; empegar / empastissar ;

passir ; atassar ; sasir.

agapit, -ida : t. a. çaisús.

Una tèrra agapida (atassada)

« agar » : v. agast.

agarachar (v. tr.) : desbosigar ; laissar en bosiga un an.

agarachat, -ada : desbosigat, -ada ; laissat, -ada en bosiga.

« agaraitar » : v. agarachar.

agarar (v. tr.) : agachar ; garar ; gandir.

agarar (s') : se garar ; se mesfisar.

Òm s'agara pas jamai pro.

agarat, -ada : t. a. çaisús.

agarbar (v. tr.) : metre en garbas ; acaparar.

agarbat, -ada : mes, -a en garbas ; acaparat, -ada.

agaric : escaravila (campairòl en forma d'enfonilh) ; tot un

fum d'autres campairòls :(Agaricus infundibuliformis)

(Agaricus abruptibulbus) ; (A. Albertii) ; (A. arvensis)

(A. bitorquis) ; (A. langei) ; (A. campestris) ;(A. bovinus)

(A. haemorrhoidarius) ; (A. macrosporus) ; (A. citrinus)

(A. silvicola) ; (A. silvaticus) ; (A. pantherinus)

(A. muscarius) (A. procerus) ; (A. ovoïdes albus)

(A. xanthodermus) ; (A. villosus) ; (Amanita muscaria)

(Marasmius oreades).

agarlandir (s') : s'agandonir. v. agandonir.

agandonit, -ida : agorrinit, -ida ; aperesit, -ida.

agarrejar (v. tr.) : agaçar ; excitar (R. II, 398) ; provocar (R. V, 577)

agarrejat, -ada : t. a. çaisús.

agarrida (subs.) : ataca / emponhada.

agarriment : accion d'atacar.

agarrir (v. tr.) : acometre ; atacar ; secutar.

Quita pas d'agarrir los autres.

agarrir / agarrejar (s') : se carpinhar.

agarrit, -ida / agarrejat, -ada : carpinhat, -ada.

agarrús : garrús.

agarrussiment : abogriment ; abastardiment.

agarrussir (v. tr.) : abastardir / engamassir ; eriçar... t. a. çaijós :

agarrussir (s') : s'abastardir ; s'engamassir ; s'entestesir ;

s'eriçar ; s'espelofir ; s'embaurar.

Un arbre tot agarrussit. Un mainatge agarrussit.

agast (mena d'arbre) : argelabre. (Acer monspesselanum)

agata : mena de brilhant.

Agata : prenom.

agatenc, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Agde ; sortit, -ida d'Agde.

Un Agatenc. Lo Grau d'Agde. Lo Cap d'Agde.

agatir (v. tr.) : agoludir / alifrar / agolardir.

agatir (s') : s'agolardir ; s'alifrar ; s'agoludir.

D'ont mai vielhís, d'ont mai s'agatís.

agatit, -ida : agolardit, -ida ; alifrat, -ada ; agoludit, -ida.

« agaus » : v. avaus.

agautar / engautar (v. tr.) : espatlar un fusil per afustar.

agavelaire, -a : persona qu'agavèla. Agavelavar d'eisserments.

agavelar (v. tr.) : far de gavèlas ; espandir.

agavelar (s') : s'alinhar jos la dalha o darrièr la dalhaira.

agavelat, -ada : en gavèlas.

agavon / agavós (plt.) : tanca buòu (Ononis repens)

(Ononis natrix) ; (O. spinosa) ; (O. arvensis)

Agde ('atte) : vila d'Erau (Occitània)

Agen : nom de vilas occitanas (Agen de Roergue ; Agen d'Òlt)

agençaire, -a : persona qu'agença.

agençament : accion o resulta d'agençar.

agéncia : entrepresa o delegacion comerciala.

Una agéncia matrimoniala.

agençar (v. tr.) : arrengar ; dispausar ; organizar.

Totes los membres de l'ostal son plan agençats.

agençar (s') : s'arrengar ; se dispausar ; s'organizar.

agenda (f.) (del lat. agenda) : quasernet que i se nòta çò de

far per cada jorn de la setmana, del mes...

agendrar (s') : se maridar per anar viure a cò del bèlpaire.

S'agendrèt a cò dels Fontanilhas.

agenés, -esa (adj. e subs.) : relatiu, -iva d' Agen ; sortit, -ida d'Agen.

agenesia : abséncia totala d'una estructura o d'un organ.

Agenesia pulmonara. Agenesia renala.

agenòl, -a (adj. e subs.) : sortit, -ida d'Agen.

agenolhada : accion de se metre de genolhs.

agenolhador : prègadieu v. p. 20, 3°, b.

agenolhament : accion o resulta de s'agenolhar.

agenolhar (v. tr.) : metre de genolhs.

agenolhar (s') : se metre de genolhs.

agent : principi actiu ; mandatari ; representant.(R. III, 463)

agerbassir / agerbir / agermir (s') : se virar en pelenc o

en pelena ; s'aglevir ; s'engamassir.

agerbassit,- ida : aglevit, -ada ; engamassit, -ida.

Lo codèrc s'es agerbassit (aglevit)

Los arbres son agerbassits (entestesits)

« agermanament » e derivats (cat.) : v. embessonatge.

Agesilau : prenom masculin.

aggiornamento (it.) : adaptacion de la tradicion de la Glèisa

catolica a l'evolucion del mond actual.

agibassir (v. tr.) : far de bòças.

agibassir (s') : venir boçut.

S'agibassiguèt, que se desmarguèt una espatla.

agibassit, -ida : boçut, -uda ; vengut boçut, venguda boçuda.

agibir (v. tr.) : embotir ; rafir.

agibir (s') : secar sus l'arbre ; se rafir (frucha)

agibit : grun sec de rasim. v. atzebib.

agil, -a : que se mòu aisidament, qu'a de movements rapids.

agilitat : qualitat de q.q. d'agil. (R. II, 22)

agilament : d'un biais agil.

agimbaire, -a : petaçaire, -a de pairòls.

Autres còps l'agimbaire passava d'ostal en ostal.

agimbar (v. tr.) : petaçar / reparar / arrengar de pairòls.

agimbat, -ada : petaçat, -ada ; arrengat, -ada.

agiment : resulta d'agir, de far quicòm.

« aginar » e derivats : v. aisinar.

« aginolhar » : v. agenolhar.

agiograf, -a : relatiu, -iva a de causas santas ; escrivan, -a

d'agiografias.

agiografia : libre a propaus de causas santas ; vida de

sant ; biografia plan tròp lausenjairitz (R. VI, 339)

agiografic, -a : relatiu, -iva a una agiografia.

agiologia : ensemble dels obratges agiografics.

agionim : nom de sant balhat a una persona.

agionomastic, -a : relatiu, -iva a l'agionomastica.

agionomastica : branca de l'onomastica qu'estúdia los

agiotoponims.

agiotatge : benefici abusiu sus l'escambi de l'argent.

agiotoponim : toponim bastit amb un nom de sant.

agipit, -ida : acodat, -ada / acodit, -ida (pasta, pan...)

Una torta agipida (mal levada)

agir (v. intr.) : obrar ; far quicòm.

« agir » : facilitar v. aisir.

agissent, -a : que fa quicòm ; que trabalha promptament

agitacion : accion o resulta d'agitar o de s'... (R. II, 22)

agitar : brandir ; bolegar / remenar.

agitat, -ada : t. a. çaisús.

agitatiu, -iva : que remena, que bolega (R. II, 22)

Aviá de movements agitatius.

agitofasia : rapiditat excessiva del parlar, amb omission

patologica d'unas sillabas o d'unas paraulas.

agitografia : rapiditat granda per escriure, amb omission

patologica de sillabas o de paraulas.

agla (una) : mena d'aucelàs de rapina.

Aglaè : prenom.

aglabir (s') : s'arredre (ne poder pas pus / ne poder pas mai)

aglabit, -ida : abenat, -ada / arredut, -uda.

Soi complètament aglabit.

agladir (s') : se desglesir ; se fendre ; se desjuntar ; se fendilhar.

agladit, -ida : desglesit, -ida ; fendut, -uda ; fendilhat, -ada.

aglan / agland : frucha del garric ; torilhon que fa téner

lo fusòl d'un carri.

agland de mar : mena d'esquinada (mena de crustacèu)

aglanar / aglandar (v. tr.) : amassar d'aglans ; balhar

d'aglans als pòrcs ; manjar d'aglans.

Ara, s'aglana pas gaire mai.

Mas los pòrcs aglandan totjorn.

aglanièr / aglandièr : garric que balha d'aglans.

aglanièira / aglandièira : un bòsc d'aglandièrs.

« aglantina » : v. aiglentina.

aglàs : voltor. « acla » - « aclàs » en lenga parlada.

aglatir (v. tr.) : far paur al bestial a dich de cridar o de japar.

aglatit, -ida : empaurugat, -ada ; enjaurat, -ada.

Aglatits, totes s'enfugiguèron.

«aglebir (s') » : fr. occitanizat. v. gleva (R. III, 475 - L. 208)

aglenar (s') : s'amatar ; s'amagar ; s'acoconar; s'arremicolar.

aglenat, -ada : t. a. çaisús.

aglevir (s') : se mudar en gleva / s'agerbassir.

aglevit, -ida : cobèrt de gleva (airal, camp, tèrra...)

Tota la bòria s'es aglevida.

aglomeracion : accion d'aglomerar o de s'aglomerar ;

ensemble de causas aglomeradas ; ensemble d'abitacions

que forman un vilatge o una vila.

Una aglomeracion de ròcs al pè de la montanha.

Aglomeracion de la sabla amb lo ciment.

Aglomeracion de populacions.

aglomerador, -airitz : que servís per aglomerar.

Una substància aglomerairitz.

aglomerar (v. tr.) : reünir en massa compacta d'elements

divèrses ; acomolar (R. II, 450)

aglomerar (s') : s'acomolar en massa compacta.

v. tanben s'agrumar / s'agrumelar.

aglomerat : massa compacta naturala de substàncias

mineralas divèrsas ; grop de doas vocalas o de doas

consonantas successivas ; assemblatge eteroclit.

aglòs (m.), aglòssa (f.) : sens lenga.

aglossia : abséncia congenitala de lenga ; incapacitat

d'articular de paraulas.

aglotonir (v. tr.) : agoludir / agolardir / far venir lemfre.

aglotonir (s') : s'agoludir / s'agolardir / venir lemfre.

S'aglotonís a proporcion que ven vièlh.

aglotonit, -ida : agoludit, -ida.

aglutinable, -a : que pòt èsser aglutinat, -ada.

aglutinacion : accion o resulta d'aglutinar o de s'aglutinar ;

fenomèn linguïstic de juxtaposicion al radical d'afixes

distincts ; formacion d'un mot per la reunion de dos mots

o mai, primitivament distincts ; aglomeracion immunitària

de cellulas estrangièiras de mercé d'aglutininas.

v. diccionari d'Alibèrt, p. 21.

Acanal, acrin, agram, amora (aglutinacion de a-)

« Lo lendeman » (aglutinacion francimandejaira de defugir)

Aglutinacion de mots o de frasas.

aglutinador, -airitz : de natura a aglutinar.

Poder aglutinador. Substància aglutinairitz.

aglutinant, -a : proprietat de substàncias qu'amòdan

l'aglutinacion de bacterias ; natura d'unas lengas que

fonccionan per addicion d'afixes a las racinas.

Lo turc, lo finés... son de lengas aglutinantas.

aglutinar (v. tr.) : mudar en massa compacta ; empegar

bravament quicòm a quicòm mai ; formar de mots o de frasas

per aglutinacion L'umiditat aglutina la farina.

aglutinar (s') : s'empegar ; se mudar en massa compacta.

Tot un fum de moscas se son aglutinadas sul mèl.

aglutinatiu, -iva : format, -ada per aglutinacion.

aglutinina : anticòrs del plasmà sanguin.

aglutinogèn (subs. m.) : antigèn que correspond a una

aglutinina.

Agnès : prenom.

agnosia : anomalia de la percepcion.

Agnosia tactila, visuala, auditiva.

agnostic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'agnosticisme ;

persona qu'es adèpta de l'agnosticisme.

agnosticisme : doctrina que declara impossible de

conéisser l'existéncia de Dieu.

agnus castus (lat.) : pebrièr salvatge (Vitex agnus castus)

Agnus Dei (lat.) : pregària de la messa, abans la comunion.

-AGÒG : fòrma sufixada del grèc agògòs (conductor)

v. demagòg.

-AGOGIA -AGOGIC : formas sufixadas del grèc agògè

(accion de conduire) v. demagogia - demagogic.

agolardir (v. tr.) : far venir lemfre, -a.

Cresi que s'agolardís cada jorn.

agolardir (s') : venir lemfre, -a ; venir golamard, -a.

agolardit, -ida : vengut lemfre, venguda lemfra.

agolopar (v. tr.) : envolopar.

agolopar (s') : s'envolopar.

agolopat, -ada : envolopat, -ada.

agoludar (s' ) : s'alimenar ; se voludar / s'alacar ; se viutar.

Li agrada fòrça de s'agoludar.

agoludat, -ada : t. a. de s'agoludar. (L. 385)

agoludir (v. tr.) : agolardir (far venir lemfre)

agoludir (s') : s'agolardir (venir lemfre)

« agoluvar (s') » : v. s'agoludar.

agonia : los afres de la mòrt.

agonizant, -a : persona que trabalha a la mòrt (l.p.)

agonizar (v. intr.) : èsser a l'agonia ; far las espèrras abans morir.

agorafobia : crenta morbosa (R. IV, 264) de traversar d'espacis

descobèrts o de se trobar dins d'airals publics.

agorafobic, -a : relatiu, -iva a l'agorafobia.

agorar (v. tr.) : enganar.

agorar (s') : s'enganar ; far una marrida crompa.

Un còp de mai me serai agorat.

agorat, -ada : enganat, -da.

agorbar (v. tr.) : amassar ; amontetar.

agorbat, -ada : amassat, -ada / amontetat, -ada.

agordir (v. tr.) : agolardir / agoludir / aglotonir.

agordir (s') : s'agolardir.

agordit, -ida : t. a. del vèrb agordir

« agornir » : v. agoludir.

agorrinar / agorrinir (v. tr.) : acocarrar / acocarrir.

agorrinar, -nir (s') : s'encanalhar ; far la tralla.

agorrinit, -ida : encanalhat, -ada ; que fa la tralla.

Agorrinida, fa la tralla cada nuèch del ser al matin

agorrudar (s') : se sèire suls talons ; s'acoconar ;

s'agorrufar ; s'aclatar.

agorrudat, -ada : t. a. del vèrb s'agorrudar.

agorrufar / agorrufir (v. tr.) : frostir ; afatonir.

agorrufar / agorrufir (s') : se frostir ; s'afatonir ; s'amatar.

Ai la rauba tota agorrufada.

S'agorrufèt per èsser pas vista.

agorrufat, -ada : t.a. çaisús.

agossir (v. tr.) : abenar ; alassar ; desgostar ; rebutar.

agossir (s') : venir incapable de ; s'abenar ; s'alassar ;

se desgostar ; se rebutar.

agossit, -ida : t. a. çaisús.

agost : lo mes ochen de l'annada.

agostar (v. intr.) : far las lauradas del mes d'agost.

agostenc, -a / agostin, -a : del mes d'agost.

Las calorassas agostencas me pesan pas brica.

« agostós » : v. gostós.

agostejar : far bèl e sec.

Agot : nom de ribièira d'Occitània.

agota / agotal : pala de fust per tirar l'aiga d'una barca.

agotable, -a : que pòt èsser agotat,-ada.

D'unas fonts son agotablas per temps de secada.

agotar (v. tr. e intr.) : tarir ; assecar ; atarir ; estorrir.

agotar (s') : se tarir ; s'assecar ; s'atarir ; s'estorrir.

« agra » : v. agre.

-AGRA : forma sufixada del grèc agra (presa ; ataca de

dolor aguda) v. podagra.

agradable, -a : plasent, -a / agradiu, -iva.

agradablament : d'un biais agradiu.

agradaire, -a : qu'agrada (que plai)

agradament : quicòm que plai.

agradant, -a : plasent, -a ; agradaire, a : que plai.

agradar (v. tr. e intr.) : grasir ; trapar a son gost ; préner

gost a ; venir per gost ; plaire.

M'agrada lo viston imbecil e redond de la pola.

agradar (s') : se plaire / se plàser ; s'endevenir ; s'aimar.

agradatge : accion d'agradar / chal / chalum.

agradèl : lecadissa ; dragèa (R. III, 77) v. dragèia.

agradèla : vinetièr (mena d'arbrilh) (Prunus Cerasus)

vineta / vinagrèla : (Rumex acetosa)

mena de vineta bauja (Rumex acetosella)

agradièr (subs. trufandièr) : corròc (trabalh qu'agrada pas)

agradièr, -ièira : plasent, -a.

agradiu, -iva : plasent, -a. Sorire agradiu.

agradívol (m. e f.) / agradivol, -a : agradiu, -iva. v. -ÍVOL.

(La forma en -ívol (m. e f.) es una forma septentrionala)

agradolièr : cerièr de la frucha aspra. v. guindolièr.

agradós, -osa : que plai / qu'agrada / agradable, -a.

« agrafa » e derivats (fr.) : v. agrifa.

agrafia : impossibilitat d'escriure independenta de tota

anormalitat motritz. (t. tecn de psiquiatria)

agrairon : cèrcle de tonèl de sièis setièrs.

agralha : doblet de gralha v. gralha.

agralhar (v. intr.) : cridassejar (gralha)

agralhon : pichon de la gralha.

agram (plt.) : gram / pial de can (Cynodon dactylon)

Dieu te garde de l'agram ! v. aglutinacion.

agramenassir (v. tr.) : agramenir / empobolar d'agram.

agramenir (s') : s'empobolar d'agram.

Tot lo camp s'es agramenit.

agramenit, -ida / agramenassit, -ida : plen d'agram.

agranada (f) : gran espandit per atirar aucèls o peisses.

agranaire,-a : q.q. qu'espandís de gran ; que provesís en gran.

agranal : airal que i se pòt espandir de gran.

agranar (v. tr. e intr.) : donar de gran a la polalha, als aucèls

o als peisses.

agranar (s') : se provesir de gran.

agranàs (plt.) : sause espinós (Hippophae rhamnoides)

agranatge : agranada ; agranal.

agrandiment : alargament.

agrandir (v. tr.) : enlargar.

Vòli far agrandir aquela fotò.

agrandir (s') : s'enlargar.

agrandit, -ida : enlargat, -ada.

agranhon : frucha del bartàs negre. Del gallés AGRANIO.

agranhonièr : bartàs negre (Prunus spinosa)

agranulocit : mena de leucocit.

agranalucitòsi (f.) : manca o abséncia de leucocits dins lo sang.

agrapar (s') : se pegar ensemble ; s'enrambolhar.

agrapat, -ada : pegat,-ada ensemble ; enrambolhat, -ada.

agrapiment : accion de gaissar, de s'enracinar.

agrapinhar (s') : s'arrapar (per un arbre o endacòm mai)

agrapir (s') : se cramponar ; s'enracinar ; gaissar.

Lo froment s'es plan agrapit (a plan gaissat)

agrari, -ària (adj.) : que concernís las tèrras.

La reforma agrària.

agràs : rasimèla ; rasim verd.

agrasament : desruna / avalencament / avalencada ;

abenatge.

L'agrasament de son ostal lo trebolèt d'a fons.

agrasant, -a : bravament pesuc, bravament pesuga (s. f.)

Una responsabilitat agrasanta li tombèt dessús.

agrasar (v. tr.) : demolir ; minar ; arredre ; aclapar.

Es estat agrasat per la mòrt de sa femna.

agrasar (s') : s'arroïnar ; s'esbosenar.

agrasat,-ada : arroïnat, -ada ; esbosenat, -ada.

Tot s'agrasèt a causa del tèrratremol.

agrassòl : corinton.

agrassolièr (plt.) : corintonièr (Ribes grassularia)

agrassonièr (plt.) : doblet d'agrassolièr.

agrat : convenença ; aprovacion.

Aquel maridatge es plan a mon agrat.

agrata : gralha ; mena de còrb pus pichon que los autres.

agratonir (s') : se recauquilhar ; se recroquilhar.

agratonit, -ida : recauquilhat, -ada ; recroquilhat, -ada.

« agraula » : v. gralha.

« agraupir (s') » : v. s'agrapir.

« agrautonir (s') » : v. s'agratonir.

agravament : accion o resulta d'agravar o de s'agravar.

agravant, -a : Circonstàncias agravantas.

agravar (v. tr.) : engravar ; encrostar / encrostir ; cobrir

de grava ; se cramponar pel sòl.

agravar (v. tr.) : far venir pus grèu ; arredre.

agravar (s') : venir pus grèu ; s'arredre.

agre : disposicion naturala ; campèstre ; país ; l'anar del país.

agre : alús ; orgulh ; agron (una còta d'alús)

Aquí l'agre / aquí l'alh : aquí lo problèma.

Far agre : alussar / agrejar (soslevar amb un alús)

agre, -a : qu'a rebolit ; qu'a virat ; qu'a perit.

agredoç (subs. m.) : guina (mena de cerièira aspra)

agredoç, -a (adj.) : mièg-agre mièg-doç ; mièja-agra

mièja-doça. De paraulas agredoças.

agregacion : accion o resulta de s'agregar ; lo concors

universitari pus dificil de França.

agregar (v. tr.) : aculhir ; associar.

agregar (s') : s'associar.

agregat : ensemble o soma de diferentas causas o

personas ; t. tecn. de tot un fum de disciplinas.

Vegèrem alara un agregat qu'èra pas de creire.

agregatiu, -iva : qu'a tendéncia a s'agregar (R. III, 507)

qu'a capitat l'escrich de l'agregacion.

agrejar (v. intr.) : sentir a agre ; aver un gost agre.

agrejar (v. tr.) : soslevar amb un alús ; assajar / ensajar.

agrejar (s') : se soslevar peniblament ; se bolegar peniblament.

agrelha : vineta (Rumex acetosa)

agrelhon : agrimòla (mena de gròs agrassòl) (Ribes nigrum)

« agremolir » : v. agrumelar.

« agrempir» : v. agrepir.

agrena : agranhon (frucha del bartàs negre)

agrenièr : agranhonièr / bartàs negre (Prunus spinosus)

« agrepesir » : v. agrepir.

agrepiar (v. tr.) : metre a la grépia.

agrepiar (s') : se metre a la grépia.

agrepiat, -ada : a la grépia. Las vacas se son agrepiadas.

agrepiment : accion o resulta d'agrepir o de s'agrepir.

agrepir / agrepesir (v. tr.) : engordir ; arraulir ; encrocar.

Èrem totes agrepesits a causa del grand freg.

agrepir (s') : s'engordir ; s'arraulir ; s'encrocar...

agrepit, -ida / agrepesit, -ida : t .a. çaisús.

agressar (v. tr.) : atacar primièr ; assalhir / assautar.

agression : ataca brutala e subta.

agressiu, -iva : batalhaire, -a.

agressivament : d'un biais agressiu.

agressivitat : comportament agressiu ; ostilitat (R. III, 546)

agressor, -ora : persona qu'ataca primièira.

agrèst, -a : relatiu, -iva als camps.

Menar una vida agrèsta.

agreta (plt.) : vineta comuna Rumex acetosa)

vineta pichona (Rumex acetosella)

vineta redonda (Rumex scutatus)

« agretonir » : v. agratonir.

agreujar (v. tr.) : cargar ; molestar (R. IV, 247) ; far venir grèu.

agreujar (s') : venir pus grèu.

agreujat, -ada ; vengut pus grèu, venguda pus grèva.

agreu / gréfol / agrèvol (plt.) : (Ilex aquifolium)

agreular (subs. m.) : airal cobèrt d'agreus (de gréfols)

agreuliment : accion o resulta d'agreulir o de s'agreulir.

agreulir (v. tr.) : far venir greule (prim)

L'aganiment l'aviá agreulit quicòm !

agreulir (s') : venir greule.

agreulit, -ida : vengut greule, venguda greula.

S'es bravament agreulida de vielhum.

« agrèvol » : v. agrèu.

AGRI- : forma prefixada del latin ager, agri (camp)

v. agricòla.

agrialau : oliu salvatge.

agricòla : relatiu, -iva a l'agricultura.

Trabalhs agricòlas. Cooperativa agricòla.

agricultor, agricultritz : persona que trabalha la tèrra.

agricultura : art de trabalhar la tèrra.

agrièr : libre terrièr (registre de las tèrras d'un airal)

agrièira : mescla de froment, de segal e d'òrdi ; talha

feodala sus las culhidas.

agrifa : croqueton de metal per estacar ensemble de papièrs ;

croquet per suturar las plagas ; tota mena de croquet ;

crampon de metal per religar doas sisas de pèiras.

agrifal : grafinhada ; fissada.

agrifaira : aparelh per metre d'agrifas.

agrifar (v. tr.) : engraunhar ; panar ; cramponar amb las arpas ;

suturar una plaga amb d'agrifas. t. tecn. de cirurgia.

agrifar (s') : s'engraunhar ; se cramponar amb las arpas.

S'agrifèron totas doas (du'É s / d É s) que fasiá vergonha.

agrifat, -ada : t. a. çaisús.

agrifatge : accion de suturar una plaga amb d'agrifas.

agrimena / agrimònia (plt.) : (Agrimonia eupatoria)

agrimolièr (plt.) : mena de corintonièr v. agrassolièr.

agrimonia (plt) : (Agrimonia Eupatoria) ; (A. odorata)

agriolat : liquor d'agriòtas.

agriòta : guina (mena de cerièira aspra).

agriotièr : guinièr (Prunus cesarus)

agripar (v. tr. ) : arrapar.

agripar (s') : s'arrapar.

agripat, -ada : arrapat, -ada.

Agripina : prenom.

agrir (v. tr. e intr.) : far venir agre ; entaïnar.

agrir (s') : venir agre / s'entaïnar.

agrisar (v. tr.) : doblet de grisar (far venir gris)

agrisar (s') : venir gris.

Cresi que vòl plòure, que lo temps s'agrisa.

agró : pollèn ; aiga de raja / espèrma (f.) ; coüm d'abelha ;

coüm en general ; lendes de pesolhs ; gro / groanha.

AGRO- : forma prefixada del grèc agròs (camp)

agroalimentari : ensemble de las industrias agroalimentàrias.

agroalimentari, - ària : natura d'una vianda agricòla

transformada industrialament.

agroar : groar. agroar (s') : s'acoatar.

agrobacteria : mena de bacteria en forma de bacil e que

fixa pas lo nitrogèn liure.

agroclimatologia : adaptacion de la climatologia

a l'agricultura.

agroenergetica : sciéncia e tecnologia per melhor

utilizar energeticament los produits agricòlas.

agroindustria : ensemble de las industrias que

l'agricultura fornís (R. III, 371) o se'n fornís.

agroindustrial, -a : relatiu, -iva a l'agroindustria.

agrogeologia : sciéncia de la natura geologica de las tèrras

al regard de la produccion agricòla.

agrolir (s') : s'escular ; s'ablasir ; se negligir ; s'abandonar

a las passions ; s'abestir.

agrolit, -ida : t. a. s'agrolir o de s'...

Es talament agrolida que se vestís consí que siá.

agrologia : branca de l'agronomia que sa tòca es l'estudi

de las tèrras cultivablas.

agrolós, -osa : agredoç, -a.

« agromar (s') » - « agrumir (s') » : v. agrumar (s')

« agromolir » : v. agrumelir.

« agronir » : v. agoludir.

agronòm, -a : persona especializada en agronomia.

agronomia : estudi scientific de las relacions entre las plantas

cultivadas, lo sòl, lo climat e las tecnicas agricòlas.

agronomic, -a : relatiu, -iva a l'agronomia.

agropament : accion d'agropar o de s'agropar.

agropar (v. tr.) : agropelar ; nosar ; enlaçar.

agropar (s') : s'agropelar ; se nosar ; s'enlaçar.

agropastoral, -a : relatiu, -iva a l'encòp a l'agricultura e

a l'elevatge. Civilizacions agropastoralas.

agropat, -ada : agropelat,-ada ; nosat,-ada ; enlaçat,-ada.

agropelar : agropar.

agropelar (s') : s'agropar.

agroquimia : ensemble de las activitats de

l'industria quimica que fornís l'agricultura mai que

mai en engraisses e pesticidas (m. pl.)

agroquimic, -a : relatiu, -iva a l'agroquimia.

agroquimista (m. e f.) : especialista (m. e f.) en agroquimia.

agror : estat de çò agre.

agrós, -osa : un pauc agre.

agrosolar (s') : tombar coma una pelha ; s'afondrar / s'abausar.

Los ostals s'agrosolèron los uns suls autres.

agrosolat, -ada : afondrat, -ada / abausat, -ada.

agrostís (plt.) : (Agrostis vulgaris)

agrotlament : accion o resulta d'agrotlar o de s'agrotlar.

agrotlar (v. tr.) : demolir ; bresar (aturrar) ; abausar ;

aplatussar de morres.

agrotlar (s') : t. a. çaisús.

agrotlat, -ada : p.p. d'agrotlar.

Demorèt agrotlada sens se poder tornar levar.

agrovar / agrovassar (s') : s'acoatar ; se sèire suls talons.

agrovat, -ada / agrovassat, ssada : segut, seguda suls

talons. Èran agrovats totes ensemble.

agrum : massa ; acomolacion ; amolonament ; quantitat ;

volada d'aucèls.

agrumar (v. tr.) : far de grumèls ; amassar.

agrumar (s') : s'agrumelar / s'agrumelir ; s'acoconar ;

se recauquilhar.

agrumat, -ada : t. a çaisús.

agrumèl : mena de rasim blanc.

agrumèl, -a (adj.) : agredoç, -a ; catamiaula (m. e f.)

agrumelar (s') : s'agrumar.

« agruna » - « agrunièr » : v. agrena.

« agrunèl » - « agrunelièr » : v. agrena.

« agrupir » - « agrupesir » : v. agrepir.

agrutar (s') : raubar / enlevar / panar.

agrutat, -ada : raubat, -ada / enlevat, -ada / panat, -ada.

« Agte » : grafia marrida per Agde ('atte) (nom de vila d'Erau)

agudament (adv.) : d'un biais agut.

agudar (v. intr.) : fugir ; s'enanar.

aguerlhar / aguerlhir (v. tr.) : emborniar ; falsar ; tòrcer ;

desgetar ; enganar.

aguerlhar / s'aguerlhir (s') : t.a. d'aguerlhar.

aguerlhat, -ada / aguerlhit, -ida : t.a. d'aguerlhar.

Ai una ròda de la bicicleta que s'es aguerlhida.

aguerrir (v. tr.) : acostumar ; encanissar ; endurcir.

Sas espròvas l'an aguerrit.

aguerrir (s') : s'acostumar ; s'encanissar.

Se cal ben aguerrir als revirals de la vida !

aguerrit, -ida : acostumat, -ada ; encanissat, -ada.

aguda : forcadèl / paupèrga.

agudar (v. tr.) : far venir agut, -uda.

agudar (s') : venir agut, -uda.

agudesa : agusament. (R. II, 36)

« aguer » / « aguèdre » : v. aver.

aguialent : frucha de l'agalencièr / gratacuol (l.p.)

Amb d'aguialents se pòt far una gelarèia famosa.

aguièr / aguièira : airal que i se fa la vaissèla ; rèc de

carrièira. doblet d'aiguièr / aiguièira.

aguinchagal (m.) : mena de fronda ; canavera fenduda

per lançar de pèiras.

aguinchaire, -a : persona que visa, que reluca, que desròca.

aguinchament : accion de visar, de relucar, de desrocar.

aguinchar (v. tr.) : visar ; relucar ; desrocar.

Se pòt pas empachar d'aguinchar las dròllas.

agulha : aplech d'acièr per cordurar, per ponchar per

marcar las oras... ; quicòm de ponchut ; estug (gaina)

de pluma d'aucelon naissenta ; nom de mantun peis de

mar : (Esox belona) ; (Osmerus fasciatus) ; (Syngnatus acus) ;

(Syngnatus tiphe) ; nom de mai d'una planta.

agulha bastaressa : agulha d'embalatge.

agulha cosent : agulha de cóser. v. la nòta de grand.

agulha de brocar : agulha de tricotar.

agulha de cabòça : agulha amb una cabòça redonda.

agulha de conifèr : agulha d'avet, de pin...

agulha de cordurar : agulha de cóser.

agulha de debàs : bròca (agulha de brocar)

agulha de montanha : cima ponchuda.

agulha de mòstra : agulha que marca l'ora.

agulha de rantelar : agulha dentelièira.

agulha rentraira : agulha gròssa per petaçar de debasses.

Petaçava sos debasses amb una agulha rentraira.

agulhada / agulhat : tocador (baston long amb un agulhon

a la cima) « Quand lo boièr ven de laurar

planta son agulhada... »

agulhada de fial : fial (fil) engulhat dins un trauc d'agulha.

agulhariá : fabrica d'agulhas.

agulhas (f. pl.) (plt.) : bec de grua (Geranium Robertianum)

agulhas (montar las) : occitanisme per dire que las

plumas naissentas d'un aucelon començan de sortir

de lors estuges.

agulheta : cordilh ferrat a cada cima.

agulhetas (f. pl.) : lo mal roge (malautia de las fedas, dels pòrcs)

agulhièr : estug ; mercadièr d'agulhas.

agulhièira : besal.

agulhieirar (v. tr.) : regar / besalar.

Es dins l'ivèrn que cal agulhieirar los prats.

agulhon : ponchon d'agulhat.

Los agulhons d'agulhats èran brutalasses.

agulhonar (v. tr.) : balhar un còp d'agulhon ; encorar.

Avèm totes besonh d'èsser agulhonats, còp o autre.

agulhós, -osa : ponchut, -uda coma una agulha.

agulhòts : pèças ponchudas del governalh (mar.)

« agur » e derivats : v. augur.

agusadoira : cot / pèira d'agusar.

agusaire, -a. : persona qu'agusa.

agusament : l'agusar (accion d'agusar)

agusar (v. tr.) : amolar / afilar.

L'agusar d'una dalha se fa pas consí que siá.

agusat, -ada : amolat, -ada / afilat, -ada.

aguset, -a (subs.) : ganhapetit (inv.) v. p. 20, 3°, h.

agusir / agusardir (v. tr.) : far venir gus ; apaurir ; avilir.

agusir / agusardir (s') : venir gus ; s'apaurir ; s'avilir ;

s'acoquinar.

S'es estat lèu agusardit amb d'unes coquinasses.

agusit, -ida / agusardit, -ida : paucval (m. e f.)

« Agustin - Agustina » v. Augustin - Augustina.

agut, -da : p.p. d'aver. Lor ai aguda facha la caça.

Ai agut mai fach sens tu !

agut, -da : ponchut, -a ; que trauca las aurelhas (bruch,

cridal, musica...)

AI- (forma prefixada) : v. èiai

! (interj. de dolor o suspresa) Ai d'aquel òme !

ai : primièira pers. del present de l'indic. del vèrb aver.

Ai de legir (occ.) aquel roman : me cal legir...

aiatolà (m.) : dignitari de la religion chiita ; (s.f.) tiran.

« aibre » : v. arbre.

aiçabàs / açabàs : dins aiceste mond ; aval.

aiçai / açà (adv.) : aicí.

aiçalin : aicí dedins.

aiçamont / açamont : amont / acapmont. v. capmont.

aiçanaut / açanaut : aicí denaut.

aiçaval / açaval : aiçabàs ; aval / acapval. v. capval.

aice, -ça : acid, -a ; vispre ,-a ; aspre, -a ; agre, -a.

aiceste, -a : lo d'aicí, la d'aicí (prèp de ieu)

Vòli aiceste, pas aquel.

aicí (adv.) : a l'endrech ont soi ieu.

aicí debàs / aicí dejós : aicí enbàs.

aicí ençà (d') / d'aicí enlà / d'aicí endavant /

d'aicí enfòra : d'ara ençà (a partir d'ara)

aicí e ailí : ça e là / çai e lai.

aicí e d'ailí (d') : deçà delà.

aicí meteis / aicital : a l'airal ont soi.

aicí-ne ! (interj.) : n'as aquí ! n'avètz aquí !

aicisèm (adv.) : fòrça / a bodre / a foison / a roncéncia /

bravament / de pè e d'ongla / adès-adès.

aicitge (f.) : agror ; malgraciosetat ; asir.

aiçò (pr. dem. n.) : çò qu'es aicí al pè de ieu.

aiga : liquid de font, de ribièira, de mar o de pluèja ;

urina ; susor ; liquid constitutiu d'una brava part de

l'organisme o de l'estructura dels èssers vius (umans,

animals, vegetals)

Tombar d'aiga : urinar. Donar l'aiga : ondejar.

Aiga queta : aiga chorassa / aiga mòrta.

Aquel vin a pas qu'un jorn de mai que l'aiga !

aigabegut,-da : tressecat, -da.

aigabolhent (f) : d'aiga que bolís. v. nòta de grand.

aigabolida : alhada.

aigada : pluèja / ramada / ondada / pissada (l.p.) ; alluvion ;

sanhàs ; temps de fonccionament d'un molin d'aiga ;

airal que i se tròba d'aiga ; vin marrit.

Ton vin es pas qu'una aigada !

aigaci : aigatge (m.) / rosal (f.) (umiditat de la nuèch) ;

ramada / ondada / pissada (l.p.)

aiga corrent (f.) : aiga viva ; riu v. la nòta de grand.

aigada : aigaci / ramada / ondada / pissada (l.p.)

Una aigada me traçèt entrò a la pèl.

aigadièr / aiguièr / aiguièira : airal per far la vaissèla.

aigadièr, -a : q.q. qu'aima de beure d'aiga ; persona

responsabla de la distribucion de l'aiga.

aigadina : pichona pluèja passadissa.

aigador : airal per trempar lo cambe ; besal.

aigadós, -osa : umid,-a / aigós,-osa. Temps aigadós.

Aigafonda : nom de vilòta de Tarn (Occitània)

aigafòrt (f.) : acid nitric ; mena d'estampa. v. nòta de grand.

aigairòl : laca ; besalon.

aigal (m.) : rosal (f.) / aigatge (m.) / ròs (m.) / banhadura ;

airal que i se tròba d'aiga ; airal cobèrt d'aiga.

aigalada : vin tròp batejat ; salsa tròp aigalosa ; las aigas

de l'amni ; airal umid.

aigalar (v. tr.) : metre tròp d'aiga a quicòm. Aigalar lo vin.

aigalar (s') : venir aigalós, -osa.

aigalas (f. pl.) : partida d'un naviri entre los amadièrs.

aigalejar (v. intr.) : èsser tròp aigalós, -osa.

Aquela sopa aigaleja !

aigalòci : plujada / plujal.

aigamarina : pèira preciosa color d'aiga de mar.

aigamòrta : aiga estadissa / aiga chorassa.

aiganafa : aiga de flor d'arangièr.

aiganaissent (f) : uèlh de font ; font / adotz / dotz.

Avèm una polida aiganaissent al fons de l'òrt.

v. nòta de grand.

aiganas (f. pl.) : refasti.

Tant de trabalh me bolega las aiganas !

aiganegar (v. tr.) : aigalar.

aiganèu : pluèja mesclada amb de nèu.

aiganha / aiganhal / aiganhat : rosal / aigatge.

aiganhar / aiganhejar : far d'aigatge.

aiganhós, -osa : tremp, -a de rosal.

aigapendent (f.) : renvèrs (m.)

Aigapèrsa : nom de vila de Ròse (Provença, Occitània)

aigapetarèla : melica (bevenda facha amb de mèl)

aigar (v. tr.) : trempar lo cambe dins l'aigador.

aigarada : aigarèl / besalòt (besal pichon)

« aigarada » : v. aigalada.

aigardent (f.) : blanca (subs.) ; tressièis. v. nòta de grand.

L'aigardent de prunas es una aigardent de flor.

aigardentaire, -a / aigardentièr, -ièira : q.q. que fa

d'aigardent (f.)

aigardentar (v. tr. ) : far d'aigardent.

aigarós,-osa : aigadós, -osa.

aigaròs (f.) : aiga ròsa (R. II, 39) v. nòta de grand.

aigas (las) : liquid qu'enròda l'amni.

aigas (far las) : parturir (L. 280) / enfantar ; morir.

Aigasmòrtas : vila de Gard (Occitània)

aigasal (f.) : saumura.

Servar quicòm dins d'aigasal.

aigasenhada : aiga benesida.

Prenguèt d'aigasenhada e se senhèt.

aigasenhadièr : benechièr / benedichièr.

I aviá alara un aigasenhadièr a cada lièch.

aigassa : aiga mala / aiga marrida.

aigassada : brava ramada / delavaci.

Al mes de març fa tot un fum d'aigassadas.

Aigasvivas : nom de vila (Arièja, Aude, Gard, Erau)

aigassar (v. tr. e intr.) : trempar dins d'aiga passida ;

trabalhar dins l'aiga ; far tròp embeure d'aiga ; còire

tròp dins l'aiga ; se tròp embeure d'aiga.

aigassejar / aigatussar (v. tr. e intr.) : doblets d'aigassar.

aigassièr / aigatièr, -ièira : aqüatic, -a.

Aucèls aigassièrs / Aucèls aigatièrs.

aigasuau, -ava : sornarut, -uda.

Aigasuava coma es, mesfisa-t'en !

aigat : inondacion.

aigatièr : v. aigassièr.

aigatge : rosal / banhadura del matin.

L'aigatge es de crentar per las fedas de lach.

aigatilha : aiga mala ; espandi d'aiga pro tèunhe.

aigatolar (v. tr.) : banhar ; ajustar d'aiga.

aigatolís / aigatolissa : delavaci.

Faguèt un tal aigatolís que tot èra pas qu'una aiga.

aigatorlada : abondància d'aiga.

aigatrebolar (v. intr.) : bolegar.

Ausa pas aigatrebolar : ausa pas bolegar.

aigavèrs : acrin de montanha ; rega de particion de

las aigas ; renvèrs ; pendís.

aiglentina : ròsa canina (flor de l'agalencièr) (Rosa canina)

aigolar : rajar.

aigorlada : aiga en abondi.

aigós, -osa : aigat, -da.

aiguejar (v. tr. e intr.) : lavar ; refrescar la bugada ; embeure.

aiguesponcha (f.) (plt.) : negreput purgatiu (Rhamnus cathartica)

aigueta : diminutiu afectiu d'aiga.

« Se tu te fas l'aigueta linda,

ieu me farai lo nivolàs...

Mistral, La cançon de Magalí.

aiguièr / aiguièira : pèça per far la vaissèla ; pèira plana

per far la vaissèla ; trauc d'evacuacion per las aigas de

vaissèla ; bacin per far la vaissèla.

ailà / ailai / alà (adv.) : aval.

E ieu alà ! : e ieu de fugir !

ailabàs / alabàs : aval.

ailaïns / alaïns / alins / alin : aquí dedins / aval.

ailàlin / alàlin : a l'avalida.

ailàmont / alàmont / alànaut / ailànaut : amondaut.

ailàs ! : malurosament (malaürosament) ; per malastre.

ailaval / alaval / ailabàs / alabàs / : aval / alaluènh.

ailí (adv. de lòc) : aquí ont es el.

Aimabla : prenom femenin. Aimable : prenom masculin.

aimablament : d'un biais aimable.

aimable, -a : digne,-a d'èsser aimat,-ada ; d'un natural plasent.

aimadís, -issa : que pòt o deu èsser aimat, -ada.

aimador : v. amador.

aimansa / amansa (arc.) : amor. (R. VI, 65 - II, 64)

(Encara utilizat en Roergue a Bòr e Bar)

aimantacion : accion d'aimantar o de s'aimantar.

aimant : oxid de fèr qu'atira lo fèr e d'autres metals.

v. asimant (L. 37 - R. II, 162)

aimant, -a : persona qu'a d'afeccion per quicòm o q.q. ;

persona qu'aima d'amor una autra persona sens èsser

maridat, -ada amb el o amb ela.

aimantar (v. tr.) : comunicar a un tròç de fèrre la proprietat

d'atraire lo fèrre.

aimantar (s') : aquerir la proprietat d'atraire lo fèrre.

aimantat, -ada : qu'a la proprietat d'atraire lo fèrre.

La lama de mon Laguiòla es bravament aimantada.

aimar (v. tr.) : aver d'afeccion o d'amor per q.q. ; s'estacar

a quicòm ; presar quicòm ; aver besonh de.

Aimar sos parents, sa femna, sos mainatges.

Aimar son can, l'alh, la ceba, los rafes, lo solelh.

aimar (s') : aver d'amor un per l'autre.

Aqueles dos joves s'aiman plan.

aimar mai (v. tr.) : mai aimar / tant aimar / s'estimar mai /

preferir. Aimi mai te dire que m'agrada pas.

Aimat - Aimada - Aimadina : prenoms.

« ainat, -ada » (fr. de la l.p.). v. lo màger, la màger.

Aira sus Ador : nom de vila d'Occitània.

aira / ièira : sòl / cort de bòria.

airada / airal : sòl ; emplaçament ; tenguda a l'entorn de

l'ostal ; endrech ; casal.

airal : endrech / lòc / ròdol / redòl.

aire : çò que respiram ; ventolin ; melodia ; semblança ;

l'anar de q.q. ; l'aspècte de la cara...

L'aire de la montanha m'agrada mai que tot autre.

Fasiá un pauc d'aire. Un aire de cabreta.

A un aire intelligent. A un aire de dos aires.

aire : avajon (Vaccinium Myrtillus)

-AIRE : sufix occitan que vòl dire « que fa profession de » ;

« amator de » v. ressaire - estamaire - flaütaire.

airejar (v. tr.) : obrir pòrtas e fenèstras.

airejar (s') : se passejar ; prene l'aire...

aireta : aira pichona / sòl pichon ; plataforma pichona ;

pompidor d'escalièr.

airièr (arc.) : obrièr agricòla que comandava lo batre del

cerealum pel sòl de la bòria.

airiòl (arc.) : montet de garbas pel sòl de la bòria.

« airòl » : prononciacion montanhòla d'airal. v. airal.

airòla : aira pichona / sòl pichon.

airoleta : aira pichonèla / sòl pichonèl.

« airuga » : v. eruga.

ais : v. aissèl.

ais / aisse : v. aisse.

Ais de Provença : nom de vila (Occitània)

aisadament / aisidament : facilament.

aise (m.) / aisança : comoditat ; contentament ; facilitat...

aise (d') : doçamenton / dapasseton.

Se sentir d'aise (occ.) : èsser a l'aise.

aisar (v. tr.) : metre a l'aise.

aisar (s') : se metre a l'aise.

aisat, -ada / aisit, -ida : de bon far ; ric, -a.

aisença : benaise ; adreça ; facilitat ; abilesa / abiletat.

aisidament : facilament.

aisiment / aisina : comoditat ; facilitat ; arrengament ;

favor ; acòrdi.

aisina : comoditat ; ajuda ; instrument (t. a.) (R. III, 561)

fustalha ; aplech ; receptacle (t. a.) (R. II, 180)

ustensilha (R. V, 454)

Las aisinas per far la cosina. Las aisinas de l'ostal.

aisinada : contengut d'una aisina.

aisinament : preparacion ; arrengament.

aisinar (v. tr.) : aprestar ; arrengar ; cosinar.

aisinat (subs.) : manjar aprestat.

aisinat, -ada : cosinat, -ada.

aisir (v. tr.) : metre d'aise / metre a l'aise ; acomodar ;

aprestar ; facilitar ; ajudar ; ajar ; sasir.

aisir (s') : se metre d'aise / se metre a l'aise.

aisit, -da : de bon far.

aissa (f.) : lai / lagui (m.) / planh (m.) / dolor (f.) ; colèra ;

fàstic / fasti / repugnància (R. IV, 669)

Aquò me fa aissa / aquò me fa fasti.

aissa : pigassa / destral ; mena de pigassa especiala.

aissable, -a / aissós, -osa : insuportable, -a ; aisse, -a ;

desplasent, -a ; emmalit, -ida ; irètge, -ètja.

Es totjorn estada aissabla, e aissabla demorarà.

aissada : marra ; bigòs (aissada de doas puas)

aissadèl / aissadon : aisseta.

aisse / ais : èrnha ; enuèg ; lagui ; inquietud ; colèra ;

desgost ; lanh ; desavèni.

aisse, -a : ernhós, -osa ; enujós, -osa ; laguiós, -osa ;

aissable, -a ; languívol, -ivola v. -ÍVOL.

Es totjorn estat pus aisse que totes sos fraires.

aissejar (v. intr.) : gemir / gemegar ; se plànher / se lanhar.

aissèl : aissòl / fusòl / arbre (axe transversal que sosten un

veïcul e que sas doas extremitats s'engulhan dins los botons

de ròdas del veïcul.

aissèla : lo dejós de la juntura del braç amb lo còrs.

aisselada : çò qu'òm pòt portar jos l'aissèla.

aisselièr : tròç de fustam per un truèlh o un cabiron.

aissent / aussent (m.) : absinti (R. II, 18) (formas encara

utilizadas dins d'unes airals) (Artemisia absinthium)

aisset / aissòl : aplech d'esclopièr o de tonelièr.

aisseta : canèla ; dosilh.

aissí (adv. arc.) : aital / atal.

aissitge : èrnha / acrimoniá.

aital coma / atal coma / tal coma (conj. de comparason) :

O vos disi aital coma es / o vos disi tal coma es.

aital aital / atal atal (adv.) : entre pauc e mens.

Consí vas ? - Aital aital.

aital aital ! / atal atal (interj.) : es aital / es atal !

aital / atal (adj. ind.) : tal, tala.

aital que / atal que :

Aital los malmenava que fòrt pauc l'aimavan.

aital meteis / atal meteis : d'aquel biais / d'aitala faiçon.

aitala / atala : n'ai pas trobadas d'aitalas (d'atalas)

aital si ! / atal si ! : a la bona ora !

aital siá : amèn.

aitan / atan (davant consonanta d'ajectiu o d'advèrbi) :

Aitan polit coma tu. Vendràs aitanlèu que poiràs.

aitanben / atanben : tanben ; tant plan.

Estudièt de mètge (medecin), ela atanben.

aitanlèu / atanlèu : tanlèu.

Aitanlèu levat se beu un bolat de cafè.

aitanpauc / atanpauc : tanpauc.

I volguèt pas anar, ieu atanpauc.

aitanplan / atanplan : tant plan.

aitant / atant (adv.) : Ne sabi aitant coma tu.

aitant / atant (adj. e pr. variables) E non pas « autant » (fr.)

Aitanta de carn. Aitantes coma sèm.

De sèrps i n'a pas aitantas coma dises.

aitant (adv.) : que diferís pas ges d'un autre, d'una autra.

ajaçar (v. tr.) : metre en plaça ; jaire ; desquilhar ;

apalhar ; claure lo tropèl de fedas dins la jaça.

M'ajacèt aquel ventàs tot lo cerealum.

Mai val ajaçar las fedas quand fa tròp caud.

ajaçar (s') : se colcar ; se jaire sus l'apalhatge ; s'amatar;

se metre en plaça ; s'ajaire per enfantar.

Tanlèu s'ajaçar enfantèt un nenon polidonelon.

ajaçat, -ada : t. a. d'ajaçar o de s'ajaçar.

ajaire / ajàser (s') : se jaire / se jàser ; se metre al lièch ;

èsser de jasilhas ; enfantar.

Tanlèu s'ajaire, la vaca faguèt las aigas.

ajagut, -uda : t. a. çaisús.

« ajantir » : v. acantir.

ajar (v. tr.) : aténher / aténger ; tirar ; prene ; panar ;

procurar. Aja la topina de la laissa nauta !

ajàser (s') : s'ajaire. v. pus naut.

« ajavelar » : v. agavelar.

ajoatar (v. tr. arc.) : metre buòus o vacas al jo.

ajoatar (s') : se metre al jo ; se sometre.

ajoatat, -ada : al jo ; somés, -esa.

Al regiment l'agèron lèu ajoatat.

ajocador / ajocadoira : airal per far ajocar la polalha ;

airal per s'ajocar.

ajocar (v. tr.) : quilhar ; pincar.

ajocar (s') : se quilhar ; se pincar ; s'acoatar ; s'aconsomir ;

s'endormir ; s'engalhonar ; s'anar jaire.

Lo Justin s'ajoca quand las galinas.

ajocat, -ada : t. a. çaisús.

ajoglarir (s') : venir joglar ; se far joglar. (R. III, 586)

ajoguiment : accion de se donar al jòc, de folastrejar.

Per l'ajoguiment crenta pas degun.

ajoguir (s') : se donar al jòc ; venir folastre ; venir vesiat.

ajoguit, -ida : t. a. çaisús.

ajónher (v. tr.) : jónher ; retrapar ; aténher / aténger ;

reculhir ; amassar.

ajonch, -a / ajunt, -a : t. a. çaisús.

ajordiu : ase (frucha de l'asenièr) / fragosta.

ajornament (t. a.) : accion o resulta de remetre a pus tard.

ajornar (v. tr.) : remandar a pus tard ; citar en justícia ;

balhar de jorn (far lum)

Ajornar un candidat. Foguèt ajornat pel 15 de mai.

Aquel bojal ajorna plan la cava.

ajornat, -ada : t. a. çaisús.

ajuda (f) / ajudi (m.) / ajutòri, -òria : persona qu'ajuda.

Òm a totes besonh d'una ajuda un jorn o l'autre.

ajudada : còp de man.

ajudaire, -airitz : persona que balha un còp de man.

ajudant : mena de galonat de l'armada.

ajudament : accion d'ajudar.

ajudar (v. tr.) : sostar ; assistir ; socorrir.

ajudar (s') : se sostar ; s'assistir ; se socorrir ; se bolegar

en vista de quicòm.

S'ajudèt lo mai que poguèt per capitar son examèn.

ajudat, -ada : p.p. d'ajudar.

A plan besonh d'èsser ajudada, qu'a pas lo sòu.

« ajulhar » : v. asulhar.

ajust / ajuston / ajustament : apondi ; atropament ;

ondradura ; tota una amassada de peisses per groar.

ajustador : punt de junctura.

ajustaire, -a : persona qu'ajusta quicòm t. a. d'ajustar.

ajustament : addicion ; amassada ; copulacion. v. R. II, 473

ajustar (v. tr.) : apondre ; ajónher ; metre en plaça ; visar ;

arrengar un afar.

Ajustarai qu'avètz pas a me far la morala !

ajustar (s') : s'ajónher ; s'acoblar (s.f.) ; se pimpar.

ajutòri, -a : ajudi, ajuda. (R. VI, 66 - L. 14)

Un ajutòri li fa plan besonh, que a fòrça practica.

al / au (art. contr.) : contraccion de « a lo » davant consonanta.

Vai-te'n al diable !

ala : ala d'aucèl, d'avion, de capèl, de mossa... (t. a.) ;

nadarèla de peis ; pala / alibre de ròda idraulica ; rapuga ;

renvèrs ; fòratech / fòratet ; part de filat de pesca ;

aurelha de mossa ; caduna de las parts lateralas d'un

terren d'espòrt.

Esparpalhar sas alas : obrir sas alas.

D'un còp d'ala. Prene d'ala : venir pus ausard.

Baissar las alas. Jogar a l'ala : jogar suls costats.

Batre pas que d'una ala : èsser a mand de morir.

alà (adv.) : enlà / ençà / aval / a l'airal ont es el.

Demòres pas aicí, vai-te'n alà !

alabarda : arma anciana (sègles XIV a XVII) encara

portada pels gardas de Vatican ; mena de peis.

alabardièr : soldat armat amb una alabarda.

alabardir (v. intr.) : justar / targar (combatre amb una alabarda)

alabardir (s') : s' azardar ; sautar dins l'aiga al jòc de targa ;

se regaudir ; far la pamperrugueta / anar e venir.

alabardit, -ida : regaudit, -ida.

alabaissat, -ada : moquet, -a (sens figurat)

Ne demorèt alabaissat dos o tres jorns. v. fons de p. 19.

alabast : sarrafust sus un bast de sauma.

alabastes : cròcs de fust sus un bast per portar de faisses.

alabastre (m.) : mena de pèira blanca de bon trabalhar e

que se'n fa de vases e d'autres objèctes.

alabatre (v. intr. ) : alatejar.

alabatut, -da : qu'a las alas pendentas ; desencorat, -ada.

Jòrdi es totjorn alabatut : a pas ges de coratge.

alablanc, -a : de las alas blancas.

Un aucèl alablanc passava amondaut. v. bas de p. 19.

alablau, -ava : de las alas blavas.

Un polidonèl anet alablau. v. bas de p. 19.

alabran : tiron salvatge / anedon salvatge.

alabre, -a : golut, -uda / golibaud, -a ; golarut, uda /

golaud, -a ; afric, -a ; avid, -a.

alabrena : blanda / arpic / salamandra.

alabrenat, -ada : moscalhat, -ada ; pigalhat, -ada.

Una colòbra alabrenada s'estorrelhava pel camin.

Alacant : vila del sud-èst d'Espanha.

alacar (v. tr.) : asagar ; banhar ; banholejar.

alacar (s') : se banhar ; se trempar ; se gaulhassar.

alacat, -ada : banhat, -ada ; trempat, -ada ; gaulhassat, -ada.

alacha : falguièira ; jonc.

alachada / alaitada : tetada ; lactacion.

alachament : accion de far tetar.

alachaire, -a : que far tetar (maire, noirissa, anhelaire, -a)

alachar / alaitar (v. tr.) : far tetar.

Alachèt totes sos mainatges.

alachàs : falguieiràs ; joncàs.

alada : còp d'ala ; volada ; joanada (flambada)

Vau far una alada, que lo temps o ditz (que fa pas caud)

aladar (v. tr. e intr.) : penjar / clinar sul costat.

aladar (s') : venir pus larg (s'alargar / s'alarguir ; s'envasar)

aladèrn (plt.) : negreput (Rhamnus cathartica)

aladonc (adv.) : donc / doncas / mentre que.

alagar (v. tr.) : volcar (jaire) lo cerealum (vent, pluèja, auratge)

L'auratge m'a alagada tota la civada.

alaguiar : alassar ; embestiar ; contrariar.

alaguiar (s') : s'alassar ; s'enujar ; s'embestiar...

alaguiat, -iada : t. a. d'alaguiar o de s'alaguiar.

« alaiar » : v. alaguiar.

alairar (v. tr.) : penjar d'un costat (cargament) ; aliechar ; escartar.

alairar (s') : se jaire sul costat, s'aliechar.

S'anèt alairar, qu'aviá fòrça fèbre.

alairat, -ada : t. a. çaisús.

alairon / aliron : diminutiu d'ala ; rapuga. v. aliron.

Mesfisatz-vos, qu'ai vist un alairon de verdon !

« alaitar » : v. alachar.

alalarg, -a : de las alas largas.

Se cargava totjorn un capèl alalarg. v. bas de p. 19.

ala longa : mena d'anet (Anas acuta)

ton blanc (peis) (Scomber alalonga)

alambí (m.) : moissal (Culex pungens)

alambic (m.) : aparelh de destillar.

alambicar (v. tr.) : destillar amb l'alambic ; complicar.

alambicat, -ada : destillat, -ada ; complicat, -ada.

Fa totjorn de frasas alambicadas.

alambrar (v. tr.) : abrandar ; cremar.

Tot l'ostal s'alambrèt dins un pas res.

alambrar (s') : cantar a fimple de cap ; s'abrandar.

alambrat, -ada : abrandat, -ada.

alamèla : launa (mèla de cotèl o de dalha)

alamon : cep de mossa / socada de mossa.

alàmont / ailàmont (adv.) : amont.

Alan - Alana : prenoms.

alan, -a : alabre, -a / galafre, -a / golarut, -uda.

alan / arand : gafamainatges (mena de drac gulampe ; mena

de can galutre) E non pas « ògre » (fr.) l. p.)

alanç / lanç : balanç ; estrambòrd ; alatejada.

aland : accion de s'enaurar dins lo cèl coma l'alauseta.

alandada : obertura granda ; espandi.

alandaire, -a : persona que dobrís en grand.

alandament / alandiment : accion o resulta d'alandar o de s'...

alandar (v. tr.) : obrir en grand ; deslargar un tropèl.

Alanda la pòrta, que lo solelh dintre plan.

Cal pas alandar lo tropèl amb la pluèja.

alandar (s') : se dobrir en grand ; sortir de l'estable o de la

jaça ; se lançar ; prene la volada ; rajar, raja que rajaràs.

Las fedas s'alandan per anar al pastural.

alandrament / alandriment : afebliment ; abitud de córrer.

alandrar / alandrir (v. tr.) : desgordir ; amigadar ;

minhotar ; confortar.

alandrar / alandrir (s') : prene l'abitud de córrer ; s'afeblir a

dich de s'alassar ; s'aplatussar ; s'espatar ; s'espatarrar.

alandrit, -da : qu'aima plan de córrer.

alangorir (v. tr.) : far venir langorós, -osa.

alangorir (s') : languir ; venir langorós ; s'alanguir ;

patir ; s'afeblir ; venir languidós, -osa.

Aquel dròlle s'alangorís, serà lèu adolescent.

De soscar a son aimada s'alangorís.

alangorit, -ida : languidós, -osa.

Es tota alangorida : a pas ges de vam.

« alangosta » : v. langasta.

alanguir (v. tr.) : far venir languidós ; afeblir ; entristesir.

alanguir (s') : venir languidós ; s'afeblir ; s'entristesir.

alanguit, -ida : languidós, -osa ; afeblit, -ida ; entristesit, -ida.

Alanha : vila d'Aude (Occitània)

alant, -a / alantaire, -a : confleta ; vantorla / vanturla /

vantussa / vanteta / vantard, -a.

Los alantaires son totjorn a se conflar.

alantar (v. tr. e intr.) : farfanejar / farfantejar ; se conflar (s.f.)

mentir ; enganar ; enjaular.

alantariá : conflardisa. Son alantariá lo perdrà.

« alantir » : v. enantir.

alapalma : palma de la man.

« alapàs » : v. lapàs.

alapeda (plt.) : porraca (Asphodelus albus) ; (A. fistulocus)

mena de molusc marin ; dova de las fedas que lor fa trapar

la gamadura (Fasciola hepatica)

alapens : apens. E non pas « apentís » (fr.)

Ajustèt un alapens a l'ala de son ostal.

alar (v. intr.) : lisar ; lisar dins l'aire.

alara (adv.) : alavetz. Alara, se metèt a parlar.

« alarassar (s') » : v. s'alairar - s'alatrar.

alargaire ,-a : persona qu'agrandís quicòm ; persona qu'es

pas brica sarrada (avara) / persona alarganta.

alargament : agrandiment.

alargant, -a : largós, -osa / largural, -a / generós, -osa.

De se far vièlh es vengut alargant.

alargar (v. tr. e intr.) : deslargar ; agrandir ; espandir ;

donar d'ample ; desliurar ; ganhar la plena mar...

alargar (s') : s'agrandir ; s'espandir ; venir pus larg ;

venir largural ; s'enanar en mar.

Lo naviri s'alarga cada jorn a dètz oras.

alargat, -da : t. a. çaisús.

alargue (plt.) : lachet / lachairon / laitisson. v. aqueles mots.

alarguiment : alargament.

alarguir (v. tr.) : far venir pus larg.

Cal alarguir aquel camin, que las maquinas modèrnas...

alarguir (s') : venir pus larg.

Alari / Alaric / Ilari - Alària / Aulària : prenoms.

alarí : brave bram ; clam.

Butèt un alarí que nos faguèt estrementir.

alaricar (s') : s'adomergir / s'adometgir / s'endometgir (tèrra)

Aquela tèrra s'alarica de mai en mai.

alaricat, -ada : adometgit, -ida.

alarma : òrdre de prene las armas per se preparar a

una ataca de l'enemic ; inquietud ; sonariá per avertir

d'un malparat. Donar l'alarma.

alarmament : accion o resulta d'alarmar o de s'alarmar.

alarmant, -a : que pòrta lagui, que fa paur.

De novèlas alarmantas n'avèm cada jorn.

alarmar (v. tr.) : donar l'alarma ; inquietar.

alarmar (s') : se far de meissant (L. 240) sang.

« alasabre » : v. aseron.

alasan, -a (adj.) : falbe, -a / faube, -a.

alasan (subs.) : mena de caval.

alassaire, -a : persona qu'alassa, que fatiga, que cansa.

alassament : accion o resulta d'alassar o de s'alassar.

alassant, -a : que fatiga / que cansa. A un ton de votz alassant.

alassar (v. tr.) : cansar / fatigar.

alassar (s') : se cansar / se fatigar.

S'alassa de corregir per pas res las meteissas decas.

alassat, -ada : cansat, -ada.

alastrar (s') : s'espatar ; s'aplatussar.

Truquèt un ròc qu'aviá pas vist e s'alastrèt.

alastrat, -ada : aplatussat, -ada ; espatat, -ada ; de ventres.

alastrejar (v. intr.) : alatejar ; volatejar ; far l'aleta ; cortejar ;

anar melhor après una malautiá.

alat, -ada : qu'a d'alas.

alatar (v. tr.) : deslargar lo bestial ; obrir.

alatar (v. tr.) : abalhar de frucha ; acanar d'arbres per ne

far tombar la frucha.

alatat, -ada : acanat, -ada.

alatat, -ada : deslargat, -ada.

alatejar (v. intr.) : alabatre ; volatejar.

Alatejava, alatejava, mas se podiá pas envolar.

alatrar (s') : s'acostairar ; s'estirar pel sòl ; s'alimenar ;

se gaulhassar.

S'alatrava per l'èrba urós (aürós) que jamai.

alatrat, -ada : t. a. çaisús.

alausaire, a : caçaire, -a d'alausetas.

alausa (mena de peis) : colac. (Clupea alausa)

alausa / alauseta / lauseta : mena d'aucèl (Alauda arvensis)

vanèl / vanèla : mena d'aucèl (Vanellus vanellus)

alausetar : caçar l'alauseta amb un filat.

alausièr : filat per trapar d'alausetas.

alavetz (adv.) : alara / alavora.

alba / auba : punta del jorn ; vestit liturgic ; pibol blanc

(Populus alba)

Alba bilingua (s. IX). S'agís d'una alba religiosa,

exemple pus tardiu d'un genre practicat per sant Ilari de

Peitieu (315-368) dins Jesus refulsit omnium ; per sant

Ambròsi (340-398) dins Aurora, Æterne rerum conditor... ;

per Prudenci (348-425) dins Ad galli cantum hymnus, Hymnus

ad matutinum... ; per Sedulius (s. V) dins A solis ortus

cardine... ; e per l'autor anonim de l'Alba bilingua , aital

sonada per çò qu'es un poèma latin que son repic es en

occitan. L'Alba bilingua es un poèma cristic, que lo solelh

d'aquela alba es lo Solelh de Justícia que ne parlava lo

profèta Isaïas dins Is. 14, 2 (500 ans abans J.C.) e lo Crist

ressuscitat de sant Ilari, de sant Ambròsi, de Prudenci, de

Sedulius... Coma o senhalèt l'abat Negre, l'Alba bilingua

repren jos forma poetica dos versets de la Letra als Romans

(Rom. XIII, 11-12). Qual sap s'aquela Alba bilingua, a l'encòp

religiosa e literària, seriá pas l'aujòla de las albas profanas

dels trobadors del sègle XII ? v. lo ms. fin de letra A.

albada : cançon cantada a l'alba jos la fenèstra de l'aimada.

albairada : albièira / albieirada. v. albièira.

albairar (v. intr. e tr.) : albieirar.

A començat d'albairar, es la fin de l'estiu !

albairat, -ada : cobèrt d'albièira / albieirat.

albairon : aire (frucha de l'albaironièr)

albaironièr (plt.) : airièr / airièira (Vaccinium myrtillus)

Alban : prenom ; nom de vilòta de Tarn (Occitània)

alban / albanèl / aubanèl : mena de pichon falcon.

albalada / aubalada : fuòc de rama / joanada ; pibol

blanc (mena de sause) (Salix alba)

albana : mena de bigarrèu rossèl (Cerasus duracina)

albanada : cocorlons de pibol e de sause.

albanat, -ada : pas pro cuèch.

Albania : prenom feminin ; nom de país d'Euròpa.

albar : sause blanc ; pibol blanc (Salix alba) ; (Populus alba)

tassinièr ; aliguièr. (Viburnum) ; (Sorbus aria)

albaran : acquit / aquit ; quitança. (R. II, 50 - V, 18 -V, 23)

albarda / barda : bast.

albardariá : botiga d'una persona que fa de bastes.

albardièr, -ièira : persona que fa o que vend de bastes.

albareda : airal plantat d'albars.

albatròs : l'aucèl marin pus gròs (Diomedes)

albavit / aubavit : vidalba (Clematis vitalba)

albenc, -a : rosent, -a / incandescent, -a.

albenca : album d'un arbre (partida jove del fust e de las

brancas d'un arbre, jos la rusca)

albèrg / aubèrg : còta de malhas ; abitarèla (arc.)

albèrga / albèrja e derivats v. aubèrga / aubèrja.

albèrga / aubèrja : mena de persèga.

albergar / aubergar (v. tr.) : donar asil a q.q.

albergièr : mena de perseguièr (Prunus persica)

albergièr bastard (plt.) : (Polygonum Persicaria)

alberguièr, -ièira. v. aubergaire.

Albèrt - Albèrta - Albertina : prenoms.

albeson : mena de ròc blanc de las ribièiras cevenòlas.

albespin : boisson blanc (l.p.) (Crataegus monogyna)

albeta : debuta de l'alba.

Albi : vila catedrala de Tarn (de prononciar « tar »)

« albia, -ièr » : v. aliga.

albica : figassa violeta.

albicon : figa longaruda e negra de per Sant Joan.

albièira : rosal ; barbasta ; plantacion de pibols.

albieirada : matinada d'albièira (pellicula de gèl)

albieirar : albairar (depausar una pellicula de gèl)

albigés, -esa (adj. e subs.) : d'Albi ; relatiu, -iva a Albi ;

patarin / catar / catarés / catari v. catar.

albigòt, -a : persona d'Albi.

albin : lapin blanc ; aubergina / vièt d'ase.

albinisme : anomalia ereditària del pel e de la pèl que

son d'un blanc mat, e dels uèlhs que son rojoses.

albinós, -osa (adj. e subs.) : que patís d'albinisme.

albirable, -a : imaginable, -a.

albirar (v. intr.) : imaginar ; pensar ; estimar ; agachar.

albire (m.) : jutjament ; vejaire ; gost ; volontat ; coratge.

albita : mena de mineral (silicat d'alumini e de sòdi)

albitizacion : produccion d'albita dins una ròca.

albor : blancor ; lutz de l'alba. (R. II, 48)

« alborar » : v. arborar.

alborn (m.) : flor de per Sant Marc (Cytisus laburnum)

albricòt : frucha de l'albricotièr.

albricotièr (plt.) : (Prunus armeniaca)

albuga / aubuga : tèrra pesugassa, argilosa o marlosa.

albugo (lat.) : taca blanca de la cornèa o de las onglas.

album (lat.) : mena de recuèlh per i collectar divèrsas causas,

per colleccionar d'images, de fotòs...

albumen (del lat. albumen : blanc d' uòu) : glària / blanc d'uòu ;

resèrva alimentària utilizada per l'embrion dins son

desvolopament ; teissut ric en matèrias nutritivas qu'enròda

la plantula d'unas granas (ricin, cerealum ...)

ALBUMIN- : forma prefixada d'albumèn e d'albumina.

albumina : substància azotada complèxa que forma lo blanc

d'uòu, e que se tròba tanben dins lo sang, dins lo lach...

albuminat : combinason d'una albumina amb un metal.

albuminat, -a : natura dels grans provesits d'albumen.

ALBUMINI- ALBUMINO- : autras formas prefixadas d'albumen.

albuminifèr, -a : que conten d'albumina.

albuminimètre : aparelh per detectar (v. R. V, 312) la

quantitat d'albumina presenta dins un liquid.

albuminifòrme, -a : de la forma d'un albumen.

albuminogèn, -a : que balha d'albumina.

albuminoïde, -a : de la natura d'una albumina / proteïna.

albuminós, -osa : que conten d'albumina ; d'una pallor

malautissa. Substàncias albuminosas.

albuminòsa : resulta de la digestion de las matèrias

albuminoïdas.

albuminòsi (f.) : estat morbós (R. IV, 264) que ven de

l'augmentacion excessiva d'elements albuminoses dins

lo sang.

albuminuria / proteïnuria : preséncia d'albumina dins

las urinas.

albuminuric, -a : persona que patís d'albuminuria.

alcachòfa (f.) (plt.) : (Cynara Scolymus)

alcalescéncia : qualitat de çò alcalescent.

alcalescent, -a : que pren de proprietats alcalinas.

ALCALI- ALCALINO- ALCALO- : formas prefixadas

del lat. alcali que vòl dire sòuda.

alcali (m.) : part solubla de las cendres d'unas plantas ;

sòuda ; potassa. (R. II, 52)

alcalificant, -a : que pòt alcalinizar.

alcalimètre : aparelh per mesurar la fòrça d'un alcali o

la dòsi d'alcali dins una mescla.

alcalimetria : determinacion de la fòrça d'un alcali o de

la dòsi d'alcali dins una mescla.

alcalimetric, -a : relatiu, -iva a l'alcalimetria.

Dosatge alcalimetric.

alcalin, -a : qu'a las proprietats d'un alcali.

Sabor alcalina. Solucion alcalina. Metal alcalin.

Tèrras alcalinas. Reaccion alcalina.

alcalinitat : natura de çò alcalin ; proprietat alcalina.

alcalinoterrós, -a : natura d'unes metals que lors

proprietats revèrtan las dels metals alcalins.

Calci, estronci, bari, radi son alcalinoterroses.

alcalinuria : preséncia d'alcalis dins las urinas.

alcalinizacion : accion d'alcalinizar o de s'alcalinizar.

alcalinizant, -a : çò qu'alcaliniza una solucion.

alcalinizar (v. tr.) : far tornar alcalina una solucion.

alcalinizar (s') : tornar alcalina (en parlant d'una solucion)

alcaloïd (m.) : nom generic balhat a de substàncias azotadas

d'origina vegetala que lor molecula caup pel pus mens un

atòm d'azòt salificable.

Atropina, cafeïna, quinina, morfina... son d'alcaloïds.

alcaloïdic, -a : relatiu, -iva a un alcaloïd.

alcaloïfèr, -a : natura de las plantas que contenon

d'alcaloïds.

alcalòsi (f.) : alcalinitat excessiva dins lo sang.

alcaptona : substància que ven de la desgradacion

de la tirosina.

alcaptonuria : preséncia d'alcalptona dins las urinas.

« alçar » : v. auçar.

alcassin / aucassin : tèla (tela) per matalàs ; mena de

flausina (estòfa). (e non pas « cotil » (fr.)

alcavòt (mena de peis) : macarèl. (R. II, 52)

Alcibiades : prenom.

alcion : mena de polip marin ; aucèl fabulós (R. II, 52)

« alcòl » : francisme de la lenga parlada. v. alcoòl.

alcoòl : esperit de vin o d'una autra substància.

(de l'arab al ko'hl)

alcoolat : resulta de la destillacion de l'alcoòl sus una

substància aromatica ; resulta de la substitucion d'un metal

a l'idrogèn de l'idroxil d'un alcoòl.

L'aiga de Colonha es un alcoolat.

alcoolatura : resulta de la maceracion (v. R. IV, 120) d'una

planta dins d'alcoòl.

alcoolemia : preséncia d'alcoòl dins lo sang.

L'alcoolemia tolerada per menar es fòrt bassa.

alcoolic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'alcoòl ; que

conten d'alcoòl ; persona que s'adona a l'alcoòl.

Degrà alcoolic. Deliri alcoolic.

Bevendas alcoolicas. Persona alcoolica.

alcoolificacion : accion o resulta d'alcoolificar.

alcoolificar (v. tr.) : mudar una substància en alcoòl

per fermentacion.

alcooligèn, -a : que pòt èsser mudat, -ada en alcoòl

per fermentacion.

alcoolimètre : aparelh per mesurar la tenor en alcoòl d'un vin,

d'una aigardent, d'una bevenda alcoolizada.

alcoolimetria : mesura de la tenor en alcoòl d'un vin,

d'una aigardent, d'una bevenda alcoolizada.

alcoolizable, -a : que pòt èsser mudat, -ada en alcoòl.

Sucre alcoolizable.

alcoolizacion : produccion o addicion d'alcoòl dins un

liquid ; impregnacion de l'organisme en alcoòl.

alcoolizar : ajustar d'alcoòl a un autre liquid.

alcoolizar (s') : se beure tròp d'alcoòl.

S'alcoolizava sens se'n mainar.

alcoolizat, -ada : persona que se beu tròp d'alcoòl ; çò

que s'ajusta d'alcoòl a quicòm.

Bevendas alcoolizadas.

alcoolisi (f.) : desplaçament reversible de l'alcoòl d'un

estèr per un autre alcoòl.

alcoolisme : abús d'alcoòl ; estat morbós (R. IV, 264) amodat

per l'abús d'alcoòl / etilisme (intoxicacion per l' alcoòl)

alcoològ, -a : especialista (m. e f.) d'alcoologia.

alcoologia : disciplina medicala qu'estúdia l'alcoolisme

e sa prevencion.

alcoolomania : periòde de l'intoxicacion alcoolica que

se manifèsta per un besonh irresistible d'alcoòl.

alcooloresisténcia : proprietat de las bacterias que, un còp

coloradas amb de colorants basics, pòdon pas èsser descoloradas

per una immersion perlongada dins d'alcoòl fòrt.

alcooloterapia : utilizacion de l'alcoòl per de fins

terapeuticas.

alcootèst / etilotèst / etilomètre : aparelh que permet de

mesurar sulcòp l'alcoolemia de q.q. de mercé la tenor en

alcoòl de l'aire expirat.

alçor. v. auçor.

alcoton : mena de veston de coton ; còta de malhas.

alcòva : mena de cambron dins una pèça pus granda.

« alçura » : v. auçura.

ALDO- : forma prefixada d'aldeïd.

aldeïd (subs.) : nom abitual de l'etanòl.

aldeïdic, -a : relatiu, -iva als aldeïds.

aldoacid : acid aldonic.

aldòl : liquid que resulta de la condensacion aldolica de

l'acetaldeïd.

aldolasa : enzim qu'interven dins lo metabolisme dels

glucids (sucres)

aldolasemia : taus sanguin de l'aldolasa.

aldosterona : ormona esteroïda secretada per las glandolas

corticosubrerenalas.

aleà (del lat. alea : azard) : risca (f.) d'inconvenients ;

(t. tecn. de med.) : riscas terapeuticas.

aleatòri, òria : azardós, -osa (que depend d'un eveniment

incertan o d'una contingéncia).

Sondatge aleatòri. Grandor aleatòria (matematicas)

aleatòriament : d'un biais aleatòri.

alebraudit, -ida : aluserpit, -ida ; escarrabilhat, -da.

alecçonar : v. aleiçonar.

alcun / aucun : pas cap ; qualque.

D'aucuns còps : qualques còps.

alcunament / aucunament : de cap de biais.

« aleda» - « aledon » : v. alapeda.

« alechar » (s') : (l.p.) v. s'aliechar.

« alechar » (fr.) : v. alifrar.

alegar (v. tr.) : pretendre / metre en abans ; cercar d'autras

dificultats.

alegar (v. intr.) : musar / pèrdre temps.

alegant, -a (subs.) : confleta (m. e f.) ; insolent, -a.

alegant, -a (adj.) : arrogant, -a ; confleta ; insolent, -a ;

contaire, -a qu'alassa, que ne finís pas ; grand, -a

parlaire, -a.

alegorant, -a : avenent, -a ; prevenent, -a ; agradiu, -iva.

alegorat,-da : galòi, -a ; alègre, -a ; gadal, -a ; galhard, -a.

alègrament : amb alegrança. v. çaijós.

alegrança : sentiment de brave plaser.

alegrar, -ir (v. tr.) : èsser la causa per q.q. d'un brave plaser.

alegrar, -ir (s') : venir alègre.

alègre,-a : gadal,-a ; galòi,-a. (R. IV, 52 - L. 15)

alegresa / alegria / alegretat / alegror : alegrança /

allegresa (R. VI, 68 - IV, 53)

aleia (Lévy, 15) : camin bordat d'arbres, de randas o de faissas.

(e non pas « alèa » / « alèia » (fr.)

aleialar (v. tr.) : averigar una mesura ; justifiar / justificar ;

escandalhar / escandilhar.

aleiçonament / alecçonament : accion d'aconselhar, de donar

de conselhs.

aleiçonar / alecçonar (v. tr.) : donar de conselhs ; far la

leiçon / far la lecçon.

Se faguèt aleiçonar per son paire.

aleiçonat, -ada / alecçonat, -ada : aconselhat, -ada ;

remochinat, -ada.

aleitar / aliechar (v. tr.) : metre al lèit / metre al lièch.

aleitar / aliechar (s') : se metre al lèit / se metre al lièch.

aleitat, -ada / aliechat, -ada : al lièch / al lèit.

Es aliechada despuèi dos meses.

alemand, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Alemanha ;

persona o lenga d'Alemanha.

Alemanha : nom de país d'Euròpa.

alen : respiracion ; sofle ; coratge.

Pèrdre l'alen a dich de (a fòrça de) córrer.

alena : alen ; sofle ; ventada.

alenada : expiracion.

alenador : respiralh ; bojal ; dosilh.

alenament : respiracion.

alenar (v. intr. e tr.) : respirar ; far respirar ; sentir.

Pòdi pas alenar, que soi vengut al brutle.

alencada : sarda a la sal.

« alencambra » : v. luscambra.

alende : alen ; alena (respiracion).

alendar (v. intr. e tr.) : alenar ; guelsar (cleussar) (l.p.)

alengar (v. tr.) : bufar a q.q. çò que deu dire ; rasonar q.q.

alengar (s') : s'insolentar.

S'alenguèron quicòm ! (s'alanguèron que jamai)

alengat, -da : que parla plan ; lengut, -da.

alenhieirar (v. tr.) : amontetar de lenha ; far de gavèls.

alenós, -osa : asmatic, -a.

alenpudent, -a : punais, -a / bocapudent, -a.

alenquiment : defalhença / defalhiment / malaise.

alenquir (s') : feblir ; afalhocar.

S'alenquís, que manja pas totjorn a sadol.

alenquit, -ida : anequelit, -ida.

alentament / alentiment : accion o resulta d'alentir.

Un alentiment de cinemà.

alentar / alentir (v. tr) : diminuir la velocitat, lo ritme.

alentar / alentir (s') : diminuir de velocitat, de ritme.

alentorn (m.) : tot lo torn ; dins lo ròdol.

Agachèt alentorn abans de panar la galina.

« alèra » : v. alara

« alerar » : v. alenar.

alèrt, -a : alebraudit, -ida / aluserpit, -ida / esperdigalhat, -ada.

alèrta ! : interj. per avisar q.q. d'un malparat (d'un perilh)

alèrta : senhal / alarma ; menaça ; crenta ; perilh.

A la mendre alèrta sonarem lo medecin (mètge)

alertament : en alèrta / en alarma ; amb vigilància.

alertar : avertir ; alarmar. Alertèt los gendarmas.

Cal pas alertar qualqu'un per pas res.

Alès : nom de vila de Gard (Occitània)

alesenc, -a / alestenc, -a (adj. e subs.) : q.q. d'Alès.

aleserar / alesorar (s') : prene son temps ; musardejar.

S'alesorava sus la sabla al bòrd de la mar.

aleserat, -ada / alesorat, -ada : p.p. de s'aleserar /...orar.

alestiment : accion o resulta d'alestir o de s'alestir.

alestir (v. tr.) : aprestar ; preparar ; dispausar.

Alestiguèt lo sopar dins l'afar d'una ora.

alestir (s') : s'aprestar / se preparar ; s'abilhar

M'alestissi per anar dançar.

Se cal alestir : se cal téner prèst.

alet : alibre (pala de ròda idraulica)

aleta (dim. d'ala) : nadarèla de peis ; pecilha de cuèr ;

tèrme d'arquitectura o de marina.

aleta (far l') : (en parlant del gal) enrodar una galina en rebalant

una ala pel sòl ; (en parlant d'un òme) cortejar una femna.

Es quicòm de curiós de véser un gal que fa l'aleta.

aletrar (s') : s'instruire.

aletrat, -ada : Es una persona plan aletrada.

aleucemic, -a : relatiu, -iva a l'aleucia.

aleucia : manca de leucocits.

aleugieiriment : pèrdia de pes.

aleugieirar / aleugieirir (v. tr.) : far venir pus leugièr.

aleugieirar / aleugieirir (s') : venir pus leugièr.

aleujaire, -a : persona qu'aleuja (levandièr, -ièira)

aleujament : descarga ; desliurança de femna qu'espèra.

aleujar / aleugir (v. tr.) : aleugieirar ; sangnar una feda

malauta ; desliurar una femna prens ; descargar d'un pes.

Calguèt aleujar lo muòl que refusava d'avançar.

aleujar / aleugir (s') : se far pus leugièr ; se desvestir ; se

descargar. Alèuja-te, que siás tròp vestit.

aleujat, -ada / aleugit, -ida : vengut, -da pus leugièr, -a.

aleujatge : accion d'aleujar ; accion de sangnar (R. V, 153)

ALEURO- : forma prefixada del grèc aleuròn (farina)

aleuromètre : aparelh utilizat per mesurar la qualitat

panificabla de la farina.

aleurona : substància proteïca de resèrva dins las granas

d'unas plantas.

aleva : (fust del davant o del darrièr de la sèla) : arçon ; cancèl.

alevadar (v. tr.) : besalar.

Cal alevadar en ivèrn, qu'es la mòrta sason.

alevament : accion d'alevar o de s'alevar.

alevar (v. tr.) : enauçar ; enairar ; relevar ; supausar ;

inventar ; deslargar quicòm de fals ; augmentar.

alevar (s') : s'enauçar ; s'enairar ; s'esclairir (temps) ;

reguitnar ; s'inventar una falsa rumor ; s'ensenhar.

aleviar (v. tr.) : aleujar. (R. IV, 60)

Alèx - Alexandre - Alexandra - Alexandrà : prenoms.

Alexandria : vila d'Egipte, famosa per sa civilizacion antica.

alexandrin : vèrs de dotze sillabas.

« Una esclaca de vin quand la set vos escana...»

J.B., Remembre de patz (1946) Inedit.

alexandrin, -a : relatiu, -iva a Alexandria ; d'una

subtilitat excessiva.

Bibliotèca alexandrina. Discussions alexandrinas.

alexandrinisme : civilizacion grèga d'Alexandria,

del sègle III abans J.C. al sègle III après J. C.

alexia : pèrdia de la facultat de legir.

alexic, -a : qu'a perduda la facultat de legir.

alexina : substància proteïca immunitària del plasmà.

Alèxis - Alexià : prenoms.

alfà : primièira letra de l'alfabet grèc.

L'alfà e l'omegà : lo començament e la fin.

alfabega / alfabrega (plt.) : basèli (m.) (Ocimum)

alfabet (l') : l'abecé ; l'ensemble de signes grafics que

permeton d'escriure dins una lenga.

Alfabet fonetic internacional. v. p. 13.

alfabetic, -a : relatiu,-iva a l'alfabet ; ordenat,-ada segon

las letras de l'alfabet.

alfabeticament : d'un biais alfabetic.

alfabetisme : sistèma d'escriptura amb un alfabet.

alfabetizacion : accion o resulta d'alfabetizar.

alfabetizador, -airitz : persona qu'alfabetiza.

A la retirada, venguèt alfabetizairitz benevòla.

alfabetizar (v. tr.) : ensenhar a legir a un grop socialament

determinat. Alfabetizar los immigrants.

alfàbia (arc.) : gèrla ; dorna.

alfablocant (m.) : mena de substància utilizada contra la

vasoconstriccion dins tot un fum d'afeccions.

alfaiçós, -osa : malensenhat, -ada / malensenhadàs, -assa ;

lord, -a ; lordàs, -assa ; indiscrèt, -a.

Alfaiçós tota sa vida o serà.

alfanumeric, -a : basat a l'encòp sus las letras de l'alfabet

e sus las chifras (t. tecn. d' informatica)

Classament alfanumeric. Maquina alfanumerica.

alfasega (plt.) : grand basèli (Ocimum basilicum)

Alfrèd : prenom.

alga : nom de mantuna planta aqüatica.

algarada : querèla ; brava semonsa.

Agèron una algarada. Trapèt una brava algarada.

algèbra (f.) : calcul amb d'aqüacions. E non pas « algèbre » (fr.)

Èrem en quatrena quand comencèrem de far d'algèbra.

algebric, -a : relatiu, -iva a l'algèbra.

Calcul algebric. Formulas algebricas.

algebricament : d'un biais algebric.

algebrista (m. e f.) : persona capabla en algèbra.

-ALGESIA : forma sufixada del grèc algesis (dolor)

v. analgesia.

algesia : sensibilitat a la dolor.

algesimètre : instrument de mesura de la dolor.

algesiogèn, -a : qu'amòda la dolor.

Estimulacion algesiogèna.

algia : dolor locala o regionala sens cap de lesion.

-ALGIA : forma sufixada del grèc algòs (dolor) v. nevralgia.

algic, -a : relatiu, -iva a una algia.

-ALGIC : forma sufixada del grèc algos (dolor) v. nevralgic.

algid, -a : que s'acompanha d'un freg que sanglaça.

algiditat : estat patologic caracterizat pel sanglaçament

de las extremitats amb tendéncia al collapsus (lat.)

algina : substància fleumosa, formada al contacte de l'aiga

pel mucilage (R. IV, 281 - L. 254) d'unas algas brunas.

alginat : sal de l'acid alginic.

alginic (acid) : acid que se tròba dins d'unas algas.

alginurèsi (f.) : evacuacion dolorosa de las urinas.

ALGO- : forma prefixada del grèc algòs (dolor)

ALGO- : forma prefixada del latin alga (planta aqüatica)

algocultura : cultura d'algas marinas per utilizacion

industriala o alimentària.

algodistrofia : tèrme generic qu'englòba d'unes

fenomèns patologics circulatòris dolentoses que lo

Sindròme espatla-man n'es un dels mai caracteristics :

periartriti de l'espatla que s'esperlonga nerviosament fins

a la man, amb una mena d'edema (enfladura), de rojors e

un enregdesiment dolorós.

algoestesia : sensacion dolorosa ; percepcion dolorosa.

algofilia : perversion morbosa (R. IV, 264) de q.q. que

s'agrada de patir de dolors fisicas.

algofobia : crenta morbosa de la dolor.

algol (angl.) (abreviacion d'algoritmic language) : lengatge de

programacion informatica per d'aplicacions scientificas.

algolagnia : plaser sexual associat amb la dolor.

algologia : estudi de las algas.

algologic, -a : relatiu, -iva a l'algologia.

algològ, -a : especialista (m. e f.) d'algologia.

algomania : recèrca morbosa (R. IV, 264) de la dolor.

algomètre : aparelh per mesurar l'intensitat d'una

estimulacion dolorosa.

algopareunia : copulacion dolorosa.

algoritme : biais particular de calcular algebricament.

algoritmic, -a : relatiu, -iva a l'algoritmica.

algoritmica : sciéncia dels algoritmes, utilizada, per ex.,

en informatica.

algostasi (f.) : diminucion o abolicion totala de la sensibilitat a la

dolor al moment d'un traumatisme grand.

algoterapia : branca de la fitoterapia qu'utiliza las algas

marinas.

algue, -a : larg, -a ; vast, -a.

« algueda » : v. alapeda.

alh /alha / alhastre / alhet (plt.) : (Allium sativum)

Aquí l'alh ! : aquí l'agre / aquí la dificultat !

Rèst d'alh v. rèst.

alhada : bolhon a l'alh.

alhòli : condiment fach amb d'alh trissat, d'òli e un mojòl.

L'alhòli es quicòm de tipicament provençal.

alhàs (plt.) : l'alh dels cans.

alhassa / alhastre / alhòla (plt.) : l'alh de per las vinhas.

(Allium vineale)

alhant : pèirafís ; sistre.

Alhièiras Jacme (1929-2000) : filològ romanista de Tolosa.

alhors (adv.) : endacòm mai. (R. II, 46)

D'alhors (arc.) : ça que la.

ALI- : forma prefixada del latin ala (ala) v. alifèr - alifòrme.

« alia » : v. aliga.

aliança : accion o resulta de s'aliar o de far s'aliar.

Sèm ben cosins, mas pas que per aliança.

aliar (v. tr.) : unir ; ajustar ; mesclar ; combinar.

aliar (s') : s'unir per un tractat (pòbles) ; s'unir per un

pacte, per un matrimòni (personas)

aliàs : autrament dich. (mot utilizat davant un escais)

Lo seu nom es Azais, aliàs Lo Biçolat.

aliatge : combinason de dos metals o mai.

Aliatge de fèrre e de coire. A. d'aur e d'argent...

alibarda (plt.) : limbarda (Inula crithmoides)

(Inula viscosa)

alibi (del lat. alibi : endacòm mai) : pròva que q.q. de suspècte

èra endacòm mai al moment d'un delicte o d'un crim.

Se capitèt que son alibi èra pas vertadièr.

aliblanc : pinsard de pels òrts (Pyrrhula pyrrhula)

alibre : alet / pala (alba d'una ròda idraulica)

Alícia : prenom.

alicòt : tombadas de pol a l'estofat.

Un alicòt me ven totjorn per gost.

aliechar (s') : se metre al lièch ; se jaire (cerealum)

aliechat, -ada : al lièch. S'es aliechada, qu'aviá fòrça fèbre.

Ai la civada que s'es aliechada.

alienable, -a : que pòt èsser alienat, -ada (vendut, -uda)

alienacion : baujum / foliá ; accion o resulta d'alienar o

de s'alienar ; transmission d'una proprietat a q.q. mai.

Alienacion mentala. Alienacion d'un domeni.

alienant, -a : capable, -a d'alienar ; qu'aliena.

alienar (v. tr.) : cedir quicòm a q.q. ; renonciar a un drech

natural ; far pèrdre l'èime / far pèrdre la rason.

Alienar sa libertat. Es la guèrra que l'alienèt.

alienar (s'... q.q.) : pèrdre l'amistat de q.q. o las relacions

amb q.q.

alienat, -ada : baug, -ja / fòl,-a.

alienista (m. e f.) : psiquiatre, -a.

Alienòr : prenom femenin.

Alièr : ribièira que sa sorga es en Gavaudan (Occitània)

departament occitan. v. p. 1053.

alièr, -ièira : persona que jòga a l'ala, dins un espòrt collectiu.

alifar (v. tr.) : alindar ; alisar ; polir ; abenar.

alifar (s') : se reganhar ; reguitnar.

alifat, -ada : alindat, -ada ; alisat, -ada ; polit, -ida /

abenat, -ada per l'usura. Vestit alifat.

alifèr, -a : provesit, -ida d'alas.

alifòrme, -a : en forma d'ala ; que revèrta una ala.

alifrant, -a : atrasent, -a / atractiu, -iva.

Una proposicion alifranta.

alifrar (v. tr.) : agoludir ; atirar ; atraire ; afiscar.

L'alifrèt amb d'argent.

alifrat, -ada : t. a. çaisús.

aliga : frucha de l'aliguièr / druèlha / albaliga.

aligament : accion o resulta d'aligar o de s'aligar.

aligança / aligatge (arc.) : v. aliança.

aligar (v. tr.) : ensorrar.

aligàs : bachàs / baudràs / boldràs / fangàs / fraunhàs /

gaulhàs / tautàs / lodràs.

aligat, -ada : enfangat, -ada. Del gallés LIGA : fanga.

aligòt : purèia de trufas amb de toma fresca.

L'aligòt d'Aubrac es tipicament roergat.

« aligra » : v. aliga.

aliguièr / albaliguièr : mal fraisse (Sorbus Aucuparia)

« alimac » : v. limac.

alimenar (s') : se rebordelar (s'esbatre) per la posca, per l'èrba...

Las galinas s'alimenan per la posca o per la sabla.

aliment : substància que servís a la nutricion ; çò

que se manja o çò que se beu ; tot çò que servís a

manténer una causa.

alimentacion : accion o resulta d'alimentar o de s'...

alimentador, -airitz (adj. e subs.) : qu'alimenta ; aparelh

per alimentar. Maquina alimentairitz.

alimentar (v. tr.) : noirir ; sustentar (R. III, 210)

Alimentar q.q. A. lo fuòc. A. una convèrsa.

alimentar (s') : se noirir ; se sustentar.

alimentari, -ària : relatiu, -iva als aliments.

Pension alimentària. Regim alimentari.

Literatura alimentària (pej.)

« alimfar » : v. alifar.

alimfocitòsi (f.) : diminucion notabla del nombre dels limfocits.

« alin » : v. ailains.

Alina / Lina / Lineta : prenoms.

alinada : mena de rasim aramon.

alincar (s') : s'afiscar / s'afiscalhar.

alincat, -ada : afiscat, -ada / afiscalhat, -ada.

alindar (v. tr.) : alifar ; ajustar ; afiscar ; adornar.

alindar (s') : s'alifar ; s'ajustar ; s'afiscar ; s'adornar.

alineà : reculament d'una linha per un paragraf novèl.

alinhada : rengada.

alinhament : accion o resulta d'alinhar o de s'alinhar.

alinhar (v. tr.) : enrenguetar ; metre a la rega.

Se contunhas aital, te faràs alinhar !

alinhar (s') : se metre a la rega ; s'enrenguetar.

alinjar (v. tr.) : provesir en linge.

alinjar (s') : se crompar de linge.

alinjat, -ada : provesit, -ida en linge.

alisma (plt.) : èrba de cinc còstas (Alisma plantago)

« alinquièr » : v. aguilent.

alismatacèa : planta de la familha de las alismatacèas.

alismatacèas (f. pl.) : familha de plantas.

aliòs : gres impermeable que l'òm tròba mai que mai dins

las selvas lanesas (de las Lanas d'Occitània) v. p. 1053.

aliron / alairon : nadarèla triangulara de peisses gròsses

(espadon, verdon...) ; nadarèla dorsala d'unes cetacèus ; extremitat

d'ala de polalha ; aleta articulada, en coa d'ala d'avion, e que sa

manòbra permet a l'avion de virar ; frucha de l'agast ; grapilha

de rasim ; t. tecn. d'arquitectura.

aliòs (m.) : sistre (mena de tap) compausat de gres ferruginós.

aliquòta (adj. e subs f.) : nombre divisaire ; josmultiple.

3 es una part aliquòta de 12.

alisa (una) : aplech per aplanar lo sòl ; mena de rebala.

alisador : lo drap que cobrís la taula per alisar de farda.

alisaire,-a : persona qu'alisa lo linge ; persona qu'alisa

una paret ; un enjaulaire, una enjaulaira.

alisar (v. tr.) : lissar , polir ; lissar lo linge ; polir una

paret, una pòst... ; enjaular ; liscar (v. intr.) : limpar.

Alisar la bugada. Alisar una persona.

alisat, -ada : t. a. çaisús.

alisar / aliscar (s') : se quilhar ; s'adornar ; s'apimpar.

alisat, -ada / aliscat, -ada : adornat, -ada ; apimpat, -ada.

S'es alisada per anar dançar.

alisatge : accion o resulta d'alisar o de s'alisar.

Aliscamps (los) : ancian cementèri d'Arles ; l'avenguda

pus celèbra de París ; lo Paradís (s.f.)

« aliscar » : v. alisar.

alisièr : drulhièr (Del gallés ALISIA) (Sorbus aria)

alispada / alispal : brave tustassal.

L'alispada que trapèt lo laissèt moquet.

alispar (v. tr.) : alisar q.q. ; amaganhar q.q. ; calinejar

q.q. ; tustassar / tabassar / tanar.

aliurament : accion o resulta d'aliurar.

aliurar (v. tr.) : metre una talha sus una tèrra ; averigar un pes.

aliurat -ada : averigat, -ada.

alivent : estòfa que reculhís lo gran que sortís del ventador.

ALL- : forma prefixada del grèc allòs (autre) v. allergia.

Allan Robèrt (1927-1998) : poèta occitan d'Erau.

allartar (s') : s'entraucar ; s'entunar.

allartat, -ada : entraucat, -ada ; entunat, -ada.

allegacion : accion o resulta d'allegar ; çò allegat / declaracion.

Las allegacions de l'acusat seràn verificadas.

allegar (v. tr.) : citar coma autoritat ; donar coma rason,

argument o excusa. Alleguèt tot un fum de rasons.

allegoria : representacion d'una idèa per un image, un

tablèu... ; çò que representa quicòm per semblança

suggestiva ; òbra literària o artistica qu'utiliza aquel

procediment.

allegoric, -a : relatiu,-iva a l'allegoria ; que conten una

allegoria. Representacion allegorica.

allegoricament : d'un biais allegoric.

allegorisme : metòde allegoric d'interpretar quicòm.

allegorista (m. e f.) : qu'interprèta quicòm allegoricament.

allegorizacion : accion o resulta d'allegorizar.

allegorizar (v. tr.) : balhar a quicòm un sens allegoric.

allegresa : sentiment de plaser que nais d'una viva satisfaccion

e se manifèsta exteriorament. (R. IV, 53)

allegro (it.) : moderadament viu (tèrme de musica)

ALLELO- : forma prefixada del grèc allelòn (recipròc)

allelomòrf, -a : que se presenta jos mai d'una forma.

Gènes allelomòrfs.

allelomorfisme : natura de çò allelomòrf.

allelotròp (subs. m.) : mescla en equilibri de doas formas

d'un compausat desmotròp.

alleluià ! (interj. ebraïca « Hallelû Yâ » : Lausatz Dieu !

exclamacion d'allegresa (R. II, 55)

planta que florís per Pascas (Oxalis acetosella)

allergèn (subs. m.) : substància que pòt amodar una allergia.

Lo pollèn en un allergèn.

allergia : sensibilitat de l'organisme a l'accion d'unas

substàncias ; aversion instintiva per quicòm o per q.q.

Allergia a la posca. Allergia al pollèn.

allergic, -a : relatiu, -iva a una allergia ; que ne patís.

allergològ, -a : especialista (m. e f.) d'allergologia.

allergologia : branca de la medecina qu'estúdia los

mecanismes de l'allergia e las afeccions allergicas.

allergografia : metòde d'apreciacion de las allergias.

Allièr Max (1912-2002) : escrivan occitan de Montpelhièr.

alligatòr (angl.) : crocodil d'America.

alliteracion : repeticion de meteissas sonoritats per

produire una mena d'armonia imitativa o suggestiva.

Obrir lo talh amb un talhon d'enfant d'elefant.

Amb un simpleton de pichon tanocon de nasson.

ALLO- : forma prefixada del grèc allòs (autre)

alloaglutinacion : aglutinacion especifica amodada

per un anticòrs.

alloaglutinina : alloanticòrs que fa pròva, in vitro, d'una

reaccion d'aglutinacion, dins de condicions donadas.

alloanticòrs : anticòrs produch per d'individús diferents,

mas de meteissa espècia.

alloantigèn : antigèn geneticament diferent d'un autre.

allobar : element quimic de composicion isotopica

diferenta de la naturala.

allobròg, -a : un Allobròg fasiá partida d'un pòble gallés.

allocinesia : perturbacion de la mobilitat (med.)

al lòc de / en lòc de (loc. prep.) : en plaça de / a l'encura de.

En lòc de badar, balha-me un còp de man !

al lòc que (loc. conj.) : puslèu que.

Al lòc que se melhorèsse s'emmaliguèt encara mai.

allocacion : subsidi (R. V, 282)

Allocacion de caumatge. Allocacion prenatala.

Allocacion de maternitat. Allocacion de lotjament.

allocatari, -ària : beneficiari, -ària.

allocentrisme (t. tecn. de psicologia) : tendéncia a far d'autrú

lo centre de l'univèrs.

alloctòn -a (adj. e subs.) : qu'es sortit, -ida del país ont

demòra ; que sos elements venon d'endacòm mai.

Alloctòn es lo contrari d'autoctòn.

Una ròca alloctòna.

allocucion : discors entre pauc e mens brèu.

Allocucion radiofonica. Allocucion televisada.

allofòn, -a (adj. e subs.) : varianta d'un meteis son en

fonccion de son environament ; que sa lenga mairala es

pas la del país que i demòra.

Sèm venguts allofòns dins nòstre país !

allofonia : natura d'un fonèma allofòn ; estat d'una

persona allofòna.

alloftalmia : anomalia de la coloracion del viston d'un

uèlh o dels dos.

allogamia : fertilizacion del pistil d'una planta pel pollèn

d'una autra planta de la meteissa espècia o pas.

allogenèu, -a : arribat, -ada i a pas gaire dins un país.

alloglòt, -a : que parla una autra lenga.

En França, los Occitans sèm alloglòts.

allolalia : anomalia del lengatge que fa remplaçar un mot

per un autre.

allometria : mòde de creissença animala ont d'unes

organs butan pus vitament (R. V, 558), o pus lentament,

que l'ensemble dels còrs. (t. tecn. de biologia)

allometric, -a : relatiu, -iva a l'allometria.

allomòrf, -a : que vària en fonccion del contèxt (en parlant

d'un morfèma) ; que vària de forma cristallina (en parlant

d'una ròca)

allomorfic, -a : relatiu, -iva a l'allomorfisme.

allomorfisme : natura de çò allomòrf.

allopata (m. e f.) : que practica l'allopatia ; contrari

d'omeopata. Medecin allopata.

allopatia : nom que los medecins omeopatas donan a la

medecina oficiala.

allopatic, -a : relatiu, -iva a l'allopatia.

allopoliploïd, -a (adj. e subs.) : poliploïd estable, resulta de

la multiplicacion d'una resèrva cromosomica unica.

allopoliploïdia : estat d'una varietat allopoliploïda.

allopollèn : pollèn d'una flor transportat sus una autra flor.

allopsicòsi (f.) : perturbacion dins la percepcion de

fenomèns exteriors al malaut.

alloritmia : aritmia periodica del còr o del pols.

allosindèsi (f.) : apariatge, dins las cellulas d'un ibrid,

dels cromosòmas dels dos parents.

allosòma : cromosòma particular que, dins un dels dos

sèxes, existís en dos exemplars identics e, dins l'autre sèxe,

en dos exemplars diferents o en un sol.

allosteria : desformacion d'una molecula de proteïna que

modifica o suprimís sas proprietats enzimaticas.

allosteric, -a : capable, -a de subir o d'amodar una allosteria.

allotonic, -a : natura d'una solucion qu'a pas la meteissa

pression osmotica que lo liquid amb que òm lo vòl

mesclar.

ALLOTRIO- : forma prefixada del grèc allótriòs (estranh ;

extèrn)

allotriodontia : implantacion anormala de las dents.

allotriofagia : ingestion psicopatologica de substàncias

non-comestiblas.

allotriomòrf, -a : natura dels minerals desformats per la

manca d'espaci per se desvolopar.

allotriosomia : perturbacion de l'odorat que sentís quicòm

mai en lòc de l'odor normala.

allotròp (subs.) : doblet (cadun dels mots d'una lenga qu'an

la meteissa etimologia)

Loís e Clovís son d'allotròps de Clodoveu.

Ospital es un allotròp d'ostal.

allotropia : proprietat d'unes còrs (carbòni, fosfòr...) de se

presentar jos mai d'una forma amb de proprietats fisicas

diferentas.

allotropic, -a : natura de çò allotròp ; relatiu, -iva a

l'allotropia.

Loís e Clovís (Clodoveu) son dos prenoms allotropics.

allotropisme : allotropia.

allucinacion : accion o resulta d'allucinar.

Aviá d'allucinacions amodadas per la dròga.

allucinador, -airitz : que balha d'allucinacions.

Vision allucinairitz.

allucinar (v. tr.) : amodar visions o percepcions imaginàrias ;

captivar irresistiblament (s.f.)

allucinant, -a : qu'obsedís ; que fa venir baug.

allucinatòri, -a / allucinogèn, -a : qu'amòda d'allucinacions.

Campairòls allucinogèns. Drògas allucinogènas.

alludir (v. tr. e intr.) : far allusion a.

allusion : accion o resulta d'alludir.

allusiu, -iva : que fa allusion a quicòm. Paraulas allusivas.

allusivament : d'un biais allusiu.

alluvial, -a : que ven de las alluvions.

Tèrras alluvialas. Plana alluviala.

alluvion : lais / lapa (depaus laissat per las aigas d'un corrent

que sa carga despassa sa capacitat de carreg) (R. II, 56)

alluvionament : formacion d'alluvions.

L'alluvionament, de còps que i a, fa un deltà.

alluvionar (v. intr.) : depausar d'alluvions.

Ròse alluviona bravament.

alluvionari, -ària : relatiu, -iva a las alluvions.

Una tèrra d'origina alluvionària.

almanac : calendièr acompanhat d'entresenhas astronomicas,

de pronostics a propaus del temps. (del lat. almanachus)

almanacaire, a : persona que ven d'almanacs.

almandina : silicat aluminoferrós.

almasili (m.) : aliatge leugièr d'alumini, de magnesi e de silici.

almens / amens (adv.) : pel pus mens.

Te cal èsser aquí amens a nòu oras.

almòina : don caritable.

almoinièr : confessor del rei.

almoinièr, -ièira : persona responsabla de la religion

dins un establiment. (sens modèrn)

almoinós, -a : caritable, -a.

almussa (arc.) : vestit que cobrissiá tanben lo cap ; ancian

ornament de canonge. (R. II, 57)

alò ! (interjeccion d'origina angloamericana per apelar

o respondre al telefòn)

ALO- : forma prefixada del grèc hals, halòs (sal)

alobatir / alobir (s') : revertar un lop.

alobatit, -ida / alobit, -ida : que revèrta un lop.

alòca (frucha de l'aloquièr) : cabordena / comanèla / corinton /

colindron.

alòdi (arc.) : tèrra de liura e plena proprietat.

Alòdia : prenom. E non pas « Elodia » (fr.)

alodial, -a (arc.) : relatiu, -iva a un alòdi. Bens alodials.

alofil, -a / alofit, -a : que s'agrada dins los terrens salats.

Plantas alofilas / plantas alofitas.

alogaire (arc.) : mandaire (que mandava la novèla que caliá

còire al forn banal) ; adobaire.

alogar (v. tr.) : metre a sa plaça ; adobar ; aprestar ;

assignar ; daubar ; tustassar.

L'adobaire agèt lèu fach de m'alogar l'òs desplaçat.

alogat, -ada : t.a. çaisús.

alogar (s') : se plaçar ; s'arrengar ; se jaire ; se pintar ;

prene sa plaça pel forn comunal (arc.)

alogatge : adobament ; aprestatge ; reparacion.

alogèna (adj. e subs. m. e f.) : se ditz del clòr e dels elements

quimics de la meteissa familha ; mena de lampa.

Substància alogèna. Lampa alogèna. Un alogèna.

alogenacion : introduccion d'alogènas dins una molecula

organica.

alogenat, -ada : que conten un alogèna.

alogenur : combinason quimica que conten un alogèna.

alogia : afasia (resulta de l'incapacitat d'aver una idèa) ;

absurditat.

alogic, -a : que patís d'alogia ; absurd, -a (qu'escapa a la logica)

alografia : descripcion, istòria de las sals.

Alòi : prenom. (e non pas « Elòi » qu'es un fr.)

along / alongui : retard. Ne cal finir sens mai d'alonguis.

alongable, -a : que pòt èsser alongat, -ada.

alongada : çò alongat.

alongaire, -a : persona qu'alonga , que paga pas sulcòp,

qu'es totjorn tardiu per far quicòm.

Alongaire o es totjorn estat, e cambiarà pas !

alongament / alongatge : accion o resulta d'alongar o de s'...

Alongament d'una rauba. Alongament dels jorns.

alongar (v. tr. e intr.) : venir pus long ; far venir pus long ;

estirar ; far d'alonguis ; retardar.

A partir de genièr los jorns alongan tornarmai.

Alongar lo braç. Alongar lo pas. Alongar lo nas.

alongar (s') : se jaire pel sòl de tot son long ; tombar pel sòl de

tot son long ; prene lo camin pus long ; s'atardivar.

alongatge : accion d'alongar.

alongum : salsa tròp alongada.

alonhar : v. alunhar.

alonzar (v. tr.) : tanar / tabassar / tustassar.

alonzat, -ada : tanat, -ada / tabassat, -ada / tustassat, -ada.

alopecia : pèrdia del pel del cap ; abséncia parciala o

totala de pel, de lana, de plumas. (R. II, 56)

aloquièr (plt) : (Ribes alpinum)

alordir (v. tr.) : far venir pus pesuc.

alordir (s') : venir pus pesuc, pus pesuga.

alordit, -ida : vengut pus pesuc, venguda pus pesuga.

alosar (s') : s'enfangar.

alosat, -ada : enfangat, -ada.

alosta : blima de genèst.

alotjar (v. intr.) : lotjar ; abitar ; demorar.

alotjar (s') : se lotjar. S'es alotjat a L'Abitarèla.

alotjat, -ada : lotjat, -ada.

alp (m.) : montanha nauta. (s. VII, dins Isidòr de Sevilla)

alpenc, -a / alpin, -a / alpèstre, -a : relatiu, -iva als Alps.

alpinia (plt.) : galanga (Alpinia officinarum)

alpinisme : espòrt que consistís a far d'ascensions en montanha.

alpinista (m. e f.) : persona que fa d'ascensions en montanha.

Alps (m.) (sens article) : las montanhas alpencas.

Alps (amb l'article) : los Alps de Provença. (e non pas las Alpas)

Alps de Provença-Nauta : departament occitan.

Alps-Nauts (al'naus) : departament occitan. v. p. 1053.

Alps-Maritims (almari'tims) : departament occitan.

alquifós (m.) : sulfur de plomb per vernissar las terralhas

grossièiras.

alquimia : sciéncia quimica medievala que la seu tòca

èra la transmutacion dels metals en aur.

alquimista : persona que s'adonava a l'estudi e a la

practica de l'alquimia.

alquitran : liquid espés, vescós, de color fosca per

quitranar los camins. E non pas « godron » (fr.)

alre / aure / als (pr. ind.) : quicòm mai.

Alsàcia : nom de region del nòrd-èst de França.

alsacian, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Alsàcia ; persona

o parlar d'Alsàcia.

« alsit » : v. lancil.

alt, -a / aut, -a : naut, -a. D'alt en plond : de naut en bas.

Altaïr : estela de primièira grandor.

alterabilitat : estat de çò que pòt èsser alterat.

L'alterabilitat de las colors.

alterable, -a : que se pòt alterar ; que pòt èsser alterat, -ada.

alteracion : accion o resulta d'alterar o de s'alterar.

Lo tèxt original a subidas de bravas alteracions.

alterar (v. tr.) : desnaturar / farlabicar / falsificar ; donar set.

La cooperativa a alterat mon brave vin.

Manjar de sal altèra son òme.

alterar (s') : se desnaturar ; cambiar en mal.

Sa cara s'alterèt quand aprenguèt la novèla.

Sa santat s'es plan alterada despuèi un an.

alterat, -ada : desnaturat / farlabicat / falsificat, -ada.

alteratiu, -iva : qu'amòda pauc a pauc un càmbiament.

Un remèdi alteratiu (R. II, 46)

altercacion : querèla subta, violenta e corteta. (R. II, 45)

alter ego (lat. que vòl dire « un autre ieu, un autre el ») : òme

de fisança cargat, eventualament, de remplaçar q.q. ; amic

intim / amic inseparable.

alteritat : estat de çò qu'es autre. (t. tecn. de filosofia)

altèrn, -a : natura de dos angles formats per doas drechas

copadas per una secanta, de part e d'autra de la secanta ; de

part e d'autra. Angles altèrns. Fuèlhas altèrnas.

alternador : generador electric per produire de tensions

e de corrents alternatius.

alternància : accion o resulta d'alternar.

L'alternància, en democracia, es una causa bona.

alternar (v. tr. e intr.) : far succedir o se succedir regularament.

alternat, -ada : variat, -ada.

alternatiu, -iva (adj. e subs) : que torna amb mai o mens

de regularitat ; dilèma (m.) : de doas causas una.

Los movements alternatius del pendul.

alternativa (cast.) : ceremonia pichona, a la debuta d'una

corrida, per far d'un novelari un torero vertadièr.

alternativament : d'un biais alternatiu.

ALTERNI- : forma prefixada del lat. alternus (altèrn, -a)

alterniflòr, -a : qu'a de flors altèrnas.

alternifoliat, -ada : qu'a de fuèlhas altèrnas.

alternipennat, -ada : natura de las nervaduras d'una

fuèlha que caduna d'entre elas s'inserís en un punt diferent

del nèrvi principal. (v. (R. IV, 491)

Fuèlha alternipennada.

alternipetal, -a : que sos petals son altèrns.

alternisepal, -a : que sos sepals son altèrns.

altesa : (R. II, 59) Son altesa lo prince Untal.

ALTI- : forma prefixada del latin altus (naut)

altimètre : aparelh per mesurar l'altitud.

altimetria : sciéncia de la mesura de l'altitud.

altimetric, -a : relatiu, -iva a l'altimetria.

altimetricament : de mercé l'altimetria.

altipòrt : pichon aerodròm de montanha.

altitud : auçada d'un punt de la tèrra per rapòrt al nivèl de

la mar. L'altitud de Rodés es de 630 mètres.

altiu, -iva : ufanós, -osa e auturós, -osa. (R. II, 59)

Òme altiu. Paraulas altivas.

altivament : d'un biais altiu.

alto (de l'it. alto) : nom de la votz pus bassa d'una femna ;

cantaira qu'a una votz d'alto ; instrument de musica de

quatre còrdas.

ALTO- : forma prefixada del latin altus (naut)

altocumulus : nivol d'altitud mejana (4.000 m.) formada

de flocassas dels contorns pro definits, dispausadas en

grops o en tièiras.

altostratus : nivol d'altitud mejana (de 2.000 a 6.000 m.),

bravament espandida (de desenas a de centenas de quilomètres), e

qu'a la forma d'un vel grisós puslèu foscós.

altor : nautor. v. alt.

« altre, -a » : v. autre.

altretant / atretant (adv.) : aitant. E non pas « autant » (fr.)

altruïsme : actitud que fa grand compte d'autrú. v. autrú.

altruïsta (adj. m. e f.) : persona que fa grand compte d'autrú,

que se sacrifica per autrú.

Sentiments altruïstas : sentiments generoses.

aluc (m.) : abeluc ; estrambòrd.

alucaire, -a : persona qu'aluca quicòm o q.q. (t.a.)

A totjorn agut un agach alucaire.

alucada : còp d'uèlh ; agach.

alucalh : lenha menuda per alucar lo fuòc.

alucalhar (v. tr.) : alucar amb de lenha menuda.

alucarèl (d') : d'alucalh (de lenha menuda)

alucar (v. tr.) : alumar ; escometre ; (s.f.) corroçar bravament.

alucar (s') : se levar (astre) ; s'enflamar ; s'acometre.

alucat, -ada : t. a. çaisús.

aluchar (v. tr.) : luchar ; aterrar a la lucha.

aluchar (s') : s'exercir a la lucha ; se luchar.

alucita : mena de tinha (parpalhòl pichon de las alas gris-jaune que

sa canilha afraba lo gran del cerealum) (Sitotroga cerealella)

alucitat, -ada : afrabat, -ada per las alucitas.

alucrir (v. tr.) : favorir l'amor del lucre.

alucrir (s') : trapar l'amor del lucre ; aver l'amor del lucre.

A dich de (a fòrça de) mainejar d'argent s'es alucrit.

aluda : basana (pèl de moton aprestada per far dobladura)

aludar : aprestar una pèl ; tanar ; tustassar.

aludar (s') : se voludar pel sòl ; s'alimenar ; s'espatarrar.

aludat, -ada : t. a. çaisús.

aludièr, -ièira : afachaire, -a (persona qu'aprèsta una pèl)

alugorar (v. tr.) : esclairar ; enluminar / illuminar (R. IV, 105)

alum (m.) : doble sulfat d'alumini e de potassi.

aluma : lenha qu'esclaira la boca del forn.

alumada : caça a la luminada (l.p.)

alumaire, -a : persona qu'aluca quicòm o q.q. (s.f.)

alumar (v. tr. e intr.) : alucar ; corroçar ; acometre. (L. 17)

Se faguèt alumar per son paire, e mai coma cal !

alumar (s') : s'alucar (s.p. e s.f.)

S'aluma (s'encolerís) per un pas res.

alumatge : accion d'alucar o de s'alucar.

alumenament : esclairatge ; brave esclairatge.

alumenar (v. tr. e intr.) : enluminar / illuminar ; esclairar.

alumenat, -ada : illuminat, -ada.

alumenariá : caça a la luminada.

alumeta : aluqueta (tija de fust amb una substància inflamabla

per alucar lo fuòc, la cigarreta... ) v. alumar.

alumetaire, -a : persona que fasiá o que vendiá d'alumetas.

ALUMIN- : forma prefixada del mot alumini.

alumina : oxid d'alumini.

aluminar (v. tr.) : combinar amb l'alumini.

aluminariá : fabrica que i se fa d'alumini.

aluminat : sal que l'alumini i jòga un ròtle acid.

alumini (m.) E non pas « aluminium » (fr.)

aluminiar (v. tr.) : cobrir d'una pellicula tèunha d'alumini.

aluminiat, -ada : cobèrt, -a d'una pellicula tèunha

d'alumini.

aluminiatge : accion d'aluminiar quicòm.

aluminic, -a : relatiu, -iva a l'alumini ; que ne conten.

aluminifèr, -a : que conten d'alumini.

aluminizacion : accion o resulta d'aluminar.

ALUMINO- : forma prefixada del mot alumini.

aluminós, -osa : que conten d'alum o d'alumina.

aluminòsi : malautiá dels paumons per inalacion de posca

d'alumini.

aluminosilicat : sal de silici e d'alumina.

aluminotermia : produccion de calor per combustion de

posca d'alumini.

alunar (v. intr.) : far quicòm amb la bona lunason ; se pausar

sus la luna ; * impregnar d'alun. v. (R. IV, 637)

Una fusta plan alunada bolèga pas.

Alunar una estòfa.

alunariá : fabrica d'alun.

alunatge : accion d'alunar ; se pausar sus la luna.

alunhar / alonhar (v. tr.) : escartar ; mandar pus luènh.

alunhar / alonhar (s') : s'escartar ; s'enanar pus luènh.

alunhament : estat de çò alunhat.

alunhat, -ada : luènh, -a.

alunifèr, -a : que conten d'alun.

alunita : sulfat natural d'alumini e de potassi idratat que

se'n pòt tirar l'alun.

alupadís,-issa (adj. e subs) : cobés, -esa ; cobesença ; agach

cobés. Es totjorn estat un òme alupadís.

alupaire, -a : persona que cobeseja.

alupament : accion d'agachar amb cobesença.

alupar (v. tr.) : agachar amb cobesença ; manjar dels uèlhs.

A la tissa d'alupar totas las filhas polidas.

alupat, -ada : cobés, -esa.

aluquet / luquet : mena d'aluqueta / d'alumeta.

alurar (s') : prene un aire rusat, fin, escarrabilhat ;

plegar d'èsser tròp nèci. Alan s'es plan alurat.

alurat, -ada : escarabilhat / esperdigalhat, -ada / aluserpit, -ida.

alús : perpal / palfèrre.

alusentiment : accion de far venir lusent, -a.

alusentir / alusir (v. tr.) : far venir lusent, -a.

alusentir (s') : venir lusent, -a ; s'apimpar.

alusentit, -ida : lusent, -a ; apimpat, -ada.

A la cara alusentida dels que son en bona santat.

alusir : alusentir.

alusir (s') : s'alusentir.

alussar (v. tr.) : soslevar amb un alús ; tustassar q.q.

alussar (s') : s'animar.

alussat, -ada : soslevat, -ada amb un alús ; tabassat, -ada.

alut, -uda : provesit, -ida d'alas ; qu'a de bravas alas.

alutrar (v. tr.) : observar ; espiar ; agachar amb enveja.

alutrat, ada : t. a. çaisús.

alvet / alveòl (m.) : mena d'estug qu'enclaus lo mèl de las

abelhas.

alveograf : aparelh per determinar las qualitats plasticas

de las farinas e del blat.

alveograma : grafic obtengut amb un alveograf.

alveòl (m.) : cavitat pichonèla. Alveòls de las dents.

alveolar, -a : relatiu, -iva a d'alveòls ; que revèrta d'alveòls ;

t. tecn. de fonetica. Nèrvis alveolars. Artèria alveolara.

S e Z son de fricativas alveolaras.

alveolat, -ada : format, -ada d'alveòls, coma la bresca de

las abelhas. La bresca es alveolada.

alveolectomia : reseccion de las parets ossosas alveolaras

d'una dent.

alveolisi (f.) : destruccion progressiva d'un alveòl, mai

que mai dental.

alveoliti (f.) : inflamacion d'un alveòl dental ; inflamacion

dels alveòls pulmonars.

alveolizacion : formacion d'alveòls.

ALVEOLO- : forma prefixada del mot alveòl.

alveolodental, -a : relatiu, -iva a la dent e a l'alveòl dental.

alveolopalatal, -a : relatiu, -iva a las consonantas articuladas

al limit dels alveòls e del cèl de boca dur.

alvin, -a : que ven de la partida terminala de l'intestin.

Dejeccions alvinas. Flux alvin. Evacuacion alvina.

Alzheimer (malautiá d') : deméncia degenerativa grèva.

alzena / lesena : aplech de sabatièr per traucar lo cuèr.

alzenar (v. intr.) : trimar.

« alzibil » : v. agibit.

Alzon - Alzona : nom de rius o de ribièiras en Occitània.

Alzona : vilatge d'Aude (Occitània)

alzonenc, -a : relatiu, -iva Alzona ; sortit, -ida d'Alzona.

am (m.) : anquet (mena de cròc per trapar de peis)

AM- : forma sufixada del sufix lat. -amen (ensemble de ;

quantitat granda de) v. fulham, fustam, postam.

« ama » (prononciacion de l. p.) v. anma / arma.

amabilitat : qualitat de q.q. d'aimable ; gentilesa (R. III, 462)

amac : filat o tela / tèla suspenduts entremièg dos pals

o dos arbres per servir de lièch.

amaçar (v. tr.) : assucar amb una maça.

Lo boquièr amaça los buòus abans de los sangnar.

amaçat, -ada : assucat, -ada amb una maça.

amach : carràs ; rebala.

amachotit, -da : que bolega pas ; que revèrta un chòt ;

sornarut, -da ; perfid, -a ; fals, -a.

amaçolar (v. tr.) : amaçar ; assucar ; atucar.

amaçolat, -ada : t. a. del vèrb amaçolar.

Amadèu / Amadieu : prenoms.

amadièr : caduna de las pèças de fust corbadas que

s'entraversan sus la quilha d'una nau.

amadièira : airal entremièg los amadièrs e lo bòrd d'una nau.

amadieirar (v. tr. e intr.) : emplenar l'amadièira d'aiga de mar.

amadó (de l'occitan amador (s.f.) : que pren fuòc aisidament)

agaric amadovièr ; basana / cinsa / esca.

(Polyporus igniarius)

substància espongosa / espongiosa (R. III, 187) obtenguda a

partir d'una mena d'amadovièr e utilizada en medecina.

Amador : prenom.

amador, amairitz / amaire, -a / amant, -a : qu'aima.

(R. VI, 71 - II, 63)

amadovièr : mena de campairol (Fomes fomentarius)

amadrar (v. tr. e intr.) : atassar.

amadrar (s') : s'atassar.

amadrat, -ada : atassat, -ada.

amadurada : fòrça frucha qu'amadura ; temporada

de calor qu'amadura la frucha.

amaduraire, -a (adj. e subs.) : que fa amadurar.

Un bèl temps amaduraire. La sason amaduraira.

amadurança : maturacion (R. IV, 169)

amadurar (v. tr.) : madurar (far venir madur)

amadurar (s') : venir madur ; amassar / abraguir.

amadurat, -ada : vengut madur, venguda madura.

amadurum : maturitat (R. IV, 168)

amagasèxe : eslip.

amagadament : a l'amagat.

amagador / amagatal / amagatòri : rescondal / rescondon.

Aviás trapat un polit amagatal ça que la.

amagaire, -a : q.q. qu'amaga ; q.q. qu'amassa d'argent ;

bernadàs (mena d'aucèl)

amagament : accion o resulta d'amagar o de s'amagar.

amaganhada : calinejada.

amaganhar (v. tr.) : tolhorar / alispar / calinejar ;

aprivadar ; amistosar / amistançar.

amagar (v. tr. ) : rescondre ; cobrir ; envolopar ; escalfar ;

amaganhar.

Son esquipòt l'amagava dins un trauc de la paret.

amagar (s') : se rescondre. S'anèt amagar de vergonha.

amagat / amagatada / cata òrba / catòrba / cutabòrlhe

(jòc de mainatges) : un mainatge se vira contra un arbre

o una paret, uèlhs cutats, e compta fins a cinquanta ;

d'aquel temps los autres se van amagar ; lo cutaire

los deu dessobtar sens tròp s'alunhar de l'arbre o de la

paret, que se per cas un mainatge amagat ven tocar l'arbre

o la paret abans el, aquel mainatge a ganhat.

A l'amagat, quand èrem dròlles, i jogàvem sovent.

amagat, -ada : t. a çaisús.

amagat (d') / d'amagadons / a l'amagat / de rescondon /

de rescondons / a rescondilhons / de rescondut.

amagatada : amagat / resconduda. v. amagat.

amagatal / amagatòri : airal per s'amagar o per amagar quicòm.

amagencar (v. tr.) : desborrar ; desbrancar ; macar ; bresar ;

afrabar.

amagencar (s') : se macar ; se bresar ; s'afrabar.

amagencat, -ada : t. a. çaisús.

amagestrar (v. tr.) : far de plans ; endoctrinar ; ensenhar ;

elaborar. (R. IV, 118 - III, 62)

amagestrat, -ada : t. a. del vèrb amagestrar.

amagriment : accion o resulta de far magrir o de s'amagrir.

amagrir (v. tr.) : far venir magre ; far venir pus tèunhe.

Amagrir un tròç de fustam.

amagrir (s') : magrir (venir pus magre)

amagrit, -ida : vengut, -uda pus magre, -a.

« amai » / « amai ben » (desformacion de l. p.) v. mai.

amainadat, -ada : qu'a de mainatges.

Es plan amainadada, que n'a sièis.

amainadit, -ida : que se compòrta coma un mainatge.

amainar (v. tr. e int.) : donar d'ample ; diminuir ; baissar

las velas ; baissar lo pabalhon (mar.)

amainar (s') : s'amaisar / s'apasiar.

amainat, -ada : t. a. çaisús.

« amainatjar » (fr.) : v. adobar - aplechar.

amairar (v. tr. e intr.) : unir un nenon a sa maire ; acostumar

la feme a son pichon ; far tetar ; venir maire.

amairar (v. tr. e intr.) : far adoptar a una feme lo pichon d'una

autra ; malholar (vinha) ; mólzer lo primièr lach.

amairit, -ida : mairassit, -ida / que se pòt pas passar de sa

maire / que pòt pas endurar una autra femna.

amairitz / amaressa (R. II, 63) : v. amant.

amaisament : accion o resulta d'amaisar o de s'amaisar.

amaisat, -ada : apasiat, -ada.

amaisar (v. tr.) : apasiar ; adocir ; amatigar.

Me soi esperforçat en van de l'amaisar.

amaisar (s') : s'apasiar ; s'adocir ; s'amatigar.

L'auratge a ben finit per s'amaisar.

« amajofa » : v. majofa.

amaitinar (s') : se levar matin.

A per abitud de s'amaitinar.

amaitinat, -ada / amatinat, -ada : lèva-matin (m. e f.) /

matinièr, -ièira.

amalautir (v. tr.) : far tombar malaut. Lo tabat l'a amalautit.

amalautir (s') : tombar malaut ; malautejar.

S'amalautís cada jorn un pauc mai.

amalautit, -ida : tombat malaut, tombada malauta.

amalenca : frucha de l'amalenquièr.

amalenquièr (plt.) : (Amelanchier vulgaris)

amalgama (m.) : aliatge de mercuri amb un autre metal ;

mescla d'elements eterogenèus.

amalgamacion : accion d'amalgamar.

amalgamar (v. tr.) : aliar un metal amb de mercuri ;

mesclar d'elements eterogenèus.

amalgamar (s') : se mesclar ; far un tot.

amalgamat, -ada : mesclat, -ada.

amalhar (v. intr.) : caminar.

amalhit, -ida : acodat, -ada ; tressecat, -ada (torta, còca...)

amaliciar (v. tr.) : irar (R. III, 574) ; far venir rusat ; emmalir.

amaliciar (s') : s'emmalir ; se destorbar (temps)

Lo temps s'es plan amaliciat.

amalignar (v. tr.) : amaliciar ; emmalir.

amalignar (s') : s'entestudir ; s'entestardir ; aderir fòrt e mòrt.

amalignat, -ada : entestudit, -ida / entestardit, -ida.

amaliment : accion o resulta d'amalir o de s'amalir.

amalir / amalar (v. tr.) : irar ; avivar ; emmalir.

amalir (s') : s'amaliciar ; venir emmalit, -ida.

D'ont mai grandís, d'ont mai s'amalís.

amalit, -ida / amalat, -ada : amaliciat, -ada ; emmalit, -ida.

amaluc / maluc : l'òs de las ancas. Me dòl l'amaluc.

« amalonar» : v. amolonar

Amalric : prenom.

amalugadís, -issa : desrenat, -ada.

amalugadura : resulta d'amalugar o de s'amalugar.

amalugaire, -a : persona qu'amaluga un animal o q. q.

amalugar (v. tr.) : desmalugar ; desrenar.

amalugar (s') : se desmalugar ; se desrenar.

amalugat, -ada : desrenat, -ada.

Me soi amalugat a cargar una saca de dos quintals.

amalugatge : accion d'amalugar.

amanadar (v. tr.) : amanar.

amanador : mena d'escala grossièira per amanadar la frucha.

amanar / amanadar (v. tr.) : culhir amb la man ; emponhar ;

sasir a plenas mans ; assemblar ; increpar ; amolonar.

La frucha tendrièira la cal amanar.

Amanç : prenom ; primièr evesque de Rodés.

Amançon - Mançon : diminutius d'Amanç.

amanèl : amarèl (fons de sac)

amanelar (v. tr.) : empaquetar.

amanhagada : amistança ; blandiment ; manhagonetas.

amanhagar (v. tr.) : amistançar / amistosar ; blandir ;

atitolar / calinhejar ; far venir manhac.

amanhagar (s') : venir manhac.

amanir (s') : se vermenar.

amanit, -ida : vermenat, -da ; manat, -da ; poirit, -da.

Aquelas pèras son totas amanidas.

amanita : mena de campairòls amanitacèus que lor nom

occitan serà balhat per letra alfabetica (Amanita citrina)

(A. crocea) ; (A. fulva) ; (A. gemmata) (A. inaurata)

(A. muscaria) ; A. pantherina) ; (A. phalloides)

(A. porphyria) ; (A. regalis) ; (A. rubescens) ; (A. spissa)

(A. strobiliformis) ; (A. verna).

amanitacèu, -èa : de la familha de las amanitacèas.

amanitacèas (f. pl.) : familha d'amanitas.

amanjar : mangisca ; viscoalhas.

amanlevar e derivats : v. manlèu ; manlevar.

amansir (v. tr.) : adocir ; apasiar ; amaisar ; aprivadar ;

amistançar.

amansir (s') : s'adocir ; s'apasiar ; s'amaisar ; s'aprivadar.

Finiguèt que s'amansiguèt.

amansiment : amaisament.

amant, -a : persona qu'a de relacions sexualas amb q.q. qu'es

pas maridat, -ada amb el o amb ela. (R. VI, 71)

amantacèas (f. pl.) : familha de plantas.

amantar / amantelar / amantelir / amantolar (v. tr.) : cobrir

amb un mantèl ; envolopar ; cauçar una planta.

amantar (s') / s'amantelar / s'amantelir / s'amantolar :

cobrir ; se cobrir amb un mantèl ; s'envolopar.

S'es amantelada coma en plen ivèrn.

amantastar (v. tr.) : pescar a tastas / pescar a man tastas /

pescar a palpas (pescar a la man jos las pèiras) v. tastar.

Amantasta totjorn tot son peissum.

a man tastas (adv.) : a palpas / amb la man.

amantastat, -ada : pescat, -ada a la man.

« Trocha amantastada, trocha tastada » provèrbi.

amantelar / amantelir / amantolir : cargar un mantèl a q. q. :

cauçar una planta.

amantelar / amantelir / amantolar (s') : se cargar un mantèl.

amantelit, -ida : que rebala una ala pel sòl (aucèl)

Un aucelon amantelit.

amanteracèa : planta de la familha de las amanteracèas.

amar, -a : amargant, -a.

amarament : amb amarum.

amaran, -a : que fa de frucha amarganta.

amarant (plt) : meca de piòt / blet rog / coa de guèine /

flor de gelosiá (Amarantus paniculatus)

amarantacèa : planta de la familha de las amarantacèas.

amarantacèas (f. pl.) : familha de plantas.

amarar (v. tr.) : trempar ; enaigar ; submergir.

amarar (s') : s'azardar en mar.

amarat, - ada : en mar.

amarcir (v. tr. e intr.) : far venir amargant ; èsser

amargant ; donar d'amarum.

amarcit, -ida : amargant, -a.

amarari (plt.) : (Galium cruciata)

amarejar (v. intr.) : èsser amargant / èsser amar.

La tisana de camomilha amareja.

amarejar (s') : venir amar.

Sabi pas perqué s'es amarejat contra ieu.

amarèl / amarèla : cerieiràs (cerièis fòl) ; mena de planta

amarganta : (Ornithopus ebracteatus) ; (O. compressus)

(Thlaspi occitanicum)

« amarèl» - « amarelar » : v. amanèl - amanelar.

amarenc, -a : amar, -a / amargant, -a.

amaresa : amarum / amaror / amaretat.

amareta (plt.) : (Polygala vulgaris)

amaretat : amaresa / amarum.

amargalh : v. margalh.

amargassa : v. margassa.

amargant, -a : amar, -a.

amargantament : d'un biais amargant ; amb amarum.

amargantar (v. tr.) : far venir amargant ; venir amargant.

amargantejar (v. intr.) : èsser amargant, -a.

La genciana amarganteja.

amargantor (f.) : amarum (m.)

amargar / amarguejar (v. intr.) : èsser amargant, -a.

amargar (s') : s'enfugir.

amargasson : mena d'amarovièr. (Cerasus avium)

« amarge » : v. marge.

amargenar (v. intr.) : far pàisser sus las abroas ; mordir

sul camp del vesin.

Tota sa vida aurà amargenat suls vesins !

amargenar (s') : pàisser sus las abroas.

amargotejar (v. intr.) : aver un gost un pauc amargant.

amarguir (v. tr.) : maselar un buòu, una vaca, un moton...

Amarguir es un trabalh de boquièr.

amarguit, -ida : maselat, -ada.

amarican, -a (del lat. amaricans (amar) v. amargant.

amaridit,-ida (adj.) : que cèrca a se maridar cèrca que

cercaràs.

amarilis (plt.) : madòna (Amaryllis belladona)

amarina (plt.) : vim (Salix vitellina) ; ( S. viminalis)

brota de vim.

amarinar (v. tr.) : far venir plegadís coma lo vim ; tòrcer ;

amigadar / amistosar / amistançar.

amarinar (v. tr.) : lançar un naviri.

amarinar (s') : venir plegadís coma lo vim ; venir mòl ;

se laissar tòrcer ; s'amigadar / s'amistosar.

Lo pan, quand s'amarina, marca la pluèja.

amarinar (s') : partir en mar ; s'acostumar a la mar.

amarinàs (plt.) : mena de sause (Salix caprea)

amarinat, -ada : t. a. dels vèrbs amarinar.

amarinatge : partença en mar ; acostumança a la mar.

amarinatge : accion de far venir plegadís.

amarinièr, amarinièira : soca de vim.

amarinós, -a : de mal rompre ; plegadís, -issa ; flexible, -a.

« amarmir » e derivats : v. amarvir.

amaron (plt.) : (Anthemis Cotula) ; (Iberis amara)

(Melilotus officinalis) ; (Lathyrus aphaca) ; (L. odoratus)

(Lotus hirsutus) ; (Ornithopus) ; (Coronilla scorpioides)

(Polygonum hydropiper) ; (Æsculus Hippocastanum)

amarós, -osa : amar, -a ; trist, -a ; solombrós, -osa.

amarovièr : calprús (cerièis canin) (Cerasus avium)

amarra : cable que servís per amarrar un naviri, una nau ;

còrda per manténer quicòm en plaça.

amarraire, -a : persona qu'amarra un naviri, una nau,

un bagatge...

amarrar (v. tr.) : manténer amb un cable, una còrda (naviri,

nau, bagatge...)

amarrar (s') : s'estacar endacòm (naviri)

amarrar (v. tr.) : amontetar ; tesaurizar (L. 363) ; se téner del tròç.

amarrat, -ada : amontetat, -ada ; estacat, -ada a la tèrra.

amarratge : accion o resulta d'amarrar o de s'amarrar.

amarrocar (v. tr.) : amontetar ; far téner del tròç.

amarrocar (s') : s'amontetar ; s'acoconar ; se calhar ;

s'agrumelar.

amarrocat, -ada : t. a. çaisús.

« amarrua » : v. verruga.

amarum : amaresa / amaror.

Quand agèt begut l'amarum de la vida...

amarvidament : a la lèsta / a la buta-buta.

amarvit, -ida : escarrabilhat, -ada / aluserpit, -ida /

alebraudit, -ida / esperdigalhat, -ada.

Jès, mon Dieu, qu'es amarvit !

amarvir (v. tr.) : aprestar ; preparar; dispausar ; provesir.

amarvir (s') : s'afanar ; s'aprestar ; *s'activar (v. R. II,21)

« amarzir » : v. amarcir.

amàs : depaus ; montet (ensemble de causas amassadas) ;

abscès / abrigadura / apostemidura.

amaselar (v. tr.) : amassar ; amontetar.

amaselat, -ada : amontetat, -ada.

amaserar (v. tr.) : macerar (R. IV, 120) ; prestir.

amaserar (s') : se tressecar ; durcir ; s'arrascassir.

amaserat (subs. m) : mena de còca amb d'anís.

amaserat, -ada : tressecat, -ada ; durcit, -ida ; arrascassit, -ida.

amaserat, -ada : acodat, -ada.

amassa (adv.) : ensemble.

amassa : culhida.

amassada : assemblada ; remassada (atropadissa)

amassadís, -issa : que se pòt amassar.

amassador : airal per amassar.

amassaire,-a : persona qu'amassa (t. a.)

amassament : acampada.

amassar (v. tr.) : remassar ; assemblar ; recampar.

amassar (v. intr.) : far un amas ; far de poire.

amassar (s') : se recampar ; tornar a l'ostal.

« amassolar » : v. amaçolar.

amataire, -a : t. a. del vèrb amatar.

amataire, -a : q.q. qu'amaga, que cobrís quicòm.

amatar (v. tr.) : matar ; terrassar ; assucar ; umiliar.

amatar / amatir (v. tr.) : amagar jos una mata ; cobrir.

amatar (s') : s'amagar ; s'acoconar.

amatarrar (s') : s'amatar ; s'acoconar ; butar drud.

amatat, -ada : amagat, -ada ; acoconat, -ada.

amatit, -ida : acodat, -ada.

amatigar (v. tr.) : apasiar ; amaisar ; adocir ; afeblir ; diminuir.

amatigar (s') : s'amaisar ; s'afeblir ; s'anequelir.

amatigat, -ada : amaisat, -ada ; afeblit, -ida ; anequelit, -ida.

« amatinar » : v. amaitinar.

amator, amatritz (adj. e subs.) : que fa quicòm pas que

per son plaser ; que practica un espòrt sens ne fa sa

profession ; (pej.) : sens granda competéncia.

amauròsi (f.) : anequeliment grèu o pèrdia de la vista.

amaurotic, -a : que patís d'amauròsi.

amautar (v. tr.) : amodar ; sonar ; atropelar.

amautar (s') : s'amodar ; s'atropelar.

amautat, -ada : t. a. çaisús.

amazona : cavalièira mitologica amputada del sen drech per

se melhor servir d'un arc ; femna virila ; cavalièira ; jupa

longa de cavalièira qu'encamba pas lo caval.

amazonita : mena de pèira semipreciosa.

amb : prep. per marcar una situacion comuna, lo mejan,

lo contacte, l'instrument, l'acompanhament... v. ab, p. 143.

Amb lo vesin nos sèm mancats. (occitanisme)

amb aquò / amb tot aquò (loc. prep.) : pr'aquò / ça que la.

amb aquò que (loc. conj.) : baste que.

ambaissada (del gallés AMBACTIO, mission) : mission

transmesa per un governament a un governament estrangièr ;

representacion diplomatica d'un país dins un autre ;

residéncia de l'ambaissador o de l'ambaissairitz.

ambaissador, ambaissairitz : responsable, -a d'ambaissada ;

persona que representa son país al sens figurat :

Nòstres ambaissadors pus braves son los trobadors.

amban : galariá cobèrta sus las parets enrodairas ancianas ; retaule

de botiga ; soslàupia. (del bas lat. ambannus) (R. II, 69)

ambanar (v. tr.) : provesir amb de galariás cobèrtas.

ambedós, ambedoas (adj.) : totes dos, totas doas.

Ambèrt : prenom.

AMBI- : forma prefixada del latin ambo abdós. v. abdos.

v. ambidèxtre - ambisexual - ambivalent.

ambicion : desir fòrt de progrès, d'onors, de dignitats, de

reputacion... ; (pej.) : desir desordenat.

ambicionar (v. tr.) : aver d'ambicion per quicòm.

ambicionat, -ada : desirat, -ada amb ambicion.

ambiciós, -osa : qu'a d'ambicion.

ambiciosament : amb ambicion.

ambidexteritat : qualitat de q.q. d'ambidèxtre.

ambidèxtre, -a (adj. e subs.) : que se servís egalament de

la man esquèrra coma de la drecha. (R. V, 77)

ambidextrisme : v. ambidexteritat.

ambient (adj. e subs. m.) : qu'enròda de cada band l'airal

que l'òm i viu ; atmosfèra qu'existís a l'entorn d'una

persona ; reaccion d'ensemble d'una amassada ;

enavant plen de jòia. E non pas una « ambiança » (fr.)

L'aire ambient. La temperatura ambienta.

L'ambient familial me mancava.

I aviá dins la sala un ambient fòl.

ambigèn, -a : de doas menas.

Calici ambigèn. Planta ambigèna.

ambigú, -üa : qu'admet diferentas interpretacions. (R. II, 71)

ambigüament : d'un biais ambigú.

ambigüitat : estat de çò qu'es ambigú.

ambiofonia : reproduccion electroacostica del son amb

de nautparlaires.

ambisexual, -a : bisexual, -a.

ambisexualitat : bisexualitat.

ambitus (lat.) : amplitud. (t. tecn. de musica)

ambivaléncia : existéncia simultanèa de dos valors

diferentas, de doas significacions opausadas, d'emocions

o de sentiments contradictòris.

L'ambivaléncia de las representacions oniricas.

ambivalent, -a : que presenta ambivaléncia.

amblaire, -a : que camina coma un caval.

amblada : brava secossa ; tanada.

ambladura : anar (pas) de l'animal que camina a l'amble.

amblar / amblejar (v. intr.) : caminar coma un caval. (R. II, 71)

amble : anar d'un caval.

AMBLI- : forma prefixada del grèc amblus (feble ; obtus)

ambliòp, -a (adj. e subs.) : que patís d'ambliopia.

ambliopia : tota baissa de la vista, quina que ne siá la

causa ; gra primièr de l'amauròsi. v. pus naut.

ambliopsid : peis dels uèlhs generalament atrofiats.

ambliopsids (m. pl.) : familha de peisses.

amblioscòpi (m.) : aparelh per estudiar la vista.

ambola : fiòla.

ambon : airal aplechat dins las glèisas per i legir fàcia a

l'amassada las epistòlas e los evangèlis.

ambra (f.) (R. II, 70) / ambre (m.) (subs. e adj.) : mena de

fossil ; jaune viu ; concrecions (R.II,456) intestinalas del

mulard ; mena de musc.

ambrar (v. tr.) : perfumar amb d'ambre gris.

ambrenc,-a : color d'ambre.

ambreta (plt.) : (Hibiscus abelmoschus)

(Centaurium suaveolens) ; (Centaurea jacea)

Ambròsi / Ambruèis : prenom.

ambrosia (f.) : aliment o bevenda del dieus.

ambrosian, -a : relatiu, -iva a sant Ambròsi.

-AMBUL : forma sufixada del lat. ambulare (caminar)

v. funambul - somnambul.

ambulància : veitura aplechada per carrejar de malauts.

ambulancièr, -ièira : persona que mena una ambulància.

ambulant, -a : que va d'un airal a un autre.

Mercadièr ambulant. Especièr ambulant.

ambulatòri, -a : que servís sonque per caminar ; qu'a pas

de sèti fix ; que pòt èsser fach o suportat sens arrestar sas

activitats normalas.

Patas ambulatòrias. Tribunal ambulatòri.

Tractament medical ambulatòri.

a, me digatz ! (interj.) : a, se sabiatz !

ameissantir (ami...) (v. tr.) : far venir meissant (L. 240)

ameisson (ami...) : çò glenat (las espigas amassadas)

ameissonaira (ami...) : glenaira (persona qu'amassa d'espigas)

ameissonar (ami...) (v. tr.) : glenar / espigar.

« ameitadar » (ami...) : v. amitadar.

amejairar (v. tr.) : possedir a mièjas.

amejairat, -ada : possedit, -ida a mièjas.

amelada : paraulas enjaulairas, plenas de mèl (s.f.)

amelaire, -a : enjaulaire, -a.

amelar (v. tr.) : emmelar ; adocir amb de mèl ; enjaular ; amigadar.

« amelenc » : v. amalenca.

Amèl - Amelia : prenoms.

amelia : malformacion congenitala caracterizada per

l'abséncia totala d'un membre.

amelhorar (v. tr.) : melhorar / abonir.

amelhorar (s') : se melhorar / s'abonir.

D'ont mai lo vin brave vielhís d'ont mai s'amelhora.

amelhorament : accion o resulta d'abonir o de s'abonir.

amèn ! (interj.) : aital siá ! (R. II, 72)

amenaçar : v. menaçar.

amenar (v. tr.) : menar / condusir.

amenanças (las) : las fèstas per un maridatge.

amenda : paga en reparacion d'un delicte. (L. 18)

amendament : reparacion (Boècis, s. X)

amendat, -ada : reparat, -ada ; melhorat, -ada.

amendriment : demeniment. v. demenir.

amendrir (v. tr. e intr.) : baissar lo prètz ; far baissar lo prètz ;

demenir / diminuir / diminuar (R. IV, 196)

La malautiá a plan amendrida sa resisténcia.

amendrir (s') : se demenir ; se diminuir...

Sas fòrças s'amendrisson ; se lèva pas pus.

ameniment : accion o resulta d'amenir. v. çaijós.

amenir (v. tr. e intr.) : amendrir ; restrénher ; demenir ;

redusir ; demingar.

amenir (s') : s'amendrir ; se redusir ; se demenir...

amenitat : avenença ; benevolença. (R. II, 72)

amenorrèa : abséncia anormala de las menstruas.

amenorreic, -a : relatiu, -iva a l'amenorrèa.

amenudar (v. tr.) : demenir / far pus menut, -uda.

amenudar (s') : se demenir / se far pus menut, -uda.

amenusament : accion de demenir, de copar pus menut.

amenusar (v. tr.) : demenir ; amenudar / copar menut.

amenusar (s') : se demenir.

amercadament / amercadiment : baissa de prètz.

amercadar / amercadir (v. intr.) : far baissar lo prètz.

America : nom de continent.

american (adj. e subs.) : relatiu, -iva a America ;

persona d'America. Un American.

americanisme : expression, costuma, anar, parlar, tissa...

caracteristics d'America.

americanizacion : accion o resulta d'americanizar o de s'...

americanizar (v. tr.) : impausar las caracteristicas americanas.

America volontariá plan d'americanizar l'univèrs.

americanizar (s') : prene l'anar dels Americans.

ameritar : v. meritar.

amermament / amermança : ameniment ; amendriment.

amermar (v. tr. e intr.) : amenir ; diminuir ; far baissar lo prètz.

amermar (s') : s'amenir ; diminuir ; baissar de prètz.

L'ombra s'amerma, que lo solelh baissa.

amermat, -ada : diminuit, -ida ; amenit, -ida.

ametist (m) : mena de brilhant.

amètla : frucha de l'ametlièr / de l'ametlièira.

ametlareda : airal plantat d'ametlièrs.

ametlat : mena de marbre ; nogat geologic ; preparacion

amb d'amètlas.

ametlau (adj.) : qu'a de frucha coma d'amètlas. Oliu ametlau.

ametlenc, -a : en forma d'amètla.

ametlièr / ametlièira : arbre que sa frucha es l'amètla.

(Amygdalus comunis)

ametlon : amètla pichona ; amètla despelargada ; amètla

de fruch amb un clòsc ; laureta (mena de boscarida) :

(Motacilla rufa)

ametromètre : aparelh per estudiar l'ametropia.

ametròp, -a : que patís d'ametropia.

ametropia : estat anormal de la vision (miopia, ipermetropia,

astigmatisme)

ametropic, -a : relatiu, -iva a l'ametropia.

amfetamina (f.) : substància qu'estimula l'activitat

cerebrala e que còpa lo sòm e lo talent (la fam)

amfetaminic, -a : relatiu, -iva a las amfetaminas.

AMFI- : forma prefixada del grèc amphi (dels dos costats ;

a l'entorn de)

amfiartròsi (f.) : articulacion que permet pas que

de movements limitats.

amfibí, -ia (adj.) : que pòt viure dins l'aiga e fòra l'aiga.

Crancs e granhòtas son d'animals amfibís.

Un veïcul amfibí. Una operacion amfibia.

amfibians (m. pl.) : batracians (classa de vertebrats

de la pèl nuda, amfibís, de temperatura variabla, e

someses a de metamorfòsis)

Blandas de tèrra e d'aiga son d'amfibians.

amfibiòsi (f.) : biais de viure dels amfibians.

amfibiotic, -a (adj. e subs.) : que respira de mercé de branquias

traquealas ; baba dels insèctes amfibiotics ; natura dels

peisses que se mudan dins de las aigas doças cap a la mar, o

a l'arrevèrs, per complir lor cicle de reproduccion.

Las anguilas son de peisses amfibiotics.

amfibiotics (m. pl.) : insèctes que lor baba es amfibiotica.

amfibòl : mena de mineral (silicat de fèrre e de magnesi)

amfibòla : mena de molusc.

amfibolifèr, -a : natura d'una ròca, d'un mineral que

contenon d'amfibòls.

amfibolita : ròca metamorfica.

amfibolitic, -a : relatiu, -iva a l'amfibolita.

amfibologia : frasa que se pòt comprene de dos biaisses

o mai ; ambigüitat. (R. II, 74)

amfibologic, -a : ambigú, -a.

amfibologicament : d'un biais amfibologic.

amfipòdes (m. pl.) : òrdre de crustacèus de mar o d'aiga

doça, de còrs comprimit lateralament.

amfistòma (m.) : parasit del bestial boïn.

amfistomiasi (f.) : afeccion parasitària del bestial boïn.

amfiteatre : edifici de forma circulara o ovala, amb de sètis en

escala, e que dominava un airal sonat arena ; sala d'universitat

en amfiteatre.

Un amfiteatre de fisica, de medecina, d'universitat.

amfòra : vas oval del còl estrech e cilindric amb doas

aurelhas qu'arriban al nivèl de l'orifici.

Aviá d'ancas en forma d'amfòra.

Amfós : prenom. Amfós Daudet.

« amiadar » : prononciacion d'amigadar.

amfotericina : remèdi antifongic (contra fonges e parasits)

amiant (m.) : silicat natural idratat de calci e de magnesi.

amiba (del lat. amiba) : animal unicellular de las aigas

saladas, de las aigas doças e de la tèrra umida ; parasit de

l'intestin de l'òme.

amibian, -a : relatiu, -iva a l'amiba ; amodat, -ada per

d'amibas. Malautiá amibiana.

amibiasi (f.) : afeccion amodada per las amibas.

amibocit (m.) : cellula capabla de far de movements amiboïdes.

amiboïde, -a : que revèrta l'amiba o son comportament.

Movement amiboïde.

amiboïsme : proprietat d'unes elements cellulars de se

desplaçar coma las amibas.

amic, -iga : persona qu'a d'afeccion per quicòm o per q.q.

Amic - Amiga : prenoms.

amical, -a : amistós, -osa.

amicalament / amigablament : amistosament.

amicalhar (v. tr.) : amenudar (copar menut menut)

amict : linge benesit que lo prèire se metiá sus las espatlas,

jos l'alba, per dire la messa.

amid (subs. m.) : compausat organic derivat de l'amoniac.

amidat, -ada : que possedís la fonccion d'un amid.

amidina : nom generic dels compausats derivats d'un amid.

amidon : substància de resèrva dins las plantas ;

substància sintetica que se n'empesava lo linge fin o los

còls de camisa.

amidonar (v. tr.) : empesar amb d'amidon.

Mon papeta se cargava de camisas amidonadas.

amidonatge : accion d'amidonar.

amidopirina : brave analgesic e antipiretic.

amigable, -a : aimable, -a.

amigablament : d'un biais amigable.

amigadar / amigar (v. tr.) : amistançar ; blandir ; calinejar.

amigadar / amigar (s') : se far de q .q. ; s'amistançar.

amigança : amistat.

amigar (v. tr.) : amigadar.

amigar (s) : s'amigadar.

amigàs : grand amic.

AMIGDAL- : forma prefixada del lat. amygdala, d'après

lo grèc amugdalê (amètla)

amigdala : galha (organ limfoïde de la gòrja que revèrta una

amètla) ; grun en forma d'amètla dins una ròca.

amigdalacèas (f. pl.) : familha de plantas.

amigdalat : sal de l'acid amigdalic.

amigdalic (acid) : resulta de la descomposicion de

l'amigdalina.

amigdalectomia : ablacion de las amigdalas.

amigdalifòrme, -a : en forma d'amètla.

amigdalina : glucosit tirat d'amètlas amargantas.

amigdaliti (f.) : angina (inflamacion de las amigdalas).

AMIGDALO- : forma prefixada del grèc amugdalòn (amètla)

amigdaloïde, -a : que conten de gruns en forma d'amètla.

Gnèis amigdaloïde. Ròca amigdaloïda.

amigdalotomia : incision sus una amigdala.

AMIL- : forma prefixada del grèc amulòn (amidon)

amilacèu, -èa : de la natura de l'amidon ; que conten d'amidon.

amilasa : enzim qu'amòda l'idrolisi dels glucids.

amilasemia : taus de l'amilasa dins lo sang.

amilasuria : augmentacion de la quantitat d'amilasas dins

las urinas.

AMILO- : forma prefixada del grèc amulòn (amidon)

amilobacteria : bacteria anaerobica del tub digestiu dels

mamifèrs.

amilogèn, -a : que produtz d'amidon.

amilogenèsi (f.) : formacion d'amidon.

amilograf : aparelh per mesurar las variacions de viscositat

d'una suspension de farina dins l'aiga.

amilograma : grafic d'amilograf.

amiloïd (subs.) : mena de proteïna ; mena de substància

que revèrta l'amidon.

amiloïde, -a (adj.) : que revèrta l'amidon ; que ne conten.

amiloïdòsi (f.) : afeccion caracterizada pel depaus

d'amiloïds sus las viscèras.

amilolisi (f.) : desgradacion de l'amidon e de las

substàncias amilacèas.

amilòsi (f.) : malautiá caracterizada pel depaus d'una

substància amiloïda al nivèl de la paret de las arteriòlas

d'unas viscèras.

amilolitic, -a : relatiu, -iva a l'amilolòsi.

amimia : pèrdia mai o mens totala de l'utilizacion dels

gèstes coma simbòls de las idèas o dels sentiments.

amimic, -a : relatiu, -iva a l'amimia.

amina : compausat organic alcalin.

aminacion : introduccion d'una fonccion amina dins la

molecula d'un compausat.

aminat, -ada : que conten una fonccion amina. Acid aminat.

aminic, -a : relatiu, -iva a una amina o a las aminas.

aminhardar / aminhardir (v.tr.) : tostonar ; calinhejar.

aminhardar / aminhardir (s') : venir manhac e i s'acostumar.

aminhotar (v. tr.) : torolhar / calinhejar ; blandir.

aminhotat, -ada : torolhat / calinhejat, -ada ; blandit, -ida.

AMINO- : forma prefixada del mot amina.

aminoacetic (acid) : glicina (t. tecn. de bioquimia)

aminoacid : acid aminat (acid organic caracterizat per

una fonccion amina e una fonccion carboxilica)

aminoacidemia : tenor del sang en acids aminats.

aminoaciduria : preséncia d'acids aminats dins las urinas.

aminoalcoòl : tèrme generic dels còrs de las dos /

doas (dos / do'É s) fonccions amina e alcoòl.

aminoazoïc, -a : natura d'un derivat de la copulacion d'un

compausat diazoïc amb una anilina.

aminocaproïc, -a : natura d'una substància qu'empacha

la fibrinolisi.

aminofilina : teofilina etilenediamina.

aminogèn, -a : radical univalent que sa substitucion a un

idrogèn dona una amina.

aminòl : liquid antiseptic local aprestat amb d'aiga-sal.

aminofenòl : tèrme generic dels còrs de las doas fonccions

amina e fenòl.

aminopiridina : nom dels derivats aminats de la piridina.

aminoplast : tèrme generic de las resinas aminicas.

aminosids (m. pl.) : familha d'antibiotics bactericidis que lor

molecula es compausada d'un sucre combinat amb una amina.

« amintadar » : v. amitadar.

AMIO- : forma prefixada del grèc mus (muscle)

amioplasia : aplasia musculara (abséncia o interrupcion de

creissença musculara)

amiostenia : astenia musculara (anequeliment muscular)

amiotaxia : ataxia (incapacitat de coordenar los movements

musculars volontaris)

amiotonia : abséncia de tot movement muscular.

amiotrofia : atrofia dels muscles.

amitòsi (f.) : mòde de division cellulara.

amira (f.) ; senhal ; marca ; punt de referéncia.

Prene amira : afustar. Tirar d'amira : desorientar.

amiratge : accion d'afustar.

amiraclar (v. tr.) : estonar ; meravilhar ; estabosir.

amiraclat, -ada : miraculat, -ada ; miraclat, -ada ( l. p.)

amirador / miranda : v. mirador / miranda.

amiral : galonat pus elevat de la marina.

amiraltat : dignitat o jurisdiccion d'amiral.

« amissantir - s'amissantir » : v. ameissantir.

amistança : benvolença ; calinejadas ; amistat.

amistançar (v. tr.) : amigadar. amistançar (s') : s'amigadar.

amistançat, -ada : amigadat, -ada.

amistançòla : amistança de farlabica ; amistança simulada.

amistadós, -osa : amical, -a ; afectuós, -osa.

amistadosament : amicalament.

amistat : sentiments afectius.

amistejar (v. tr.) : amistançar. amistejar (s) : s'amistançar.

amistolanças : amistanças.

amistolós, -osa : amistadós, -osa.

amistós, -a : plen d'amistat.

amistosament : amicalament.

amistosar (v. tr.) : amigadar. amistosar (s') : s'amigadar.

amistraire, -a : persona amigadaira.

« amit » (l.p.) (L. 19) : v. amict.

amitadar (v. tr.) : copar pel mièg ; arribar a la mitat / èsser

a la mitat.

amitadat, -ada : copat, -ada pel mièg ; arribat, -ada a la mitat.

amixia (del grèc mixis, mescla) : impossibilitat per doas (do'É s)

espècias vesinas de s'ibridar.

amnesia : pèrdia o flaquesa (feblesa) de la memòria.

amnesic, -a : persona que patís d'amnesia.

amni : crespina (envolopa de l'embrion dels mamifèrs,

dels aucèls, dels reptils)

AMNIO- : forma prefixada del grec amniòn (membrana

qu'envolopa lo fètus)

amniocentèsi (f.) : ponccion de la cavitat amniotica

d'una femna prens, per analizar lo liquid amniotic.

amniogenèsi (f.) : processus (lat.) de formacion de l'amni.

amniografia : examèn radiografic del fètus.

amniorrèa : evacuacion abansora del liquid amniotic.

amnioscopia : exploracion visuala de la cavitat amniotica

amb un aparelh optic.

amniotic, -a : relatiu, -iva a l'amni. Liquid amniotic.

amniotiti (f.) : inflamacion de l'amni.

amniotomia : ruptura provocada de l'amni per amodar la

* parturicion (v. L. 280)

amnistia : perdon general de tota una categoria de delictes.

amnistiable, -a : que pòt èsser amnistiat, -ada.

amnistiar (v. tr. ) : inclure q.q. dins una amnistia.

amoblament : provesiment en mòbles.

amoblar (v. tr.) : moblar (provesir en mòbles)

amoblar (s') : se moblar (se provesir en mòbles)

« amoçar » : v. amorsar.

amochelament / amochonament : frostiment ; afatoniment.

amochelar / amochonar : frostir ; afatonir.

amochelar / amochonar (s') : se frostir ; s'afatonir ;

s'agorrufar ; se fresilhar ; s'amatar ; s'acoconar ;

s'amontetar ; s'arrucar ; se far pichon.

De lo cargar un vestit s'amochèla.

S'amochelèt darrièr un bartàs.

amochonar : amochelar.

amochonar (s) : s'amochelar.

amodaire : dispositiu per amodar un veïcul motorizat.

e non pas «estarter» (angl.)

amodar (v. tr.) : metre en movement ; metre a ; alargar ;

acometre ; remenar ; daubar ; malmenar ; caçar / alunhar.

Amodar la pendula : montar la pendula.

Amodar una persona : l'acometre.

Amodar la tèrra : laurar. Amodar la set : atudar la set.

Amodar lo soslèu : far venir lo vòmit.

amodar (s') : se metre en movement ; se metre a ; se n'anar /

s'enanar ; s'alunhar ; se levar (vent) ; s'acostumar al trabalh.

Me soi amodat a mon novèl trabalh. Lo vent s'amòda :

es de notar que o ai escrich aital dins tot lo dicc. per me conformar

a l'esperit de C. L. O. En realitat ai totjorn ausit e dich

Lo vent s'amoda coma totes los occitanofòns de naissença

d'Erau, d'Albigés e de Roergue. Véser, per exemple :

« Dins la tassa d'argent, ta liquor d'ambrosia

Amoda las cançons d'un paure trobador »

Davala dins mon cur, divessa Poesia, de Loís Lacot (1881-1952)

amodiaquina : remèdi sintetic a basa de quinina per far

la contra al paludisme.

amodolar (v. tr.) : amontetar (frucha, fen...)

amodolat, -ada : v. abracelar.

amodolonar (v. tr.) : doblet d'amodolar.

amodorrar (s') : s'endormir.

amodorrat, -ada : endormit, -ida.

amoflar / amoflir (v. tr.) : adocir ; far venir sople ; far

venir mofle.

amoflat, -ada / amoflit, -ida : t. a. çaisús.

amogut,-uda : retirat,-da ; alunhat, -ada ; amodat, -ada ;

mòble, -a. v. amòure.

amoissar / amoissir (v. tr.) : blasir / marcir.

amoissar / amoissir (s') : se blasir / se marcir.

amoissat, -ada / ...it, -ida : blasit, -ida ; marcit, -ida.

amolaire, -a : agusaire, -a.

amolament : atropament.

amolar (v. tr.) : afilar / agusar (passar a la mòla) ; abracelar (fen)

acroselar ; garbejar ; amontetar.

amolar (s') : s'atropelar (peissum) ; s'espessir (sang)

amolat (arc.) : montet de cerealum sus un sòl.

amolat (virar l') (arc.) : virar las garbas per las tornar passar.

amolat, -ada : t. a. del vèrb amolar.

amolegar (v. tr.) : amolir ; amolencar / embolidorar.

amolegar (s') : s'amolir ; s'amolencar / s'emmolencar /

s'embolidorar (s'afonzar dins una molenca)

amolencar (s') : se macar d'èsser tombat ; se bresar.

amolencat, -ada : macat, -ada ; bresat, -ada.

amolherar un òme : lo maridar.

amolherar (s') : prene femna / se maridar.

amolherat : maridat.

amolir / alolesir (R. VI, 73) (v. tr.) : far venir mòl.

amolir (s') : venir mòl ; s'acaponir (venir pauruc)

amolit, -ida : vengut mòl, venguda mòla.

amolonament : amontetament / amontairament.

amolonar (v. tr.) : amontetar / amontairar.

amolonar (s') : s'amontetar / s'amontairar.

amolonat, -ada : amontetat, -ada ; amontairat, -ada.

amondaut (adv.) : amont / cap amont.

amodenament : accion o resulta d'amonedar.

amonedat, -ada : ric, -a.

amonedar q. q. : li donar d'argent o de moneda.

amòni : radical que dintra dins la composicion dels

sals amoniacats.

amoniac (subs.) : gas compausat de nitrogèn e d'idrogèn.

amoniac, -a (adj.) : Sal amoniaca. Goma amoniaca.

amoniacal, -a : que conten o qu'a las proprietats de l'amoniac.

Solucion amoniacala. Sentor amoniacala.

amoniacat, -ada : que conten d'amoniac.

amoniat, -ada : que deriva de l'amoniac.

amoniemia : preséncia d'amoniac dins lo sang ; son taus.

amoninada : desvergonhada.

amoninar (s') : se desvergonhar.

amonitrat : nitrat d'amòni utilizat coma engrais azotat.

AMONO- : forma prefixada del mot amoniac.

amonita : cauquilha fossila de molusc cefalopòde

disparegut.

amonoacid : substància de proprietats acidas dins

l'amoniac liquid.

amonobasa : substància de proprietats basicas dins

l'amoniac liquid.

amonolisi (f.) : reaccion quimica amoniacala.

amonsenhir (s') : s'emborgesir.

« amonsurir » (s') (fr) : v. çaisús.

amont (adv.) : amont d'aut. La veses, amont, la tartanassa ?

amontairar (v. tr.) : amontetar.

amontairar (s') : s'amontetar ; se corbar / venir mai o

mens boçut. Lo vielhum l'a amontairada.

amontanhar (v. tr.) : menar los tropèls a la montanha.

Amontanham cada an a la fin de mai.

amontanhat, -ada : a la montanha.

Tot lo bestial ovin e boïn l'avèm amontanhat.

amontar / amontairar (v. tr.) : amontetar ; empilar ; acroselar.

amontar / amontairar (s') : s'amontetar.

amontat, -ada : amontairat, -ada / amontetat, -ada.

amontar / amontelar (s') : se corbar ; venir gibós.

S'amontèla de mai en mai en se fasent vièlh.

amont d'aut (adv.) : amont.

amontelat, -ada : corbat, -ada ; gibós, -osa.

amontetar (v. tr.) : apilar / empilar ; far un montet.

Amonteta las buscalhas a son lenhièr.

amontetar (s') : s'apilar / s'empilar ; far un montet.

amontetament : apilament.

amonuria : preséncia d'amoniac dins las urinas.

amor (m.) : impuls fisic o sentimental que buta un sèxe cap

a un autre, una persona cap a una autra ; devocion d'una

persona per una autra o per Dieu, la Santa Verge, los sants... ;

fòrt sentiment positiu per q.q. o per quicòm.

Las amors (f. pl.). Far l'amor / far l'acte d'amor.

Es un amor de nenon : es un nenon adorable.

Amor cortés : element basic de la poesia dels trobadors.

Amor liure : fòra tot ligam afectiu, religiós o social.

Amor platonic : amor fòra tot plaser sexual.

Amor de pèl : gausiment (estrementida sexuala)

Per un sant, l'amor de Dieu o trancenda tot.

amor de / per amor de / pr'amor de (l.p.) (loc. prep.) : per.

Vendrai per amor de te far plaser.

amor que / per amor que / pr'amor que (l.p.) / per que :

(conjonccion subordinativa causala) : per çò que / que.

Amor que s'enfusque pas laissa-lo tranquil.

Demòra, amor que me fas besonh.

amora : frucha de l'amorièr (Morus alba)

frucha de la rome (Rubus fruticosus)

amora de rastolh (Rubus caesius)

Las amoras de la rome m'agradan mai.

« amoral, -a » : amical, -a / afectuós, -osa (sens inusitat

en lengadocian, mas donat per Mistral)

amoral, -a : indiferent, -a a tot principi moral.

amoralisme : abséncia de tota morala.

amoralista (adj. e subs.) : adèpte, -a de l'amoralisme.

amoralitat : caractèr de çò amoral.

amorar (v. tr. e intr.) : crestar / galar / caponar (cobrir una feme de

letz) ; (cobrir une feme de gèst, en parlant d'aucèls)

« amòrça » e derivats (fr.) : v. amòrsa.

amorçar / amorcir (v. tr. arc.) : doblet d'amortar / amortir.

amorçador : atudador.

amorçaire, -a : persona qu'atuda.

amorçatge : accion o resulta d'amorçar (d'amortar)

amorejar (v. tr. e intr.) : calinhejar ; far l'amor ; èsser

amorós, -osa ; se jónher a.

amorejar (s') : se sarrar ; se jónher.

« amoreleta » : v. morèla.

amoreta : amor feble e passadís ; amigueta ; ventolin ;

sonalhon (plt.) : (Briza media)

« Aquelas montanhas se rebaissaràn

e mas amoretas se raprocharàn. » (cançon pop.)

amorèu : fragostièr / asenièr ; ampon ; fragosta ; ase (frucha)

amòrf, -a : sens forma definida ; non cristallizat, -ada ;

sens energia / mòl / molàs, mòla / molassa.

Fosfòr amòrf. Persona amòrfa.

amorfisme : estat de çò amòrf, de q.q. d'amòrf.

amorfinisme : estat morbós per privacion de morfina.

amorièr : mena d'arbre (Morus alba) ; (M. nigra)

amorièira : plantacion d'amorièrs.

amoriscar / amorosar / amorosir (s') : tombar amorós.

amoriscat, -ada : tombat amorós, tombada amorosa.

S'es amoriscat d'una polidaProvençala.

amorós, -osa : persona que n'aima una autra d'amor.

amorosament : d'un biais amorós.

amorosar (v. tr.) : far venir amorós, -osa.

amorosar (s') : venir amorós, -osa / tombar amorós, -osa.

amorosat, -ada / amorosit, -ida : amorós, -osa.

amorralhar / amorrialar (v. tr.) : muselar un buòu, una vaca ;

lor metre una museta de fen, de civada al mus (al musèl)

amorrar (v. tr.) : far tombar de morres ; abocar.

amorrar (s') : se jónher morre contra morre ; tombar

de morres ; s'abocar.

S'es amorrada e s'es afrabada lo nas.

amorretat : caluquitge.

amòrri, -ia : que quita pas de tornejar / falord, -a (feda,

anhèl...) ; caluc, -uga ; piòt, -a / nèci, nècia.

amorricar (s') : s'amorrar / tombar de morres.

amòrsa : esca (f.) ; capsula (R. II, 273)

amorsador : aplech per amorsar, per començar.

Amorsador de rodièr, de menusièr...

amorsar (v. tr.) : escar ; començar quicòm.

amorsatge : accion d'amorsar ; accion de començar.

Amorsatge d'una pompa, d'un sifon, d'un trabalh...

amortament / amortiment : estat d'un naviri amortit ;

accion o resulta d'amortir o de s'amortir (d'alentir o de

s'alentir)

amortar / amortir (v. tr.) : atudar / estofar ; tuar / atudar ;

alentar / alentir (naviri) (L. 20)

Lo timonièr amortís lo naviri per se sarrar del pòrt.

amortar / amortir (s') : s'afeblir ; s'atudar ; morir ;

s'asimar (mèla) ; se calar ; far lo mòrt ; s'alentir.

S'amortís un pauc cada jorn.

Ai amortida la mèla del cotèl en capusant de bois.

amortat, -ada / amortit, -ida : t. a. çaisús.

amortesir (v. tr.) : diminuir / atudar un deute.

Après amortesir sos deutes se prenguèt la retirada.

amortesit, -ida : t. a. çaisús.

amortieirar (v. tr.) : garnir amb de mortièr ; cimentar.

Amortieiratz-me las apevasons coma cal.

amortizar (v. tr.) : convertir en ben de man mòrta ; atudar un

deute pauc a pauc ; suprimir un emplec vacant.

amostelir (s') : venir magre coma una mostèla.

amostelit, -ida : magre, -a coma una mostèla.

De venir vièlh s'es plan amostelit.

amotairar (s') : s'agrumelar ; s'amotir ; s'amatar.

amotairat, -ada : t. a. çaisús

amotar (v. tr. arc.) : caucar / pompir / atassar.

amotar (s') : s'agrumelar / s'amotir / se metre en mòtas.

amotassar (v. tr.) : rossegar ; aplanar.

amotassat, -ada : rossegat, -ada ; aplanat, -ada.

amotassir (s') : s'amotar ; s'amotir.

amotelir (s') : s'amotassir / s'amotir ; venir pelenc o pelena.

amotir (s') : s'agrumelar ; venir pelenc o pelena.

amotit, -da : piòt, -a / nèci, nècia / pèc, -a.

amotoflar (s') : s'amotairar.

Una aubuga, de la laurar, s'amotofla.

amòure (v. tr. e r.) : amodar ; quilhar ; retirar ; alunhar.

amòure (s') : s'amodar ; se quilhar; se retirar ; s'alunhar ;

s'adometgir / s'endometgir / s'adomerguir.

amovible, -a : que pòt èsser amogut, -uda.

La dobladura amovibla d'un vestit.

La jelha amovibla d'una ròda de bicicleta.

AMPEL- : forma prefixada del grèc ampelòs (vinha)

ampelidacèu, -èa : de la natura de la vinha.

ampelidacèas (f. pl.) : familha de plantas.

ampelita : mena de tèrra negra favorabla a la vinha.

AMPELO- : v. AMPELampelofag,

-a : qu'ataca la vinha. Insèctes ampelofags.

ampelogia : estudi sus la vinha.

ampelografia : estudi scientific sus la vinha.

ampelopsís (m.) (plt.) : mena d'ampelidacèa salvatja.

ampèr (m.) : unitat de corrent electric.

amperatge : intensitat d'un corrent electric.

amperomètre : aparelh per mesurar l'intensitat d'un

corrent electric.

amplament : d'un biais avantatjós. v. ample.

amplan (m.) : carpan ; emplastre.

ample, -a : avantatjós -osa / larg, -a.

ample (donar d') : deslargar ; liberar (s. VIII) ; destibar.

Donar d'ample a un aucelon : lo delargar.

Dona mai d'ample a la còrda, qu'es trop tibada !

amplexicaule, -a : estat d'un organ, d'una fuèlha qu'envolza /

qu'envolta / qu'envolva la camba d'una planta.

ampliable, -a : que pòt èsser ampliat, -ada / amplificat, -ada.

ampliacion : accion o resulta d'ampliar / d'amplificar.

ampliador, -airitz : qu'amplia / qu'amplifica.

Aparelh ampliador. Manòbra ampliairitz.

ampliar / amplificar : donar una extension pus granda.

ampliatiu, -iva : amplificatiu, -iva.

amplificacion : accion o resulta d'amplificar.

amplificador, -cairitz : persona o causa qu'amplifica.

amplificatiu, -iva : utilizat, -ada per amplificar.

amplifòrme, -a : d'una forma pus ampla.

Sostenpopas amplifòrme (emborrat)

amplitud (f.) : distància entre dos punts extrèms.

amploa (f.) : mena de sarda pichonèla (Clupea sprattus)

amplor (f.) : estat de çò ample.

« ampoa » : v. ampon.

ampola (t. a.) : tub de veire longarut plen de medicament ;

veire redond de lampa electrica ; flascon longarut e ventrut de

lampa electrica ; botiòla de la pèl. (R.II, 75)

Ai trapadas de bravas ampolas als pès.

ampolar (v. intr.) : far d'ampolas de la pèl.

ampolar (s') : trapar d'ampolas de la pèl.

ampolat, -ada (pej.) : emfatic, -a.

Estil ampolat. Expression ampolada.

ampolau (m. e f.) : que sa frucha es en forma d'ampola ;

en forma d'ampola. Oliu ampolau. Oliva ampolau.

ampolós, -osa : botiolat, -ada.

ampoleta : ampola pichonèla ; sablièr (mar.) ; mena de

planta : (Valerianella olitoria)

ampon : fragosta / ase.

amponièr (plt.) : asenièr (Rubus idaeus)

ampulòma : tumor de l'ampola de Vatèr. (med.)

amputacion : accion o resulta d'amputar.

amputar (v. tr.) : separar dels còrs un membre, una partida de

membre, un organ.

amputat, -ada : separat del còrs ; persona qu'a perdut un

membre.

amudiment : mutisme.

amudir (v. tr.) : far calar ; endormir ; far venir mut.

amudir (s') : venir mut ; se calar ; s'endormir.

amudit, -ida : t.a.çaisús.

amurar (v. tr.) : tibar la còrda d'una vela (mar.)

amuras (f. pl.) : los cordatges d'un naviri.

amuralhat, -ada : que revèrta una paret.

amusacaissals (d') : d'apetissadissas.

amusada : periòd de divertiment.

amusaire, -a : persona que divertís los autres.

Es un amusaire de primièira borra.

amusarèl,-a : qu'amusa.

amusarèla / amusament : quicòm per s'amusar.

amusar (v. tr.) : divertir.

amusar (s') : se divertir.

Pensa pas qu'a s'amusar ; quora metrà d'èime ?

amusatge : accion de s'amusar.

AN- : forma prefixada del prefix grèc a- (sens / abséncia)

o del grèc ana (contra ; ennaut ; enrè ; al senscontra /

a l'arrevèrs ; a despart ; novèl)

ANA- : forma prefixada del grèc ana (t. a. çaisús)

an / annada : los dotze meses de genièr a genièr.

an de delà (l') : dos ans (i) a / i a dos ans / fa dos ans.

an passat (l') : i a un an / aquò fa un an / fa un an.

an que ven (l') : dins un an.

anabaptisme : doctrina dels anabaptistas.

anabaptista (m. e f.) : persona qu'es contra lo baptisme

dels drollons.

Anabasi : òbra istorica de Xenofon.

anabasi (f.) : montada, periòde primièr d'una malautiá.

anabatic, -a : relatiu, -iva a una montada.

Vent anabatic : vent ascendent.

anabiòsi (f.) : retorn a la vida plena, après ivernacion,

d'un animal o d'un vegetal.

anabiotic, -a : relatiu, -iva a l'anabiòsi.

anabolic, -a : relatiu, -iva a l'anabolisme.

anabolisme : assimilacion / metabolisme / ensemble de las

reaccions quimicas qu'abotisson a la formacion dels constituents

de l'organisme (protids, glucids, lipids) a partir dels elements

simples que son la resulta de la digestion.

anabolizant, -a (adj. e subs.) : proprietat d'una substància

que favorís l'anabolisme.

anacinèsi (f.) : manca de movement (t. tecn. de med.)

anacolut (m.) : construccion gramaticala desparièira

(càmbiament subran de construccion)

Tornat a l'ostal, sa femna malautejava.

anacondà (m.) : serpatassa d'America del sud.

anacorèta (m. e f.) : religiós, -osa que fa peniténcia dins

un airal desèrt.

anacoretic, -a : relatiu, -iva a una vida d'anacorèta.

anacoretisme : biais de viure dels anacorètas.

Anacreont : poèta liric grèc.

anacreontic, -a : que revèrta l'estil o l'esperit d'Anacreont.

Las « Òdas anacreonticas » son pas l'òbra d'Anacreont.

anacreontisme : imitacion de las « Òdas anacreonticas »

que cantan los plasers de la vida d'un biais que revèrta lo

d'Anacreont.

anacronic, -a : que conten un anacronisme.

anacronicament : d'un biais anacronic.

anacronisme : error d'epòca, de cronologia.

anada : anar / anament (biais de caminar o de se comportar)

anadenia : manca o deficiéncia d'activitat glandolara ;

abséncia de glandolas.

anadiplòsi (f.) : represa del darrièr mot d'una frasa o d'un

vèrs al començament de la frasa o del vèrs que sèc.

anadispsia : set fòrt granda ; set excessiva.

anadròm, -a : que va al senscontra ; natura dels peisses

que montan las ribièiras o los rius per anar groar.

« anaduèlh » : v. naduèlh.

anaeròbi, -a (adj. o subs.) : que l'oxigen i fa pas besonh

per viure ; bacterias o microorganismes que pòdon viure

sens oxigèn.

anaerobic, -a : relatiu, -iva als anaeròbis o a l'anaerobiòsi.

Motor anaerobic.

anaerobiòsi : facultat d'aver pas besonh d'oxigèn per viure.

anafilactic, -a : allergic, -a. Reaccion anafilactica.

anafilactizar (v. tr.) : sensibilizar l'organisme a una poison.

anafilaxia : allergia.

anafòra : represa emfatica o simetrica d'un meteis mot a

la debuta de diferents membres de frasa que se sègon ;

tèrme que reprend un tèrme anterior ; t. tecn. liturgic de

las messas orientalas. Exemple d'anafòra :

Aquela lenga-miracle que nos ven de tan luènh,

aquela lenga-miracle dels trobadors, aquela lenga-miracle

que crestèt totes los interdits, aquela lenga-miracle qu'avèm

chucada al sen de las nòstras mamàs, aquela lenga-miracle

la servarem !

anaforic, -a : relatiu, -iva a una anafòra.

Dins « Ma maire la vesi », lo « la » es anaforic.

anafrodisia : diminucion o abséncia de desir sexual.

anafrodisiac, -a (adj. e subs.) : que diminuís lo desir sexual.

anafrodita (m. e f.) : persona que volonta de s'absténer dels

plasers sexuals ; persona que patís d'anafrodisia.

anagenèsi (f.) : regeneracion o reproduccion dels teissuts.

anagogia : interpretacion de las Escripturas que, a partir del

sens literal, s'enauça fins al sens mistic ; rasonament qu'assaja

de tornar montar a una causa primièira.

anagogic, -a : Lo sens anagogic de las Escripturas.

L'induccion anagogica.

anagogicament : d'un biais anagogic.

anagrama (m.) : transformacion de mot o de frasa per

transposicion de sas letras.

Galonar es l'anagrama d'alongar.

anagramatic, -a : relatiu, -iva a un anagrama.

anagramatizar (v. tr.) : metre quicòm en anagrama.

anagramatista (m. e f.) : autor, -a d'anagramas.

« anairar » : v. enairar.

anaire, -a : caminaire, -a.

Anaís : prenom f.

anal, -a : relatiu, -iva a l'anus (lat.)

analitat : orientacion anala de las pulsions sexualas.

analèctas / analecta (f. pl.) : causida literària / antologia.

analèpsi (f.) : reparacion d'una fauta.

analepsia : convalescéncia.

analeptic, -a : estimulant, -a / que torna balhar de fòrças.

Aliments analeptics. Remèdis analeptics.

analfabèt, -a (adj. e subs.) : que sap pas legir ni mai escriure.

analfabetisme : estat d'una persona, d'un pòble que sap

pas legir ni mai escriure.

analgesia : pèrdia de sensibilitat a la dolor.

analgesic (adj. e subs.) : qu'escafa la sensibilitat a la dolor.

Remèdi analgesic. Substància analgesica.

analgesina : remèdi antiperetic e analgesic usual.

analgia : abséncia totala de sensibilitat a la dolor.

analisable, -a : que pòt èsser analisat, -ada.

analisador, -airitz (adj. e subs.) : qu'analisa ; aparelh

d'analisi quimica, d'analisi d'images...

analisaire : aparelh per analisar.

analisant, -a : persona en cura psicanalitica.

analisar (v. tr.) : far l'analisi de quicòm.

analisi (f.) : examèn / estudi metodic.

analista (m. e f.) : especialista (m. e f.) de l'analisi

matematica, informatica, financièira, medicala...

analitic, -a : relatiu, -iva a l'analisi (t. a.)

analiticament : d'un biais analitic.

analòg, -a : comparable , -a ; semblable, -a.

analogia : relacion de semblança entre doas causas

divèrsas. Analogia d'estructura. Analogia de caractèr.

Rasonar per analogia.

analogic, -a : relatiu, -iva a l'analogia.

analogicament : per analogia.

analogisme : rasonament per analogia.

anament : biais d'èsser ; aire de q.q. ; comportament.

anamnèsi (f.) : ensemble d'entresenhas que lo medecin reculhís

sus un malaut en li demandant de far l'istòria de sa malautiá ;

pregària de la messa après la consecracion.

anamnestic, -a : qu'ajuda la memòria ; relatiu, -iva a

l'anamnèsi (t.a.)

anamniòta (m. e f.) : sens amni (coma peisses, amfibís...)

anamniòtas (f. pl.) : familha de vertebrats sens amni.

anamorfic, -a : relatiu, -iva a l'anamorfòsi ; qu'amòda

d'anamorfòsi.

anamorfoscòpi (m.) : instrument optic per corregir l'anamorfòsi.

anamorfòsi (f.) : image desformat donat per un miralh corb,

un sistèma optic non esferic, d'aparelhs de rais X.

ananàs (plt.) : (Ananas sativus)

anangioplasia : insufisença congenitala del sistèma

vascular.

ananquit, -ida : nairat, -ada. v. nairat.

anant, -a : que ròtla plan (carri, veitura) ; graciós, -osa ;

aimable,-a.

anant, -a : passant, passanta ; caminaire, caminaira.

anantir / enantir (v. tr. e intr.) : avançar dins son trabalh / entanchar.

Enantís tant que vòl, qu'es plen d'abeluc.

anantit, -da / enantit, -ida : entanchat, -ada. (trabalh, òbra)

anap (m.) : mena de copa.

anapiratic, -a : qu'es la resulta d'un exercici perlongat

d'un membre o de l'usatge continual d'un muscle.

Rampa (contraccion dolorosa musculara) anapiratica.

anaplasia : desvolopament incomplèt o anormal d'una

cellula o d'un teissut ; tumor maligna anaplasica.

anaplasic, -a : relatiu, -iva a l'anaplasia.

anaplasmatacèas (f. pl.) : familha de parasits de vertebrats.

anaplasmòsi (f.) : infeccion de vertebrats dels païses

cauds amodada per de parasits de la familha de las

anasplatacèas.

anaplastia : operacion de cirurgia plastica.

anaplastic, -a : relatiu, -iva a l'anaplastia.

anapleròsi (f.) : restauracion, per empèut o protèsi, de

çò perdut dins una nafradura.

anar (v. intr.) : ir ; se n'anar / s'enanar ; caminar ; convenir ;

èsser contengut / intrar ; èsser en bona santat.

« Consí anatz ? - Entre pauc e mens. »

anar (l') / l'anada : l'accion de caminar ; lo biais de

caminar ; l'anament ; la santat ; las abituds ; las tissas ;

l'anar e los uses ; lo comportament abitual.

An quitat l'anar del país.

anarquia : abséncia de governament ; estat de desòrdre,

de confusion, manca d'autoritat.

anarquic, -a : relatiu, -iva a l'anarquia.

anarquicament : d'un biais anarquic.

anarquisme : doctrina politica que volonta e favorís

l'anarquia.

anarquista (m. e f.) : adèpte, -a de l'anarquisme.

anartre, -a : sens article ; sens articulacion visibla.

Los noms de païses de fluvis, de montanhas

indeterminats son anartres : Occitània, Garona,

Pirenèus...mas l'Occitània del millenari tresen, los Alps

de Provença, los Pirenèus espanhòls...

anartria : incapacitat d'articular los mots deguda a una

lesion cerebrala.

anasarca : idropisia del teissut soscutanèu e intermuscular ;

edema generalizat a tot lo còrs.

anasarquic, -a : que patís d'anasarca.

Anastasi : prenom m. Anastàsia : prenom f.

anastomosar (v. tr.) : reünir per anastomòsi.

anastomosar (s') : se reünir per anastomòsi naturala.

anastomosat, -ada : natura d'un lièch de riu o de

ribièira devesit en braces nombroses que se separan e

se tornan rejónher sovent.

anastomòsi (f.) : reunion bot a bot, o amb un segment

intermediari, naturala o cirurgicala, de dos conductes,

de dos nèrvis.

anastomotic, -a : relatiu, -iva a l'anostomòsi.

anastròfa : inversion. Canta lo cocut dins la comba bèla.

anatèma (m.) : reprovacion ; malediccion de la Glèisa.

anatematizar : escumenjar ; reprovar (s.f.) (R. II, 80)

anatematizat, -ada : escumenjat, -a ; reprovat, -ada.

Anatòli - Anatòlia : prenoms.

Anatòli Cristian (1937-1987) : universitari occitan a Tolosa.

anatomia : sciéncia de l'estructura dels animals o de las

plantas.

anatomic, -a : relatiu, -iva a l'anatomia.

anatomicament : d'un biais anatomic.

anatomista (m. e f.) : especialista (m. e f.) d'anatomia.

anatoxina : toxina microbiana neutralizada, e utilizada per d'unas

vaccinacions. Anatoxina difterica, tetanica...

anauçament : accion o resulta d'anauçar.

anauçar / anautar / enauçar (v. tr.) : far venir pus naut.

anauçar / anautar / enauçar (s') : venir pus naut.

-ANÇA : sufix occitan que marca « accion e resulta de » :

assegurança - bastança, -concordança - desliurança.

anca (f.) : maluc (m.) ; flanc de naviri ; carral ; rufositat

de camin.

ancada / ancal : còp de pè pel cuol ; petoiral ; carral.

Trapèt un ancal que l'amaluguèt.

ancar / ancalhar (v. intr. e tr.) : tustar sus las ancas ; caminar

pesuc ; rebalar las ancas ; bolegar las ancas (anquejar)

ancat, -da : de las ancas gròssas.

ancassièr, -a : qu'a de bravas ancas ; que bolega las ancas.

ancessor : ancian / davancièr / aujòl / ancestre (L. 21.)

ancestre, -a : rèire-rèiregrand, -a. (L. 21)

ancestral, -a : que nos ven dels aujòls (dels ancestres)

anchòia (f.) : mena de peis (Clupea encrasicholus)

anchoiada : mangisca aprestada amb d'anchòias.

anchoiat : sardas aprestadas coma las anchòias.

-ÀNCIA : sufix occitan que denòta « natura o qualitat » :

alternància - elegància - tolerància.

ancian (adj. e subs.) : cargat, -ada d'ans ; persona vièlha.

ancianament (adv.) : dins los tempses ancians.

ancianetat : vielhum ; antiquitat.

ancians (los) : los ancessors ; los aujòls ; los davancièrs.

ancola : engarda ; esperon ; apièja.

ancolia (plt.) : gant de pastora (Aquilegia vulgaris)

(A. pirenaica) : (A. alpina) ; (A. Kitaibelii) ; (A. Reuteri)

ancolar (v. tr.) : apiejar ; cauçar una planta ; estacar la vinha.

ancora : aplech per plantar un naviri ; barra de fèrre per

manténer doas parets.

ancorar (v. tr.) : getar l'ancora.

ancorar (s') : se plantar / s'arrestar (naviri)

ancoratge : accion o resulta d'ancorar o de s'ancorar.

ancoreta : ancora pichona.

« and » / « ande » : v. amb.

andan : pargue per las fedas ; clastron pels vedèls.

andana : via ; reng / rengada ; aleia (L. 15)

andanada : mesura de superficia. (R. III, 285)

andalhar (v. tr. e intr.) : far de rengs amb la dalha o la dalhaira.

andalhada : reng / rengada.

andalhon : risent (pichon vai-e-vèni de l'aiga e bruch agradiu

que fa aquel vai-e-vèni)

Còr tendrièr amb fe fidèla anèron pas pus avant,

que la s'emportèt, l' Adèla, l'andalhon andalhonant.

andalhonar (v. intr.) : far d'andalhons.

andalós, -osa : persona sortida d'Andalosia (Espanha)

andante (t. tecn. it. de mus.) : lentament.

andantino (it.) : un pauc pus viu que l'andante.

andar (v. intr.) : anar ; córrer.

andàs : tampa a l'intrada d'un camp ; l'airal ocupat per

un pargue de fedas.

« andèl » : v. andèr.

andèr / andèrre : landièr ; trespès.

Far lo pè d'andèr : demorar al pè del fuòc.

andèr : rosèla (plt.) (Papaver Rhoeas)

anderrièiras : fèrrias / quèrbas / carbas del fuòc.

andèrri / andèrre : brisan / endèrbi / èrtre.

andessa : mena de micha plana o redonda ; pan negre.

« andiala » / « endiola » (desform. l. p.) v. anguila.

andolha : iala / anduèlh ; colhonet, -a / inocent, -a.

« andona » v. andron / androna.

andonilha : esquila d'ase o de muòl. v. ariòla.

Andòrra : principat entre Occitània e Espanha. v. p. 1053.

andorran, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Andòrra ; sortit, -ida

d'Andòrra. Lo dialècte andorran.

andòt / endòrt : moissena (eisserment culhit amb sos rasims)

pampe / pampa (fulhum de plantas o de vinha)

-ANDRE : forma sufixada del grèc anèr, andròs (òme)

monandre - driandre - triandre.

-ANDRIA : forma sufixada del grèc aner, andròs (òme)

triandria - poliandria.

andralh : pelha ; vestit espelhat.

andralhós, -sa : espelhat, -da ; pelhandrós, -osa ;

espelhandrat, -ada.

Andrieu - Andriva : prenoms.

« andrilièira » : v. anderrièiras.

ANDRO- : forma prefixada del grèc aner, andròs (òme)

androcefal : monstre del còrs d'animal e del cap uman.

androcefal, -a (adj.) : relatiu, -iva a una representacion

d'animal amb un cap uman.

androcentric, -a : natura d'un sistèma de relacions socialas

centrat sus l'òme.

androcèu (m.) : ensemble dels organs mascles d'una flor.

androfobia : aversion per l'òme.

androfòr (subs.) : çò que sosten l'androcèu.

androgèn, -a (adj. e subs. m.) : que favorís lo desvolopament dels

caractèrs sexuals masculins. Ormona androgèna.

androgenèsi (f.) : produccion en laboratòri d'animals sortits

exclusivament, del punt de vista cromosomic, de lor parent

mascle.

androgenic, -a : relatiu, -iva a l'òme.

androgin, -a : que ten dels dos sèxes.

androginia : natura de çò androgèn, personas o plantas.

androginifòr : çò que, dins d'unas flors, sosten las

estaminas e l'ovari.

androginisme : estat o qualitat d'androgin, -a.

androïde : que presenta de caractèrs pròpris al sèxe masculin ;

automat (m. e f.) de forma umana.

androlatra (adj. e subs.m. e f.) : que practica l'androlatria.

androlatria : culte divenc portat a un òme.

andrològ, -a : especialista (m. e f.) d'andrologia.

andrologia : disciplina medicala qu'estúdia l'aparelh genital

masculin.

andromania : nimfomania / furor uterina.

Andromèda : constellacion.

andromòrf, -a : qu'a la forma d'un òme.

andropausa : diminucion de l'activitat genitala de l'òme

a partir de la cinquantena.

androsteròna : ormona sexuala masculina.

andron / androna : carrièira pichona ; carrièira bòrnia /

carrièira òrba ; airal entremièg dos ostals vesins.

anduècha : v. çaijós.

anduèlh : iala / andolha / anduècha /salsissa dels cosins ;

cep mòl.

Andusa : nom de vila de Gard (Occitània)

andusac : mena de palabés, de palabessa, de palagrilha

de doas puas, amb una marcadoira e una manilha.

anecdòta : eveniment segondari mai o mens curiós ;

succession de pichons eveniments mai o mens curioses

que fan la trama d'una òbra narrativa.

anecdotièr, -ièira : persona que conta o que reculhís

d'anecdòtas.

anecdotic, -a : que relèva de l'anecdòta / segondari, -ària.

aneda : feme de l'anet / guita / tira / rita ; cercela ;

galinèla ; corbadòna (flor) (Narcissus poeticus)

anedon : anet pichon.

anegresir (v. tr.) : ennegresir ; escurcir.

anegresir (s') : s'ennegresir ; s'escurcir.

anegresit, -ida : ennegresit, -ida.

anèl : cèrcle de metal o de fust ; piton ; bartavèla.

anèla : anèl grand ; anèl de cortina, de pel ; gansa.

anelada : anèla de pel.

aneladura : pel en anèlas.

anelaire, -a : persona qu'anèla de pòrcs.

anelar (v. tr.) : metre un anèl a quicòm o a q.q. (t. a.)

Anelar los pòrcs per los empachar de fosigar.

anelar (s') : se cargar un anèl ; se metre en anèlas.

anelastic, -a : que manca d'elasticitat (t. tecn. de fisica)

anelasticitat : manca d'elasticitat (t. tecn. de fisica)

anelatge : l'accion d'anelar o de s'anelar.

anelid (m.) : animal que fa partida dels anelids.

anelids (m. pl.) : familha d'animals invertebrats.

anelièr, -ièira : persona que farga o que vend d'anèls.

anem ! (interj.) : te'n fagas pas ! / Ardit ! / En avant !

anemia : estat malautís de flaquesa progressiva amodada

per una diminucion dels globilhons roges del sang ;

flaquesa en general. L'anemia de la produccion.

anemiar (v. tr.) : amodar una anemia.

Un climat caud e umid anemia bravament.

anemiar (s') : venir anemic.

anemic, -a : que patís d'anemia.

ANEMO- : forma prefixada del grèc anemòs (vent)

anemofil, -a : que sa pollinizacion es facha pel vent.

anemofilia : pollinizacion pel vent ; natura de las plantas

anemofilas.

anemofobia : natura de las plantas que crentan bravament

l'accion del vent ; qualitat de las que son armadas contra

l'accion del vent.

anemograf : anemomètre combinat amb un aparelh

enregistrador, amb una maquina enregistrairitz.

anemografia : estudi amb un anemograf de las variacions

d'intensitat del vent.

anemograma (m.) : grafic obtengut amb un anemograf.

anemomètre : instrument per mesurar la fòrça del vent.

anemometria : art de determinar la fòrça del vent.

anemometric, -a : relatiu, -iva a la fòrça del vent.

anemona : planta medecinala (Anemona pulsatilla)

anemona de mar : actinia.

anemonina : camfre d'anemona.

anemoscòpi : aparelh per determinar la direccion dels vents.

anencefal, -a : qu'a pas d'encefal.

anencefalia : abséncia d'encefal (m.)

anepatia : supression o diminucion de las fonccions del fetge.

anequeliment : adeliment ; aganiment.

anequelir (v. tr.) : adelir / aganir.

anequelir (s') : s'adelir / s'anicar / s'avanir / afalhocar de fam.

anequelit, -ida : aganit, -ida ; adelit, -ida.

anergia : abséncia d'allergia.

anerotisme : abséncia de plaser dins l'acte sexual.

anestesia : insensibilitat totala o parciala.

anestesiaire, -a : persona qu'anestesia.

anestesiar (v. tr.) : endormir una dolor ; endormir parcialament

o completament una persona o un animal.

anestesiat, -ada : insensibilizat, -ada (t.a.)

anestesic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'anestesia ;

substància qu'anestesia. L'etèr es un anestesic.

anestesiologia : sciéncia de l'anestesia e de las activitats

complementàrias.

anestesista (m. e f.) : medecin o infirmièr, -ièira qu'anestesia.

angiocolecistiti (f.) : inflamacion de la vesicula e dels

conductes biliars.

angiocarp : pericarpi.

angiocarp, -a : natura de la frucha protegida per un pericarpi.

angiocarpèas (f. pl.) : familha de plantas.

angiocarpic, -a : dotat, -ada d'un pericarpi.

angiocoliti (f.) : inflamacion dels canals biliars del fetge.

angiodermiti (f.) : inflamacion dels vaissèls de la pèl.

angioedema : formacion de zònas edematosas de la pèl,

de las mucosas o de las viscèras.

angiofluoroscopia : metòde per estudiar los vaissèls de la pèl.

angiografia : radiografia dels vaissèls sanguins d'una zòna

de l'organisme.

angiografic, -a : relatiu, -iva a l'angiografia.

angiològ, -a : especialista (m. e f.) d'angiologia.

angiologia : branca de la medecina qu'estúdia tòt çò que

concernís l'anatomia, la fisiologia e la patologia de

l'aparelh circulatòri ; branca de l'anatomia vegetala e

animala qu'estúdia los sistèmas conductors.

angiologic, -a : relatiu, -iva a l'angiologia.

angiòma (m.) : tumor benigna dels vaissèls.

angiomatòsi (f.) : generalizacion d'angiòmas per tot lo còrs.

angioneuròsi (f.) : trastornament (prigonda alteracion

morbosa (R. IV, 264) del sistèma vasomotor) a causa d'un

trebolament psiquic de tipe emocional.

angiopatia : malautiá dels vaissèls en general.

angiorrafia : sutura dins una paret de vaissèl.

angiosarcòma (m.) : sarcòma que sa prolificacion cellulara

ven dels elements conjonctius dels vaissèls sanguins.

angiosarcomatòsi (f.) : sarcomatòsi emorragica multipla.

angioscintigrafia : metòde d'exploracion dels vaissèls

sanguins.

angioscòpi : aparelh per estudiar de prèp los vaissèls capillars.

angioscopia : examèn visual dels vaissèls capillars.

angiospasme : contraccion espasmodica d'un vaissèl

sanguin e, mai que mai, d'una artèria.

angiospasmodic, -a : relatiu, -iva a un angiospasme.

angiospèrm, -a (adj. e subs.) : que sos organs reproductors

son condensats dins una flor e que sas granas fecondadas

son enclausas dins una frucha ; planta a flor.

angiospèrmas (f. pl.) : sosembracament dels fanerogams

(mai de 230 000 menas)

angiospermia : natura de las angiospèrmas.

angiospermic, -a : angiospèrm, -a ; relatiu, -iva a

las angiospèrmas.

angioplastia : dilatacion d'una estenòsi arteriala.

angiostenòsi (f.) : diminucion del diamètre d'un vaissèl.

angiotensina : substància qu'estimula la secrecion d'aldosteròna

e augmenta una pression arteriala tròp bassa.

ANGL- : forma prefixada del latin anglus, -a, -um (anglés)

angle : salida facha per doas drechas que se còpan ;

canton ; recanton.

anglada : contengut d'un angle ; recanton.

Anglada Josèp (1868-1930 : universitari occitan d'Aude.

Anglatèrra : nom de país d'Euròpa.

anglés, -esa (adj. e subs) : relatiu, -iva a Anglatèrra ; persona

o lenga d'Anglatèrra ; creditor, -tritz renós, -osa.

anglican, -a (adj. e subs.) : q.q. que fa partida de la glèisa

d'Anglatèrra (la nauta, la bassa o la del mièg)

anglicisme : idiotisme de la lenga anglesa.

anglicizacion : alinhament sus las costumas anglesas.

anet (plt.) : fenolh bastard (Anethum graveolens)

guit / rit / tiron. v. aneda.

anetòl : substància tirada de l'anet (fenolh bastard)

aneuploïde, -a : natura de l'organisme que sa dotacion

cromosomica anormala es pas multipla d'un genòma

determinat.

aneuploïdia : estat de çò aneuploïde.

aneuria : manca d'energia nerviosa.

aneurisma (m.) : tumor que ven de la dilatacion d'una artèria.

aneurismal, -a : relatiu, -iva a l'aneurisma.

aneurismorrafia : metòde de suturacion d'un aneurisma.

anevassir (s') : se metre a la nèu.

Cresi que lo temps se vòl anevassir.

anèx, -a (adj. e subs.) : çò anexat / çò ajonch.

anexar (v. tr.) : ajónher quicòm a quicòm mai, de biais que

çò ajonch dependa de çò autre.

Occitània foguèt anexada en partida a França en 1259.

anexar (s') : s'ajónher quicòm o q.q. d'un biais exclusiu.

S'ajónher la part pus bèla.

anexion : accion d'anexar quicòm.

anfractuós, -osa : baumelut, -uda.

anfractuositat : redent ; baumèla ; angle de rocàs.

Anfractuositat cerebrala (t. tecn. de med.)

« angandir » : v. gandir.

angastièiras : cargastièiras (escaletas de bast ; còrdas per

encordelar una carga, un fais)

àngel / angèl (un) : creatura esperitala ; mena d'aucèl :

(Tetrao achata) ; mena de peis : (Squalus squatina)

Àngel - Angelin : prenoms masculins.

Angèla - Angelina : prenoms femenins.

angelassa (plt.) : (Laserpitium gallicum)

angelejar : far l'àngel.

angelenc, -a : relatiu, -iva a un àngel o als àngels.

angelic, -a : relatiu, -iva a un àngel o als àngels.

La salutacion angelica. Una paciéncia angelica.

angelica (plt.) : (Angelica silvestris) ; (Spiraea ulmaria)

(Imperatoria strutium)

Angelica : prenom femenin.

angelicament : d'un biais angelic.

angelin : mena de casabèc.

Angelin - Angelina : diminutius d'Àngel e d'Angèla.

angelisme : desir de granda puretat e d'evasion de las realitats

carnalas ; ingenuïtat ; candor tròp granda (R. II, 309)

angèlus (l') : la salutacion angelica ; sonariá de campanas

lo matin, a miègjorn e lo ser per pregar la Verge Maria.

ANGI- : forma prefixada del grèc aggeiòn (vas / vaissèl)

angiiti : inflamacion dels vaissèls en general (venas, artèrias

o capillars)

-ANGI : forma sufixada del mot grèc aggeiòn v. ANGIangiectasi

(f.) : dilatacion d'un vaissèl sanguin o limfatic.

angiendoteliòma (m.) : angiòma d'evolucion maligna.

angina : nom generic de totas las afeccions inflamatòrias

de la laringe. v. esquinància. (R. III, 191 - L. 174)

angina de peitrina : dolor violenta del còr acompanhada

d'angoissa.

anginós, -osa : relatiu, -iva a una angina.

ANGIO- : forma prefixada del grèc aggeiòn (vas / vaissèl)

angioblastòma (m.) : tumor del sistèma nerviós central.

angiocardiografia : tecnica per metre en evidéncia

radiologica de cavitats e de vaissèls gròsses del còr.

angiocardiograma (m.) : clichat obtengut per angiocardiografia.

anglicizar (v. tr.) : alinhar sus las costumas anglesas.

anglicizar (s') : s'alinhar sus las costumas anglesas.

anglofil, -a : qu'aima l'anglés o los Angleses.

anglofòb : qu'aima pas l'anglés o los Angleses.

anglofòn, -a : que parla anglés.

anglòra : claupèire (f.) / claveta / engrisòla (Lacerta murorum)

angoissa : englag ; angost (avenc)

angoissar (v. tr.) : englajar / espaventar.

angoissar (s') : s'englajar ; s'engalhonar ; s'estofegar ;

s'enganaussar ; s'apassionar per (s.f.)

angoissat, -ada : t.a. çaisús.

angoissós, -osa : englajaire, -a / espaventable, -a

angonar / engonar : engue. (L. 21 - R. II, 89)

angost : avenc.

anguila : mena de peis (Anguilla anguilla)

Lo periple de las anguilas es pas de creire !

anguila de bartàs : colòbra.

anguila de mar : (Conger vulgaris)

anguilada : còp donat amb un mocador tòrç ; tustassals.

anguilicultura : elevatge d'anguilas per la reproduccion.

anguilifòrme : de la forma d'una anguila.

anguilulòsi (f.) : malautiá parasitària intestinala.

anguilum : totas las anguilas en general.

angular, -a : que fa angle.

anguilat, -ada / anguilenc, -a : que revèrta una anguila.

anguilièira : filat per trapar d'anguilas.

angulós, -osa : qu'a d'angles. (R. II, 96.)

Còrs angulós. Caractèr angulós. Forma angulosa.

ANGUSTI- : forma prefixada del latin angustus (estrech)

angustifoliat, -ada : dotat, -ada de fuèlhas fòrt estrechas.

angustipennat, -ada : amb d'alas estrechas.

Per la grafia «-pennat », v. (R. IV, 491)

angustiròstre, -a : amb un bèc estrech.

anha : clavelàs capgròs.

anhon : clavelàs long e capgròs.

Anhan / Inhan : prenom.

anhat, -ada : encombrat, -ada ; poblat, -ada.

anhèl / anhèla : pichons de la feda.

anhelada : una feda qu'anhèla ; los anhèls d'una sason.

anhelar (v. intr.) : bramar coma una feda ; far l'anhèl.

Fasèm anhelar al mes de desembre (decembre)

anhelat : anhèl d'un an.

anhelièr, -ièira : pastre, -a d'anhèls.

anhelin : pèl d'anhèl amb la lana.

anhelon : anhèl pichon.

anhelum : totes los anhèls en general.

anhin, -a : la lana dels anhèls.

anhon (m) : ceba (f.) (Allium cepa)

Aniana : vila d'Erau (Occitània) que son monument dels

mòrts lor es dedicat en occitan.

anicament : anequeliment.

anicar (v. tr.) : far crebar de fam / anequelir.

anicar (s') : crebar de fam / s'anequelir.

anicat, -ada : anequelit, -ida.

anidre, -a : que conten pas d'aiga. Sal anidre.

anidremia : diminucion o deficiéncia d'aiga dins lo sang.

anidrid (subs.) : oxid que de se combinar amb l'aiga, forma

un acid.

anidrita : sulfat de calci anidre.

anidrizacion : transformacion d'una substància en anidrid.

anidrizar (s') : se mudar en anidrid.

ANIDRO- : prefix que marca una pèrdia d'aiga.

anidrobiòsi (f.) : estat de vida bravament alentida dins

d'unes organismes vegetals o animals que patisson

de tressecadura.

anidrona : perclorat de magnèsi anidre.

anidròsi (f.) : deficiéncia o abséncia de secrecion de susor.

anidrotic, -a (adj. e subs.) : que redutz la susor ; agent que

redutz la susor.

anipnòsi (f.) : abséncia de sòm.

anièla : remontador (plt.) (Lychnis Githago)

anièla de Damàs : (Nigella damascena)

anientar (v. tr.) : avalir. (e non pas « aneantir » fr.)

Las pèiras de glaç anientèron tota la vianda.

anientament : redusir a pas res (R. III,196)

anilhada : referniment (bram de caval)

L'anilhada de la cavala emplenèt la val.

anilhar (v. intr.) : refernir.

« anilhon » - « anilhet » : v. anhelon.

anilina : substància coloranta toxica.

anilisme : intoxicacion per l'anilina.

animacion (t. a.) : accion o resulta d'animar o de s'animar.

animador, -airitz : persona que fa d'animacion.

animal (subs. e adj.) : èsser vivent dotat de sensibilitat e de

movement volontari ; que concernís los èssers vius, autres

qu'umans e vegetals.

L'òme es un animal rasonable. Lo règne animal.

animalcul : animal microscopic.

animalièr,-ièira : penheire, -a o esculptor, -tritz d'animals.

animalitat : ensemble de las caracteristicas animalas.

animalizar (v. tr.) : rebaissar al nivèl animal.

D'unas passions animalizan l'òme.

animalizar (s') : se rebaissar al nivèl animal.

animalum (l') : totes los animals.

animar (v. tr.) : donar de vida (t. a.) (R. II, 89)

animar (s') : prene vida.

La vila s'anima tre uèch oras del matin.

animós, -osa (adj.) : coratjós, -osa.

animositat : coratge (R. II, 90.) ; ostilitat (R. III, 546)

Li faguèri responsa sens ges d'animositat.

aninar (v. tr.) : breçar un nene o una nena.

« anipar » / « nipar » (fr.) : v. vestir.

« anins » : v. enins.

anion : ion negatiu.

anionic, -a : relatiu, -iva als anions.

aniquir (v. tr.) : anicar / anequelir.

aniquir (s') : s'anicar / s'anequelir.

aniridia : abséncia congenitala del viston, parciala o totala.

anis : planta aromatica ; liquor aromatizada amb d'anis.

anisar (v. tr.) : perfumar amb d'anis.

anisar (v. intr.) : far son nis. Los aucèls anison a la prima.

anisar(s') : se nisar.

anisat, -ada : perfumat amb d'anis ; nisat, -ada.

aniseta (fr.) : liquor d'anis.

anisic, -a : derivat, -ada de l'anis. Acid anisic .

ANISO- : forma prefixada del grèc anisòs (inegal)

anisocitòsi (f.) : inegalitat dels eritrocits o dels leucocits.

anisocoria : inegalitat entre la pupilla d'un uèlh e de l'autre.

anisocromia : inegalitat de coloracion dels globilhons del sang.

anisodactil, -a : de dactils inegals.

anisodesmic, -a : natura de l'estructura d'un cristal que

conten de moleculas ionicas.

anisodont, -a : qu'a de dents diferenciadas en incisivas,

caninas e molaras.

anisofil, -a : qu'a de fuèlhas inegalas sus la meteissa branca.

anisofilia : inegalitat de las fuèlhas d'una planta.

anisogamet (m.) : gamet diferent de forma e de dimension.

anisogamia : reproduccion sexuala que los gamets i son

diferents de forma e de dimensions.

anisogin, -a : natura d'una flor qu'a un nombre de carpèls

diferent de lo dels sepals e de lo dels petals.

anisoiconia : diferéncia entre las dimensions d'un objècte

vist per un uèlh e per l'autre.

anisòl : etèr metilfenilic.

anisometria : inegalitat de dimensions.

anisomiaris (m. pl.) : familha de molusques.

anisopetal, -a : de petals diferents ; d'un nombre de petals

diferent de lo dels sepals de la meteissa flor.

anisopòde : molusc de la familha dels eteropòdes.

anisopòdes (m. pl.) : familha de molusques.

anisoptèr, -a (adj. e subs.) : natura dels insèctes qu'an lors

dos parelhs d'alas diferents.

anisoptèrs (m. pl.) : familha d'insèctes.

anisorinc : mena de gorgolh ; mena de cusson.

anisostemòna (adj. f.) : natura d'una flor qu'a un

nombre d'estaminas diferent de lo dels sepals e de

lo dels petals.

anisotòm, -a : natura d'una planta que sas brancas

germanas son inegalas.

anisotròp, -a : que sas proprietats son diferentas segon la

direccion considerada.

anisotropia : proprietat dels còrs anisotròps.

anisotropic, -a : relatiu, -iva a l'anisotropia.

anisotropicament : d'un biais anisotropic.

anissa : fil de lana d'anhèl ; escaut de lana fina.

anit, -ida : abenat, -ada ; blasit, -ida ; usat, -ada (R. V, 453)

aniti (f.) : inflamacion de l'anus (lat.)

« anitòr » : v. nasitòrt.

aniular (v. tr.) : anivolar (cobrir de nivols)

aniular (s') : s'anivolar (se cobrir de nivols)

Lo cèl s'aniulèt dins un pas res.

aniulat, -ada : plen de nivols (cèl, sason...)

anivelable, -a : que pòt èsser anivelat, -ada.

anivelament : nivelament.

anivelar (v. tr.) : metre de nivèl.

anivelat, -ada : de nivèl.

aniversari / anoal / anual : cap d'an (t. a.) (R. III, 76)

anivolar (s') : se cobrir de nivols ; èsser prèst a plorar.

anivolat, -ada : aniulat, -ada (cobèrt de nivols)

Anna - Annà - Anneta : prenoms.

annada : los dotze meses de l'an ; an ; vianda d'un an ;

soma d'argent pagada cada an.

Vos desiri una bona annada.

annadièr, -ièira : variable, -a cada an.

La frucha dels perièrs o dels pomièrs es annadièira.

annal, -a : que torna cada an ; que perdura un an.

annalista (adj. e subs. m. e f.) : qu'escriu d'annals ;

persona qu'escriu d'annals.

annals (m. pl.) (e non pas annalas)

Annam : region centrala de Viet Nam.

annamita (adj. e subs.) : d'Annam ; relatiu, -iva a Annam.

Un Annamita. La lenga annamita.

Anneta : prenom (diminutiu d'Anna)

anneta : cimós / cimossa per emmalholar un nenon ;

cobèrta de brèç.

anma / arma : (e non pas « ama » l.p.)

Avèm totes una anma immortala.

annat / annadit : vièlh.

Annibal : prenom.

an nòu (l') : l'annada novèla.

annuari : recuèlh que torna paréisser cada an. Annuari telefonic.

ANO- : forma prefixada del latin anus.

v. anococcigèu - anorectal.

anoal / anual : cap d'an d'un defuntat ; aniversari. (R. III, 76)

« anoar » (s') (fr.) : v. s'anosar.

anoble, -a : borret o borreta d'un an.

anobliment : accion d'anoblir.

anoblir (v. tr.) : far venir nòble.

anoblir (s') : venir nòble.

anoblit, -ida : vengut,-uda nòble, -a.

anoca : feda d'un an.

anocat : moton d'un an.

anochar : v. anuchar.

anochar (s') : v. s'anuchar.

anochejar : v. s' anuchejar / anochejar / anueitejar.

anococcigèu, -èa : relatiu, -iva a l'anus (lat.) e al coccix.

anòde : electròde receptor / lo contrari de catòde.

anodic, -a : relatiu, -iva a l'anòde. Corrent anodic.

anodin, -a : qu'apàsia la dolor (med.) ; que fa pas mal ;

sens interès.

Remèdi anodin. Persona anodina. Propaus anodin.

anodinia : abséncia de dolor.

anodizacion : accion o resulta d'anodizar.

anodizar (v. tr.) : recobrir un metal d'una pellicula d'oxid

protectritz.

anodont : mena de molusc d'aiga doça e sens dents.

anodont, -a : sens dents.

anodontia : abséncia de tota dent.

anofèl (subst. m.) : mena de bigal que sa feme amòda

lo paludisme.

anoftamia : abséncia congenitala d'un uèlh.

« anoga » : v. notz.

anojar (e derivats) : doblets pus tardius d'enojar (e derivats)

anol : aire (frucha de l'anolièr) ; fondacion pels defuntats.

anolh : anhèl d'un an.

ANOM- : forma prefixada del grèc anòmòs (sens lei ; irregular)

anomal, -a : que s'escarta de la règla.

anomalia : irregularitat.

La deposicion de l'acusat èra claufida d'anomalias.

anomia : abséncia de lei ; pèrdia de la facultat de donar

un nom als objèctes o de reconéisser lor nom ; mena de

molusc.

anomic, -a : relatiu, -iva a l'anomia.

anona : froment ; culhida del cerealum.

Anonai : nom de vila de Vivarés (Occitània)

anonat, -ada : madur, -a (cerealum ; froment, civada...)

anonar (v. intr.) : s'anequelir.

anonir (v. tr.) : anientar ; amontetar lo cambe abans lo cardatge.

anonit, -ada : anientat, -ada ; amontetat, -ada.

anóncia : crida ; novèla ; signe ; presagi ; enquant ; avís.

Tirar las anóncias : publicar los bans.

Anonciacion (l') : lo messatge de l'arcàngel Gabrièl a la Verge.

anonciador, -airitz (adj.) : qu'anóncia quicòm.

anonciaire, -a / anonciator, -airitz : persona qu'anóncia quicòm.

anonciar (v. tr. ) : far une anóncia ; tirar las anóncias /

far las publicacions per un maridatge.

anonciator, -airitz (subs.) : Anonciairitz de television.

anonim, -a : inconegut, -uda ; que vòl demorar aital.

Autor anonim. Òbra anonima.

anonimament : d'un biais anonim.

anonimat : estat de çò anonim, d'una persona anonima.

anopsia : insufiséncia o manca de vista.

anòrc, -a : sens testiculs. Persona anòrca.

anorac (m.) : vèsta longa, cauda, impermeabla e aplechada

d'una capucha. « Anorac » ven dels Esquimals.

anorectal, -a : relatiu, -iva a l'anus (lat.) e al rectum (lat.)

anorectic, -a (adj. e subs.) : que patís d'anorexia ; relatiu, -iva a

l'anorexia ; remèdi que còpa lo tròp d'apetís.

anorexia : pèrdia de l'apetís ; refús patologic de

s'alimentar (anorexia mentala)

anorexigèn, -a : qu'amòda l'anorexia.

anorgasmia : abséncia d'orgasme dins l'acte sexual.

anormal, -a : contrari , -ària a la nòrma.

anormalitat : estat de çò anormal.

anorquia : abséncia congenitala d'onglas (f.)

anorquidia : estat de lo qu'a pas de testiculs.

anorrit, -ida : entestesit, -ida ; magre ,-a ; estequit, -ida.

anorrir (v. tr.) : entestesir ; estequir.

anorrir (s') : s'entestesir / s'estequir.

anorrit, -ida : entestesit, -ida / estequit, -ida.

anosar (s') : ofegar a dich de tossir.

anosiment : amagriment ; marrana.

anosmia : diminucion o pèrdia de l'odorat.

anosir (v.tr.) : afeblir ; abenar ; anorrir ; estequir.

anosir (s') : s'afeblir ; s'abenar ; s'anorrir ; s'estequir.

anosit, -ida : incult, -a ; esteril, -a + t. a. del vèrb anosir.

Una tèrra anosida. Una feda anosida.

anotacion : accion o resulta d'anotar.

Los marges del libre èran claufits d'anotacions.

anotador, -airitz : persona qu'anòta.

anotar (v. tr.) : far un comentari en marge d'un tèxt o en

bas de pagina ; metre un comentari dins lo marge d'una

pagina d'escolan ; metre una chifra de 0 a 20 a la debuta

d'una pagina d'escolan corregida.

anotge, -ja : anhèl o anhèla d'un an.

anovulacion : abséncia d'ovulacion.

anovulatòri, -a : natura d'un cicle menstrual que las menstruas

i son pas estadas precedidas per una ovulacion.

anoxemia : manca d'oxigenacion del sang.

anoxia : privacion d'oxigèn.

anoxibiòsi (f.) : anaerobiòsi. v. anaerobiòsi.

anquejar (v. intr.) : cuolejar (bolegar las ancas).

anquerita : mena de mineral.

anquièr : cropa.

Rebalava coma podiá son anquièr de cavala.

ANQUILO- : forma prefixada del grèc ankulôs (corbat)

anquilòsi (f.) : limitacion mai o mens granda de la

mobilitat d'una articulacion.

anquilosar (v. tr.) : diminuir la mobilitat d'una articulacion.

anquilosar (s') : s'agrepir / s'encrocar.

L'òme totjorn jagut finís que s'anquilòsa.

anquilosat, -ada : agrepit, -ida / encrocat, -ada.

Ai la man anquilosada sus la mirga de l'ordenador.

anquilostòm : vèrme parasit del budèl prim (dins los païses

cauds) e qu'amòda l'anemia.

anquilostomiasi (f.) : malautiá amodada per l'anquilostòm.

ansa : quèrba / carba. (L. 22)

Ansèlm : prenom.

anserina (plt.) : èrba farinèla (Chenopodium)

ànsia : pensament ; lagui ; preocupacion.

Son ànsia se podiá legir dins sos uèlhs.

ansin (adv.) : v. atal / aital.

ansiolitic : tranquillizant (med.) / remèdi que tranquilliza.

ansiós, -osa : laguiós, -osa.

ansiosament : laguiosament.

anta : relaisset ; parabanda ; bòrd de taula ; arca de pont.

« antal » : v. aital - atal.

antagonic, -a : opausat, -ada. (t. tecn. de filosofia)

Contradiccion antagonica. Doctrinas antagonicas.

antagonisme : oposicion ; lucha ; rivalitat.

antagonista (adj. e subs. m. e f.) : opausat, -ada ; rival, -a ;

adversari, -ària. Muscles antagonistas : muscles opausats.

La polícia separèt las doas antagonistas.

antalgic, -a : que s'opausa a la dolor.

Remèdi antalgic. Medecina antalgica.

antan (adv.) : l'an passat ; autres còps.

Antan faguèt de secada ; ongan fa de pluèja.

antar (v. tr.) : insolentar ; otratjar ; desonorar.

antartic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva al pòl sud. v. (R. II, 129)

antat, -ada : insolentat, -ada ; otratjat, -ada ; desonorat, -ada.

antarada : talvera ; cance ; capvirada.

L'antarada se laura totjorn en darrièr.

ANTE- : prefix que marca anterioritat de temps o de posicion.

antecambra : pèça o cambra abans la pèça principala.

Far antecambra : esperar son torn.

antecapèla : pèça d'intrada a una capèla.

antecedéncia (t. tecn. de geografia) : caractèr d'una ribièira

poderosa que sèrva son traçat inicial ni per tot ; t. tecn. de

musica, de logica, de matematicas.

antecedent, -a : que ven abans quicòm mai. (R. II, 389)

Ai lo libre que me prestèras.

(« libre » es aicí l'antecedent de « que »)

antecedents (m.pl.) : tot çò que ven abans quicòm mai.

antecrist : pastamessorgas que, d'après l'Apocalipsi,

deu venir abans lo Crist de la fin del mond.

antedata : data d'un document abans la data vertadièira.

antedatar (v. tr.) : v. antidata - antidatar.

antediluvian, -a : que data d'abans lo deluvi. (R. III, 51)

Animals antediluvians.

antena : rastèl de television, de ràdio (l.p.) ; aplech per

sosténer e orientar la vela latina d'una nau de pesca ; ala

de molin de vent ; banas d'unes insèctes.

antenant (m.) : cordatge de bòrd de vela d'una nau.

antenifèr, -a : que pòrta d'antenas.

antenifòrme, -a : en forma d'antena.

antenòla / antena : apend segmentat e mobil del cap dels

insèctes, dels crustacèus o d'autres animals.

antepalatz : avantpalatz ; cort de palatz ; galariá de palatz.

antepausat, -ada : plaçat, -ada abans.

anteposicion : accion d'antepausar un element de la frasa

davant un autre. Anteposicion d'un adjectiu :

Polidoneta èra la novieta.

« anterada» : v. antarada.

anterior, -a : antecedent, -a (que ven abans)

anterioritat : qualitat de çò anterior.

anteriorament : de per abans.

ANTI- : prefix que marca l'oposicion o l'anterioritat,

mas i a talament de mots formats amb « anti- » que

donarem pas aicí la tièira tota.

anti-acarian, -a : que fa la guèrra als acarians. v. p. 20, N.B 2.

anti-acid, -a : que corregís l'aciditat de l'estomac.

anti-acridian, -a : relatiu, -iva a la lucha contra los

acridians.

anti-adesiu, -iva : revestiment qu'empacha las aderéncias.

anti-aerian,-a : que gandís de l'accion mala dels avions.

Abric anti-aerian.

anti-afrodisiac, -a : que fa la contra al desir sexual.

anti-alcalin, ina : que preven l'alcalinitat.

anti-alcoolic, -a : que combat l'alcoolisme.

anti-alcoolisme : accion de combatre l'alcoolisme.

anti-algic, -a (adj. e subs.) : que combat la dolor ; remèdi

contra la dolor.

anti-allergic, -a : que fa la contra a las allergias.

anti-americanisme : aversion contra l'imperialisme

american.

anti-anorectic, -a (adj. e subs.) : que combat l'anorexia ;

remèdi contra l'anorexia.

anti-apoplectic, -a : que combat l'apoplexia.

anti-aritmic, -a : que combat l'aritmia.

anti-artritic, ica : que combat la gota.

anti-asmatic, -a : que combat l'asma.

anti-atomic, -a : que gandís contra las radiacions o

los projectils atomics. Abric anti-atomic.

anti-autoritari-, -ària : contra tota mena de dominacion

politica o autra.

antibaissa : airal montuós ; obstacle ; dificultat ; puèg...

antibacterian, -a : contra las bacterias.

antibioterapia : tractament de las malautiás amb

d'antibiotics.

antibiotic, -a : substància que combat las bacterias e las fa perir.

Antíbol : nom de vila (Occitània)

antibranle : montet de causas disparatas.

antibruch (adj. inv.) : que gandís del bruch.

antibubonic, -a : que combat la pèsta.

antic, -a : d'autres còps.

anticalcari, -ària : que s'opausa als depaus calcaris dins

un aparelh, un circuit, una canalizacion...

anticalha (f.) : causas d'un còp èra (pej.)

« anticambra » (it.) : v. antecambra.

anticament : dins l'antiquitat.

anticancerós, -osa : que fa la guèrra al càncer.

anticiclon : centre de nautas pressions atmosfericas.

anticiclonic, -a : relatiu, -iva a un anticiclon.

anticipacion : accion o resulta d'anticipar. (R. II, 98)

anticipar (v. tr. e intr.) : calcular per avança ; far quicòm abans

lo temps normal o lo temps previst : (R. II, 98)

Anticipar un pagament. Anticipar un viatge.

anticipat, -ada : fach, -a abans lo temps normal (R. II, 98)

anticipadament : per anticipacion.

anticlerical,-a : enemic, -iga del poder politic o moral de

la Glèisa.

anticlericalisme : comportament anticlerical.

anticlinal : plec que sa convexitat es virada cap ennaut.

anticlinal, -a : relatiu, -iva a un anticlinal.

anticoagulant, -a (adj. e subs.) : que s'opausa a la

coagulacion del sang ; substància anticoagulanta.

anticolonialisme (subs.) : oposicion al colonialisme.

anticolonialista (adj. e subs.m. e f.) : contra lo colonialisme.

anticomunisme (subs.) : oposicion al comunisme.

anticomunista (adj. e subs. m. e f.) : contra lo comunisme.

anticoncepcional, -a : qu'empacha la fecondacion e la

concepcion.

anticoncurréncia : oposicion a la concurréncia.

anticoncurrencial, -a : que s'opausa al libre jòc de la

concurréncia.

anticonformisme : oposicion al conformisme.

anticonformista (adj. e subs. m. e f.) : que fa pròva

d'anticonformisme.

anticonjectural, -a : qu'a per tòca de redreçar una

conjectura economica desfavorabla.

anticonstitutional,-a : contrari,-ària a la Constitucion.

anticonstitucionalament : d'un biais anticonstitucional.

anticorrosiu, -iva : que gandís los metals contra la corrosion.

anticòrs : substància, dins lo sang, que fa la contra a

d'autras substàncias nocivas.

anticrestian, -a : enemic, -iga del cristianisme.

anticristianisme : çò enemic del cristianisme.

anticriptogamic, -a : que fa perir tot çò qu'es fonge.

anticrist (l') : lo que ne parla l'Apocalipsi e que deu

combatre lo Crist.

« antidata » e derivats : v. antedata.

antidemocratic, -a : contrari, -ària a la democracia.

antidemocraticament : d'un biais antidemocratic.

antidemoniac, -a : qu'a de poder contra los demònis.

antidepressor : remèdi que combat la depression.

antidiabetic, -a (adj. e subs.) : contra la diabèta.

antidiarreic, -a : contra la diarrèia.

antidifteric,-a : que combat la difteria.

antidiüretic, -a : substància que redusís lo debit urinari.

antidopatge : contra lo dopatge.

antidòt : substància per combatre l'efècte nociu d'una

autra substància ingerida. (v. R. II, 100)

antidròga : contra la dròga.

anti-emetic,-a : que garda de vomir. v. p. 20, N.B. 2.

anti-emorragic, -a : que combat l'emorragia.

anti-enzim : substància qu'inibís l'accion d'un enzim.

anti-epilepsia : que combat l'epilepsia.

anti-esclavagist, -a : que combat l'esclavagisme.

anti-escorbutic,-a : bon,-a contra l'escorbut.

anti-escrofulós, -osa : que combat l'escrofula.

anti-espasmodic, -a : que preven espasmes e convulsions.

anti-estatic, -a : que preven l'aparicion d'electricitat estatica.

anti-estetic, -a : contrari, -ària a l'estetica.

anti-estrogèn, -a (adj. e subs.) : que blòca o que modifica

l'accion dels estrogèns.

antifa (f.) : patantèina / tralla / gorrinariá / gorrinatge.

Rodar l'antifa : batre l'estrada ; landrar ; far la tralla.

antifàcia : falsièira. Per antifàcia : per rusa / per falsièira.

antifebril,-a : que fa baissar la fèbre.

antiferment : substància contrària a la fermentacion.

antifona / antifena : verset que se canta abans un psalme ;

(en l.p.) doblet abusiu d'anticalha. (R. II, 100 - L. 22)

antifonari : libre de Glèisa que i son notats las antifònas.

D'unes antifonaris ancians son de meravilhas.

antifongic, -a : antimicosic, -a.

antifrasi : biais de dire lo contrari de sa pensada. (R. II, 99)

antifrastic,-a : relatiu, -iva a una antifrasi.

antifrasticament : d'un biais antifrastic.

antigalactic,-a : qu'amòda la diminucion o la supression

de la secrecion del lach.

antigèl (adj. e subs.) : qu'empacha de gelar ; substància

que, ajustada a un liquid, l'empacha de gelar.

antigèn : substància qu'amòda la produccion d'anticòrs.

antigenic, -a : relatiu, -iva als antigèns ; qu'amòda d'antigèns.

antigovernamental, -a : opausat, -ada a la politica del

governament.

antigraminic, -a (adj. e subs.) : que fa la contra a las

graminacèas ; substància fitotoxica.

antigravitacion : contra la gravitacion.

anti-idropic,-a : que combat l'idropisia. v. p. 20, N.B. 2.

anti-igienic,-a : qu'es contrari,-ària a l'igièna.

anti-imperialisme : oposicion a l'imperialisme.

anti-inoptic,-a : bon contra lo sòm.

anti-istaminic, -a : que s'apausa a l'accion de l'istamina

dins l'organisme.

anti-isteric, -a : que combat l'isteria.

Antilhas (las) : nom d'un archipèl de l'ocean atlantic,

entre l'America del nòrd e l'America del sud.

antilogic, -a : que va contra la logica.

antilòp (m.) : mena de mamifèr boïn.

antimefitic,-a : que fa la contra als gases mefitics.

antimòni (m.) : mena de metal.

antimonarquic, -a : contrari, -ària a la monarquia.

antinefritic,-a : que combat las malautiás dels rens.

antinomia : oposicion d'una lei o d'una règla a una autra

lei o una autra règla ; contradiccion vertadièira o aparenta

entre doas leis naturalas.

Antiòquia : vila de Turquia.

antipapa : papa esquismatic elegit en oposicion al Papa

vertadièr. (R. IV, 412)

Clamenç VII e Benezet XIII foguèron d'antipapas.

antipatia : sentiment de repulsion per quicòm o q.q.

antipatic, -a : que desagrada.

Agacha d'èsser pas tant antipatic !

antipaticament : d'un biais antipatic.

antipatriotic,-a : contrari, -ària al patriotisme.

antipestilencial,-a : remèdi que lucha contra la pèsta.

antipiretic,-a : bon, -a contra la fèbre.

antipiucèl, -a (adj.) : contrari, -ària a la verginitat. (R. IV, 546)

antipòdes (f.) : punts de la tèrra diametralament opausats.

Sèm a las antipòdes de Nòva Zelanda.

antipolitic,-a : contrari,-ària a l'esperit de la politica.

Una mesura antipolitica.

antiputrescent, -a : antiseptic, -a.

antiquari, -ària : persona que crompa, vend o collecciona

de causas ancianas.

D'anticaris an pilhats un pauc totes los vilatges.

antiquitat : lo temps antic.

antirabic, -a : bon, -a contra la ràbia.

antiraquitic,-a : bon, -a contra lo raquitisme.

antireumatic, -a : bon, -a contra la rèuma (lo reumàs)

antirevolucionari,-ària : qu'es contra la revolucion.

antireligiós,-osa : qu'es contra la religion.

Qualqu'un d'antireligiós fa pròva d'intolerància.

antisemita : qu'asira los Josieus.

antisemitic, -a : relatiu, -iva a l'antisemitisme.

antisemitisme : asir dels Josieus.

antisepsia : prevencion de las malautiás infecciosas.

antiseptic, -a (adj. e subs.) : qu'empacha la putrefaccion.

antiserum : serum que conten d'anticòrs.

antisidaïc,-a : remèdi contra lo sidà.

antisifilitic, -a : remèdi contra la sifilís.

antisocial,-a : contrari, -ària a l'òrdre social.

Es totjorn estat mai o mens antisocial.

antistròfa : ensemble de vèrses que correspondon ric-a-ric

a l'estròfa precedenta ; repeticion de mots dins un òrdre

invertit.

Antistènes : prenom.

antitèsi (f.) : proposicion contrària a una autra proposicion.

antitetanic, -a : bon,-a contra lo tetanòs.

antitetic, -a : relatiu, -iva a l'antitèsi ; que fa antitèsi.

antitoxic, -a : que fa la contra a una toxina.

antitoxina : cadun dels elements solubles del sang

qu'an lo poder de contrar las toxinas.

antivariolós, -osa : bon contra la variòla.

La tièira çaisús e la tièira çaijós son pas brica complètas,

que tot un fum d'autres mots pòdon èsser formats aital.

ANTO- : forma prefixada del grèc anthòs (flor)

antobiologia : estudi de la biologia florala.

antocianina : matèria coloranta dins lo chuc de fòrça plantas.

antoclorina : borda de flor ; involucre de flor.

antòdi : partida ventrala dels equinodèrms.

antofag, -a : que s'avida de flors.

antofil, -a : que va de flor en flor. Las abelhas son antofilas.

antofita : planta amb de flors.

antofilita : mena de mineral.

antogèn, -a : que pòt formar de flors o amodar la formacion

de flors.

antogenèsi (f.) : produccion de flors.

antogenic, -a : relatiu, -iva a l'antogenèsi ; amodat, -ada

per las flors.

antologia : causida literària representativa d'un autor,

d'un genre, d'una epòca.

antologic, -a : digne, -a de far partida d'una antologia ;

de flor / de primièira borra (l.p.)

antologista (m. e f.) : persona que fa d'antologias.

Antòni - Antonin - Tòni - Antonieta - Tonieta : prenoms.

antonim : mot que vòl dire lo contrari d'un autre.

Normal e anormal son d'antonims.

antonimia : natura de çò antonim.

antonomasia : utilizacion d'un epitèt, d'un títol oficial

d'una perifrasa... en lòc del nom pròpri de q.q. o, al sens

contra, l'utilizacion d'un nom pròpri en lòc d'un apellatiu.

Un Picasso (en lòc de « un grand penheire »)

antonomastic, -a : relatiu, -iva a l'antomastia.

antonomasticament : d'un biais onomastic.

antopolip : polip caracteristic dels antozoaris.

antotaxia : branca de la morfologia botanica qu'estúdia

las inflorescéncias.

antoxantina : antoclorina. v. pus abans.

antozoaris (m.pl.) : familha de cnidaris.

ANTR- : forma prefixada del grèc antròn (cavitat anatomica)

v. antrectomia - antrotomia.

ANTRAC- : forma prefixada del grèc anthrax, -akòs (carbon)

v. antracita.

antracèn (m.) : idrocarbur aromatic triciclic.

antracenic, -a : relatiu, -iva a l'antracèn. Òli antracenic.

antracic, -a : relatiu, -iva a un antrax ; que patís d'un antrax.

antracita (adj. e subs.) : gris foscós ; varietat de carbon

bravament ric en carbona.

antracitifèr, -a : que conten d'antracita.

antracitic, -a : que revèrta l'antracita ; relatiu, -iva a

l'antracita.

antracizacion : procediment natural de metamorfisme que

lo carbon bituminós i se muda en antracita.

antracnòsi (f.) : malautiá criptogamica de las plantas, e

mai que mai de la vinha.

ANTRACO- : forma prefixada del grèc anthrax, -akòs (carbon)

v. antracòsi.

antracolitic, -a : division del paleozoïc superior.

antracòsi (f.) : posca de carbon dins los paumons.

antracosic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'antracòsi ;

persona que patís d'antracòsi.

antralina : poscas terrosas o rossèlas utilizadas en medecina pel

tractament de la sporiasi. (De notar que dins los mots scientifics

lo « sp » se muda pas sistematicament en « espe »

antrax : doble o triple floronc / carboncle.

Trapèri un antrax que me faguèt patir las pèiras !

antral, -a : relatiu, -iva a l'antre piloric.

antraquinona : compausat derivat de l'antracèn e utilizat

per aprestar de colorants.

antraquinonic, -a : relatiu, -iva a l'antraquinona.

antre : cavitat naturala geologica o anatomica (R. II, 101)

Antre d'un animal. Antre mastoïdian. A. piloric.

antrectomia : reseccion cirurgicala de l'antre piloric.

antriti (f.) : inflamacion de l'antre mastoïdian o del piloric.

ANTRO- : forma prefixada del grèc antrax, -akòs (cavitat anatomica)

antronalgia : dolor de l'antre mastoïdian o de l'antre piloric.

ANTROP- : forma prefixada del grèc anthròpòs (èsser uman)

antropians : antropoïdes.

antropic, -a : degut a l'accion dels òmes.

Erosion antropica.

-ANTROP -ANTROPIA : formas sufixadas del grèc

anthròpòs (èsser uman) v. filantròp - filantropia.

ANTROPO- : forma prefixada d' anthròpòs (èsser uman)

antropobiologia : antropologia fisica.

antropocentric, -a : relatiu, -iva a l'antropocentrisme.

antropocentrisme : filosofia qu'agacha l'òme coma lo

centre de l'univèrs.

antropocòr, -a : natura de las plantas disseminadas per

l'òme ; tipe de disseminacion d'unas plantas.

antropofag, a : persona que se manja de carn umana.

Pòble antropofag. Tribú antropofaga.

antropofagia : abitud de se manjar de carn umana.

antropofagic, -a : relatiu, -iva a l'antropofagia.

antropofil, -a : que viu dins un airal abitat per l'òme ;

volontièr disseminat, -ada per l'òme.

Vegetal antropofil. Planta antropofila.

Animals antropofils.

antropofit (m.) : planta menada d'endacòm mai dins un

país qu'es pas lo seu.

antropofòb, -a : que patís d'antropofobia.

antropofobia : aversion morbosa (R. IV, 264) per l'òme e

la societat umana.

antropogèn, -a : qu'engendra d'èsser umans.

Èra (epòca) antropogèna.

antropogenèsi (f.) : estudi o sciéncia de las originas e

del desvolopament uman.

antropogenic, -a : relatiu, -iva a l'accion dels èssers umans.

antropogeografia : partida de la geografia qu'estúdia raças,

pòbles, civilizacions e lor reparticion sus la tèrra.

antropografia : descripcion de l'anatomia del còrs uman

segon las diferentas raças umanas.

antropoïde (adj. e subs. m.) : que revèrta los òmes.

Automat antropoïde. Monins antropoïdes.

Los monins sens coa son d'antropoïdes.

antropolatria : divinizacion e culte de l'òme.

antropològ, -a : especialista (m. e f.) en antropologia.

antropologia : sciéncia qu'estúdia l'òme e per extension

los antropoïdes.

antropologic, -a : relatiu, -iva a l'antropologia.

antropologisme : teoria materialista que considèra l'òme

coma una porcion de la natura.

antropomancia : divinacion basada sus l'examèn de las

viscèras umanas.

antropomètre : aparelh de mesuras antropometricas.

antropometria : tecnica de mesura de las diferentas

partidas del còrs uman ; metòde d'identificacion dels

criminals basat sus la descripcion del còrs uman (mesuras,

fotografias, detadas, pesadas)

antropometric, -a : relatiu, -iva a l'antropometria.

Ficha antropometrica.

antropomòrf, -a (adj. e subs.) : que revèrta la forma del

cap o del còrs uman ; antropoïde, -a.

antropomorfic, -a : relatiu, -iva a l'antropomorfisme.

antropomorfisme : representacion de Dieu jos de formas

umanas ; atribucion de sentiments umans als animals.

antropomorfista (m. e f.) : persona qu'atribuís a Dieu

o a d'animals de caracteristicas umanas.

antropomorfizacion : accion o resulta d'antropomorfizar.

antropomorfizar (v. tr.) : donar una forma, una qualitat, un

comportament uman a un animal o a una causa.

antroponim : nom pròpri d'una persona.

antroponimia : branca de l'onomastica qu'estúdia los

antroponims ; ensemble d'antroponims.

antroponimic, -a : relatiu, -iva a l'antroponimia.

antroponòsi (f.) : malautiá infecciosa especifica de l'òme.

antropopatia : deliri d'un malaut que crei aver qualqu'un

mai dins son quiti còrs.

antropopitèc : nom donat autres còps als ancèstres (L. 21)

de l'òme.

antroposociologia : mena de determinisme racial.

antroposofia : mena de corrent filosofic mai que mai

alemand, basat sus una teosofia crestiana calhetada de

cresenças sincreticas umanas.

antroposofic, -a : relatiu, -iva a l'antroposofia.

antrotomia : obertura cirurgicala de l'antre mastoïdian.

« antrufèl » : v. treule / entrefuèlh.

antrum (m.) : dròlle.

anuçòl : nosilhon de planta que los dròlles ne son lemfres.

(Carum bulbocastanum)

anuçolièira : airal que l'òm i tròba d'anuçòls.

anuèch / anuòch / anuèit (adv.) : aicesta nuèch ; aqueste ser.

anuchar / anochar / anueitar : avesprar / se far nuèch ; retardar.

anuchar / anochar (s') : s'avesprar ; se retardar ; s'atardivar.

anuchat, -ada / anochat, -ada : atardivat, -ada.

anuchatge / anochatge : calabrun (tombada de la nuèch)

anuchejar / anochejar (v. intr.) : frequentatiu d'anuchar.

anueitar / anueitejar (s') : s'atrumar.

anueitat, -ada / anueitejat, -ada : atrumat, -ada.

anuèg : anujor / embestiament / enuèg / enujor.

anugièr : anuèg / anujor / embestiament / enuèg / enujor.

anujament : accion o resulta d'anujar o de s'anujar.

anujança : embestiament.

anujant, -a : embestiant, -a.

anujar / anojar (v. tr.) : atediar / embestiar.

anujar / anojar (s') : s'atediar / s'embestiar.

anujor : anuèg / anugièr / embestiament.

anugiu, -iva / anujós, -osa : qu'anuja / qu'embèstia.

anugivol, -ivola : anugiu, -iva / anujós, -osa. v. - ÍVOL.

Las formas etimologicas en e- son encara utilizadas

amens en Gasconha, Lemosin e Roergue.

v. enojar / enujar (R. IV, 344-345 - L. 150)

anular : det de l'anèl.

anular, -a : que a la forma d'un anèl. Un eclipsi anular.

anullable, -a : que pòt èsser anullat, -ada.

anullacion : accion o resulta d'anullar.

anullar (v. tr. e intr.) : declarar nul ; enlevar fòrça o valor

a una lei, a una disposicion... (R. IV, 347)

Un maridatge catolic valid pòt pas èsser anullat.

anullat, -ada : declarat, -ada nul, -la.

anuresia : abséncia de miccions per retencion d'urinas.

anuria : arrèst de la secrecion urinària pels rens.

anus (lat.) : trauc del tafanari (trauc del cuol)

anuscòpi (m.) : aparelh de forma tubulara per examèn de l'anus.

anuscopia : examèn de l'anus amb un anuscòpi.

anxietat : brava inquietud ; estat d'instabililitat (R. II, 101)

anxiogèn, -a : qu'amòda l'ànsia. v. ànsia.

anxiolitic : tranquillizant.

aorist : temps de la conjugason grèga (passat indeterminat)

aoristic, -a : indeterminat, -ada ; relatiu, -iva a l'aorist.

aòrta : artèria màger que partís del còr.

aortic, -a : relatiu, -iva a l'aòrta.

aortiti (f.) : inflamacion de l'aòrta.

aortografia : tecnica radiologica per estudiar l'aòrta e sas

ramificacions.

« apachonar / apechonar / pachaunar » : v. apanochar.

apadoïr (v. tr.) : alimentar / noirir / apanar (R. IV, 406)

apadoïr (s') : s'apanar / se noirir ; profeitar ; s'enriquir.

apagable, -a : que pòt èsser apasiat, -ada.

apagament / apagança : amaisament. v. apasiar / amaisar.

apagar (v. tr.) : apasiar.

apagar (s') : s'apasiar.

apagelar (v. tr.) : copar de lenha a longor donada e

l'amontetar ; rengar ; amontetar ; conclure un afar ;

baclar un maridatge.

apagelar (s') : tombar d'acòrdi ; s'endevenir.

An capitat de s'apagelar.

apais : aliment ; esca.

apaïsanir / apaïsandir (s') : prene l'anar d'un païsan.

apaïsanit, -ida / apaïsandit, -ida : qu'a l'anar d'un païsan.

apaisar e derivats : v. apasiar.

apaïsar (s') : s'acostumar a un país novèl.

apaissar (v. tr.) : alimentar ; avidar.

apaissar (s') : s'alimentar ; s'avidar.

apaissonar (v. tr.) : embucar un mainatge de papòla ;

embucar un animal.

apaissat, -ada : embucat, -ada ; apaissonat, -ada.

apaissonar (s') : s'embucar.

apalar (v. tr.) : palejar.

apalhada / apalhat : jaç del bestial.

apalhadura : palha que se met dins los esclòps.

apalhaire, -a : persona qu'apalha lo bestial.

apalhar (v. tr.) : preparar lo jaç del bestial.

apalhar (s') : metre pels pès un fen qu'es pas bon.

apalhassar (s') : se jaire sus una palhassa ; se jaire

noncalentament ; s'espalhassar / s'espatarrar dins la palha.

Las vacas s'apalhassèron dins la palha fresca.

apalhassat, -ada : espalhassat, -ada.

apalhatge : accion d'apalhar.

apalhum : apalhada / apalhat (jaç del bestial)

apalliment : accion de venir palle / pallitge.

apallir (v. tr.) : far venir palle.

apallir (s') : venir palle ; deperir.

apallit, -ida : palle, -a ; pallufèc, -a.

La tinta apallida d'un manuscrit vièlh.

apalmar (v. tr.) : tirar amb una palma o una bòla ; puntar ;

alisar amb la man.

apanaire, -a : que fornís de pan.

apanament : noiridura. (R. IV, 406)

apanar (v. tr.) : fornir de pan ; fornir la verquièira.

apanar (s') : se provesir de pan.

apançar (v. tr.) : emplenar la pança.

apançar (s') : s'emplenar la pança.

apanatge : provision de pan ; fornidura de pan ; pension

alimentària ; monopòli.

Degun a pas l'apanatge de la saviesa.

apanochada : malmanetjament ; porquejada.

apanochiment : accion o resulta d'apanochir.

apanochar / apanochir (v. tr.) : patolhar ; mal manejar ;

porquejar / sabracar ; agorrufar.

apanochar / apanochir (s') : s'espelhandrar ; s'agorrufar;

se virar en sansolha (femna)

apanochat, -ada ; ...it, -ida : espelhandrat, -ada.

apanolhar (s') : metre de panolha ; gaissar (plantas)

apantir (s') : venir ruste.

apantit, -ida : rust, -a.

apapaissonar (v. tr.) : doblet d'apaissonar.

apapesir (s') : desparlar de vielhum ; s'agrolir ; s'arrossir.

apapesit, -ida : agrolit, -ida / arrossit, -ida.

Es vengut que s'es apapesit.

apaquetar (v. tr.) : metre en paquet.

apaquetat, -ada : en paquet.

aparaire, -a : persona que se bat per una causa.

aparada / aparament : defensa.

« aparan » : v. parran.

aparar (v. tr.) : sostar ; defendre ; gandir.

« Per aparar nòstra lenga,

de vièlhs de quatre vints ans » J.B.

aparar (s') : se gandir ; se defendre.

« aparassar » (s') : v. s'apatrassar.

« aparat» : v. passerat.

aparatge : trabalhs d'aparament contra un aigat.

aparat : solemnitat. (R. II, 101)

aparcelar (v. tr.) : abocinar ; devesir ; aparçonar ;

apecilhar ; desapartir.

Refusèt que sa bòria foguèsse aparcelada.

aparcelat, -ada : t. a. çaisús. (R. IV, 438)

aparçonar (v. tr.) : aparcelar ; desapartir. (R. IV, 438)

aparçonat, -ada : totas las accepcions d'aparcelar.

apàrer (v. intr.) : aparéisser / aparir. (R. IV, 428)

aparéisser (v. intr.) : aparir.

Quand lo solelh apareis tot se reviscola.

apareissent, -a : qu'apareis.

aparegut, -uda. (R. IV, 429)

aparelh : pèças o organs que trabalhan ensemble per un usatge

precís ; aprèstes ; ensemble dels aparelhs d'un naviri.

aparelhaire, -a : persona qu'aparelha q.q. ; persona que

pren la mar.

aparelhament : accion de provesir q.q. d'aparelhs ;

accion de prene la mar.

aparelhar (v. tr.) : provesir d'un aparelh o d'aparelhs ;

apariar ; acoblar ; aprestar ; prene la mar.

aparelhar (s') : se provesir d'un aparelh o d'aparelhs ; s'aprestar.

Ven de se far aparelhar los uèlhs e las aurelhas.

aparelhatge : accion de prene la mar.

aparentar (v. tr.) : donar de parents per aliança.

aparentar (s') : venir parents per aliança.

apariada : acoblament.

apariaire, -a : persona qu'apària (t. a.)

apariament / apariatge : accion d'assortir ; t. a. çaijós.

apariar (v. tr.) : acoblar ; aparelhar ; assortir ; ajustar ;

coordinar ; assimilar ; comparar ; assemblar.(R. IV, 415)

aparicion : accion d'aparéisser.Las aparicions de Lorda.

aparéncia : aspècte exterior.

aparéncias (f. pl.) : signes exteriors.

aparent, -a : que se vei ; que sembla çò qu'es pas :

Movement aparent del solelh. Mòrt aparenta.

aparentament : en aparéncia.

aparir (v. intr.) : aparéisser.

aparitor : forron (vailet de vila).

aparroquiar (v. tr.) : acandolar ; apracticar.

aparroquiat, -ada : acandolat, -ada.

apartament : ensemble de las pèças d'un edifici, d'un

ostal que i vivon una o mantunas personas.

Per « mantunas », plural de mantun, v. mant.

apartar (v. tr.) : escartar ; separar ; desunir ; garar.

apartar (s') : s'escartar ; se separar; se desunir ; se garar.

« aparténer / apartenir » : v. aperténer.

apartesir (v. tr.) : devesir ; partir ; despartir ; desapartir.

Lor apartesiguèt sa fortuna abans de morir.

apartesit, -ida : devesit, -ida ; despartit, -ida.

« apaselar » : v. amaserar.

apasiar (v. tr.) : amaisar / calmar / apasimar. (L. 23 - R. VI, 79)

apasiar (s') : s'amaisar / se calmar / s'apasimar.

Per apasiar sa colèra s'anèt passejar tot sol.

apasiat, -ada : calmat / amaisat / apasimat.

apasimar (v. tr.) : apasiar / amaisar / calmar.

apasimar (s') : s'apasiar / s'amaisar / se calmar.

La mar s'apasimèt al cap de tres jorns de baujum.

apasimat, -ada : apasiat, -ada ; amaisat, -ada ; calmat, -ada.

apasomir (v. tr.) : doblet normal d'apasimar.

apasomir (s') : doblet normal de s'apasimar.

apasomit, -ida : apasimat, -ada.

« A-pas-qu'un-uèlh » (l.p.) : escais de persona bòrlha.v. 20, 2 a)

apasserat : v. passerat.

apassionadament : d'un biais apassionat, amb passion.

apassionant, -a : que passiona bravament.

apassionar (v. tr. e intr.) : passionar.

apassionar (s') : se passionar.

S'apassiona per tot çò novèl.

apassionat, -ada : plen, -a de passion ; portat, -ada a

s'apassionar ; amodat, -ada per una passion.

Amor apassionat. Persona apassionada.

apastada : mangisca per un repais mai que mai per d'animals.

apastaire, -a : persona qu'avida, que dona l'apastada.

apastar (v. tr.) : abeurar los pòrcs ; apaissar / escar.

M'a pas jamai agradat d'apastar los pòrcs.

apastatge : accion d'apastar.

apastencar (v. tr.) : far pàisser.

apastelar (v. tr.) : afrabar ; demolir ; bresar.

apastelat, -ada : inegalament moscalhat, -ada.

apastrassir (s') (pej.) : viure coma un pastre ; s'apelaudir.

apasturar / apasturgar (v. tr.) : donar de pastura al

bestial ; avidar ; aprestar los aliments.

apasturat, -ada / apasturgat, -ada : provesit, -ida en pastura.

apatacar (v. tr.) : tustassar, tusta que tustaràs.

L'apataquèron e l'afrabèron.

apatacat, -ada : tustassat, -ada aicisèm (bravament)

apatafiolar (v. tr.) : engimbar ; organizar.

apatafiolat, -ada. (francizat al sègle XVII)

apatia : manca permanenta de reaccion, a causa d'una

abséncia de volontat, d'energia o de sensibilitat.

apatiar / apastiscar (v. tr.) : repàisser ; repasimar.

apatiat, -ada / apasticat, -ada. v. R. IV, 451.

apatic, -a : mòl, -a / indiferent, -a / inchalhent, -a.

apaticament : inchalhentament.

apatir : v. patir.

apatita : fosfat de calci.

apatocar (v. tr.) : (arc.) far de bracèls de fen ; amontetar.

apatocat, -ada : amontetat, -ada ; abracelat, -ada (arc.)

apatrassar (s') : s'espatar / s'espatarrar.

S'apatrassèt dins la fanga sens se far mal.

apatrassat, -ada : espatat, -ada / espatarrat, -ada.

apatrida (adj. e subs. m. e f.) : sens cap de nacionalitat.

apatrissar (v. tr.) : arrengar.

apatrissat, -ada : arrengat, -ada.

apatuar (v. intr. arc.) : fa pacha / far pacte amb q.q.

« apatuar » : prononciacion d'apatugar.

apatugar (v. tr.) : alispar ; blandir ; amalugar.

apatugat, -ada : alispat, -ada ; blandit, -ida ; amalugat, -ada.

apauquir (v. tr.) : amendrir.

apauquir (s') : s'amendrir ; mermar ; diminuir / demenir.

apauquit, -ida : diminuit, -ida ; t.a. çaisús.

apauriment : accion de venir pus paure.

apaurir / apaurieirir (v. tr.) : far venir pus paure.

Far d'almòinas apaurís pas.

apaurir / apaurieirir (s') : venir pus paure.

apaurir (v. tr.) : espaurir / espaurugar / englajar.

apaurir (s') : trapar paur ; se gastar (temps)

Quand novembre se sarra lo temps s'apaurís.

apaurit, -ida : pus paure, -a ; englajat, -ada.

apausar (v. tr.) : metre ; aplicar.

apausar (s') : far una pausa ; se pausar.

apausat, -ada : pausat, -ada (t.a.) ; descansat, -ada.

apautal : casuda sus las patas o sus las mans ; timplal.

apautar (v. tr.) : far tombar sus las patas o sus las mans.

apautar (s') : s'espatarrar (tombar a quatre patas o sus las mans)

apautons (d') : a quatre patas.

apcha / àpia : pigassa / destral.

apèch : gland / agland.

apechalar (s') : se plantar per badar los que passan.

apechalat, -ada : plantat, -ada per badar los que passan.

apecilhaire, -a : q.q. que cèrca lo nas darrièr las aurelhas.

apecilhar (v. tr.) : abocinar ; copar a tròces.

apecilhat, -ada : abocinat, -ada.

apecilhatge : accion o resulta d'apecilhar.

apedaçar (v. tr.) : pedaçar / petaçar ; adobar / reparar.

apedaçar (s') / se petaçar : tornar d'acòrdi amb q.q. ;

s'arrengar per.

Consí quicòm se tornèron petaçar. v. consí.

apedanhar (v. tr.) : levar de bas en naut.

apedanhat, -ada : levat, -ada de bas en naut.

apegant, -a : pegós, -osa.

apegar (v. tr. e intr.) : èsser pegós, -osa.

apegar (s') : s'envescar.

De m'apevar contra l'avet me soi apegada la vèsta.

apegonir (v. tr.) : far venir pegós, -osa.

apegonir (s') : venir pegós, -osa.

apegonit, -ida : pegós, -osa.

apeirassar (v. tr.) : apeiregar / desrocar / lapidar.

A las adultèras los Josieus las apeirassavan.

apeirassat, -ada : desrocat, -ada. (R. IV, 120)

apeissonar (v. tr. e intr.) : tornar metre de peisses dins

un riu, un lac, una ribièira.

Venon d'apeissonar la ribièira en trochas.

apeissonat, -ada : provesit, -ida en peisses (riu, ribièira, lac...)

apeitar (v. tr. e intr.) : esperar.

« apejar » (s') : v. s'apiejar.

apèl / apelada : accion d'apelar.

apelable, -a : que pòt èsser apelat, -ada.

apelador : agulhat / agulhada per apelar buòus o vacas.

apelaire, -a : persona qu'apèla, qu'apèla buòus o vacas.

apelament : accion d'apelar ; denominacion.

apelar (v. tr.) : sonar.

apelar los buòus (arc.) : los encorar a sègre.

apelar (s') : se sonar.

M'apèli Joan : me sonan Joan / me dison Joan.

apelaudir (s') : s'agrolir ; s'arrossir ; s'apapesir.

Consí far per s'apelaudir pas ?

apelaudit, -ida : agrolit, -ida ; apapesit, -ida ; arrossit, -ida.

apelenquir (s') : se virar en pelenc (codenàs) o en pelena.

De dalhar una tenguda finís que s'apelenquís.

apelenquit, -ida : vengut,-uda pelenc (codenàs) o pelena.

apellacion : accion d'apelar (t.a.) ; denominacion que

garantís l'origina d'un produch. (R. II, 102)

Apèlles : prenom.

apelosir (v. tr.) : mudar un airal en pelena.

apelosir (s') : se mudar en pelena.

apelosit, -ida : mudat en pelena. Lor pradèl s'es apelosit.

apenar (v. tr.) : far de pena ; trimar.

apenar (s') : trimar ; permejar.

Ni per m'apenar n'entanchi pas gaire.

apenat, -ada : penat, -ada.

apenat / apendat (subs.) : bèrle que despassa d'una teulada.

apencar (s') : s'aficar ; s'esperforçar.

apencat, -ada : aficat, -ada.

apend : contrafòrt de montanha ; pendís ; apendix.

Se contentèron de far l'ascension de l'apend.

apendiciti (f.) : inflamacion de l'apendix de l'intestin.

apendicular, -a : relatiu, -iva a un apendix.

apendix (m.) : apondon ; ajuston.

apendre (v. tr. e intr.) : aperténer ; dependre ; se raportar a ;

obesir.

apendariá : dependéncia. atestat en 914. (R. IV, 493)

La bòria aviá tot un fum d'apendariás.

« apenre » : v. apendre.

apens / alapens : pichon teulat d'una sola penda, apevat

en cima contra una paret d'ostal e apiejat en bas sus de

pilas o de pals.

Aicí, cada ostal a son apens per far garatge.

apensamentir (v. tr.) : far venir soscaire.

apensamentir (s') : venir soscaire.

apensamentit, -ida : soscaire, -a.

Apensamentida o èra mai que de costuma.

apensar (s') : se pensar ; s'imaginar.

S'apensèt que se'n podiá tirar tot sol.

apensit, -ida : pensatiu, -iva.

apepsia : marrida digestion per manca de pepsina dins lo

chuc gastric.

« aper » : v. per.

aperaicí / « apr'aicí » (l.p.) (adv.) : tot prèp.

La cercatz ? L'ai vista apr'aicí i a pas gaire.

aperamont (adv.) : cap amont.

aperaquí / « apr'aquí » (adv.) : dins los environs ;

a quicòm prèp. Ont vas ? - Apr'aquí.

« aperçaupre / aperceure » : v. apercebre.

apercebement : accion d'apercebre ; destriament.

apercebre (v. tr.) : véser ; destriar.

apercebre (s') : se trachar / se mainar.

aperdesir (s') : se pèrdre / se degalhar ; se pèrdre / disparéisser

Cal pas laissar s'aperdesir nòstra polida civilizacion.

aperdesit, -ida : t. a. çaisús.

aperesiment : accion de far venir pigre o de venir pigre.

aperesir (v. tr.) : apigrir / far venir fug-òbra (fyò ' br )

aperesir (s') : venir pigre / venir fug-òbra.

D'ont mai va e d'ont mai s'aperesís.

aperesit, -ida : vengut,-da pigre,-a ; vengut,-uda fug-òbra.

aperitiu, -iva (adj. e subs) : çò que se beu o se manja abans

un repais ; que balha d'apetís. (R. II, 103)

apèrt, -a : intelligent, -a ; abiaissat, -ada ; aciut, -a ;

prompt, -a ; rapid, -a.

apèrtament : clarament. Parlar apèrtament.

apertegada : recuèlh ; colleccion ; accion de rengar.

apertegar (v. tr.) : utilizar ; profeitar ; reculhir ; culhir ;

reclamar / rengar ; aprestar ; preparar ; corroçar.

apertegat, -ada : t.a. çaisús.

apertenéncia : lo fach d'aperténer a quicòm o a q.q.

L'apertenéncia a un partit politic.

L'apertenéncia a la classa païsana.

L'apertenéncia a tala o tala religion.

apertenent, -a : qu'aperten a q.q.

aperténer / apertenir (v.intr.) : èsser la proprietat de q.q. ;

far partida de quicòm.

apertièira (adv.) : tièira per tièira ; sistematicament.

« apertesir » v. apartesir e aperdesir.

apesantir (v. tr.) : far venir pesuc, -uga.

apesantir (s') : venir pesuc, -uga ; insistir.

T'apesantiguèsses pas aquí dessús !

apesantit, -ida : t.a. çaisús.

apès / apèu : fons d'una ribièira qu'òm pòt tocar amb lo pè.

Pèrdre l'apès / pèrdre l'apèu : pèrdre pè dins l'aiga.

apesar / apevar (v. tr.) : prene pè al fons de l'aiga ;

apevar ; sèire ; donar de pè a una escala.

apevar (s') : se descansar sus un supòrt o contra quicòm ;

se fisar de quicòm per far pròva.

Sabi que me pòdi apevar sus tu, que siás fisable.

apesat, -ada / apevat, -ada : t.a. çaisús.

apesasons / apevasons (f. pl.) : las fondamentas d'un ostal,

d'una paret...

Cal totjorn bastir totas las apevasons sul fèrm.

apetaçar / apedaçar : v. petaçar.

apetar (s') : se repasimar ; s'embucar.

apetat, -ada : repasimat, -ada ; embucat, -ada.

apetegar (v. tr. e intr.) : acometre ; agulhonar ; petegar ;

fringolhejar.

apetar (s') : venir fringant, -a.

apetegat, -ada : vengut, -uda fringant, -a

apetís (m.) : la fam / lo talent / la sabor.

Aquela dròlla a pas apetís, deu èsser malauta.

apetissadissas : menudalhas sucradas o saladas per se

metre en apetís.

apetissar (v. tr.) : balhar d'apetís.

apetissar (s') : se metre en apetís.

apetissent, -a : que balha enveja de manjar.

Una cosina apetissenta.

apetitar / apetitir (v. tr.) : apichonar / apichonir.

apetitar / apetitir (s') : s'apichonar / s'apichonir.

apetitat, -ada / apetitit, -ida : apichonat, -ada ; ...it, -ida.

apetonir / apetoïr (v. tr.) : preparar ; aprestar.

apetonit, -ida / apetoít, -ïda : aprestat, -ada.

apetrissar / apetrussar (v. tr.) : sabracar ; far quicòm a la

tabusta ; far a la medamne ; mal aprestar.

apetrussat, -ada / apetrissat, ada : sabracat, -ada.

apevar - apevasons. v. apesar - apesasons.

apex (lat.) : cima.

API - : forma prefixada del latin apis (abelha)

v. apicòla - apicultor - apicultura...

api ! (interj.) Bogre d'api ! : bogre de piòt ! bogre d'ase !

api : legum (Apium graveolens)

mena d'umbelifèra : (Helosciadium nodiflorum)

api fòl : (Ammi majus)

api bastard / api salvatge : boscàs (Levisticum officinale)

api raba : autra mena de legum. v. p. 20, 2°, b.

àpia : v. apcha.

apiacèas (f. pl.) : familha de plantas.

apiadaire, -a (adj. e subs.) : blandejaire, -a.

apiadar (v. tr.) : lisar / alisar lo linge ; careçar lo pel ;

blandejar ; encaminar ; dirigir ; reglar un conflet ;

agorrufar la palha per la balhar a manjar al bestial.

apiadar (s') : s'encaminar ; marchar ; se condusir.

apiadat, -ada : t. a. çaisús.

apiàs : pua de rastèl / punta de rastèl.

apiasonar (v. tr.) : fondar ; establir ; sèire ; plaçar ; far las

apevasons (fondamentas) d'un ostal.

apiasonat, -ada : t. a. çaisús.

apical, -a : relatiu, -iva a l'apex (lat). v. apex.

Fonèma apical : articulat amb la punta de la lenga.

apicar (v. tr.) : dispausar verticalament (mar.)

apichoniment : accion de far pus pichon, d'apichonar.

apichonar / apichonir (v. tr.) : amendrir / demenir / diminuir.

apichonar / apichonir (s') : s'apetitar / s'apetitir.

apichonat, -ada / apichonit, -ida : amendrit, -ida.

apichonesir / apichotir : doblets dels vèrbs çaisús.

APICO- : forma prefixada del latin apex (cima)

apicoalveolar, -a : amb la punta de la lenga que tòca

l'alveòl superior de la boca.

Fonèma apicoalveolar. Prononciacion apicoalveolara.

apicodental, -a : amb la punta de la lenga que tòca las dents.

apicòla : relatiu, -iva a l'apicultura.

Produccion apicòla.

apicultura : art d'abalir las abelhas e lor mèl.

apicultor, -tritz : abelhaire, -a (persona que s'ocupa

d'apicultura)

apièja : espicon.

apiejador : aplech o airal per s'apevar.

apiejar (v. tr.) : apevar ; espiconar ; sosténer ; recomandar;

insistir ; sosténer (s.f.)

S'èri tu, apiejariái aquela paret, si que non...

apiejar (s') : s'apevar contra la lata (timon), en parlant dels buòus.

apiejat, -ada : apevat, -ada ; espiconat, -ada.

apièr : abelhièr / bugal ; bornhon (R. II, 12)

apifòrme, -a : qu'a la forma d'una abelha.

apifug, -a : qu'alunha las abelhas. Produit apifug.

apigresir (v. tr.) : donar la canha (l.p.) / apigrir.

apigresir (s') : trapar la canha (l.p.) / s'apigrir.

apigresit, -ida : peresós, -osa (qu'a trapada la canha /

qu'a la canha)

apigriment : accion de far venir pigre o de venir pigre.

apigrir (v. tr.) : far venir pigre / apigrir / apigresir.

apigrir (s') : venir pigre / s'apigrir / s'apigresir.

A mon vejaire, s'apigrís.

apigrit, -ida : rebutat, -ada pel trabalh ; peresós, -osa.

apilaire, -a : persona qu'empila o qu'apèva.

apilament : empilament.

« apijar » : v. apiejar.

apilar (v. tr.) : espiconar ; apevar ; ajudar ; sosténer ;

amontetar ; empilar ; pilar ; assucar.

Cal apilar aquel lenhièr, si que non cabussarà.

apilat, -ada : apevat, -ada.

apilar (s') : s'apevar ; s'apiejar ; s'empilar ; s'atassar ; s'agrumar.

apilat, -ada : apevat, -ada ; apiejat, -ada ; empilat, -ada...

apilatge : accion d'espiconar o d'apevar.

apilocar (s') : s'amontetar.

apilocat, -ada : amontetat, -ada.

apilonar (v. tr.) : espiconar ; apiejar.

apilonat, -ada : t. a. çaisús.

apilotar (v. tr.) : empilar ; amolonar.

apilotar (s') : s'empilar ; s'amolonar.

Apilotem-nos, qu'aurem pas tan freg.

apilotat, -ada : empilat, -ada / amolonat, -ada.

apimpar (v. tr.) : adornar.

apimpar (s') : s'adornar.

apimpat, -ada : adornat, -ada.

La Margarida es totjorn fòrt plan apimpada.

apincar (v. tr.) : apevar ; quilhar.

apincar las pòtas : téner las pòtas sarradas.

Apinquèt las pòtas, qu'aquò li veniá a revèrs.

apincar (s') : se plantar sus las cambas.

apincat, -ada : plantat, -ada sus las cambas.

apinhar / apinhelar (v.tr.) : amontetar ; sarrar ; agrumar.

apinhar / apinhelar (s') : s'amontetar ; s'agrumar ; se gropar.

apinhelat, -ada : amontetat, -ada. Lenhièr plan apinhelat.

apinhastrar (s') : s'obstinar ; s'encapriçar / s'encapriciar ;

s'encapar / s'atestudir / s'entestar / s'entestardir.

S'apinhastrèt per acabar lo prètzfach començat.

apiretic, -a : que s'acompanha pas de fèbre.

apirexia : abséncia de fèbre.

apirogèn, -a : qu'empacha la montada de la fèbre.

apiscar (v. tr.) : gaitar (R. III, 415) ; fintar ; far guinèla.

apiscat, -ada : gaitat, -ada / fintat, -ada.

apitançar (v. tr.) : avidar ; plan noirir ; alifrar.

apitançar (s') : manjar amb apetís ; s'avidar ; saborar.

apitançat, -ada : avidat, -ada.

apitançós, -a : apetissent, -a ; que fa manjar de pan ; importun.

Uèlh apitançós : uèlh tavanejaire (importun)

apitarrar (v. tr.) : embucar (s.f.) ; repasimar.

apitarrar (s') : s'embucar ; se repasimar ; se bandar.

apitarrat, -ada : embucat, -ada ; repasimat, -ada ; bandat, -ada.

apitonar (v. tr.) : avidar mainatges o animals.

apitonar (s') : manjar sens ajuda (drollons, malauts...)

apitonat, -ada : avidat, -ada ; repasimat, -ada.

apitrassar (v. tr.) : sabracar un trabalh / lo far a la tabusta ;

tustassar q.q. ; mal aprestar ; reconciliar (R. II, 462)

Se faguèt apitrassar : se faguèt tabassar.

apitrassat, -ada : t. a. çaisús.

apivòr, -a : que se manja d'abelhas.

Lo pic es un aucelàs apivòr.

aplaçar (v. tr.) : plaçar ; dispausar ; arrengar.

aplaçar (s') : se plaçar ; se casar.

aplaissar (v. tr.) : alongar q.q. sus l'esquina.

aplaissar (s') : s'alongar sus l'esquina.

S'aplaissèt dins l'èrba per far la pausa.

a-plan ! / ò-plan ! (loc. adv.) : òc-òc-ben ! v. òc-òc-ben.

aplan ! : comandament per far sèire los marinièrs d'una

nau non pontada, per far diminuir lo balançament.

aplanadís, -issa : nivelat, -ada ; planièr, -ièira.

aplanadoira / aplanaira : maquinassa per aplanar.

aplanadura : airal nivelat.

aplanaire, -a : rebala ; q.q. o quicòm qu'aplana.

Las aplanairas modèrnas son de maquinas mostras.

aplanament : accion de nivelar, d'aplanar.

aplanar (v. tr.) : aplanir ; nivelar ; lissar ; alispar ; blandir ;

esturrassar ; tralhar una planta.

aplanar / aplanir (v. intr.) : arribar a la plana ; far venir planièr.

Lo temps e la mòrt o aplanan tot.

aplanar / aplanir (s') : venir planièr.

aplanat, -ada / aplanit, -ida : planhièr, -ièira.

aplanatge : accion d'aplanar o de s'aplanar.

aplanhar (v. intr.) : escalar , arrapar.

aplànher : v. plànher / plànger.

aplànher (s') : v. s'aplànher / se plànger.

aplanhòl : mena d'aucèl (Certhia brachydactyla)

aplanieirar / aplanieirir (v. tr.) : aplanar (t. a. çaisús)

aplanir / aplanieirir : v. aplanar.

« aplanponar » / « aplenponar » : v. çaijós.

aplanponhar (v. tr.) : emponhar ; patinar / patejar.

Aplanponhèt un manat de cerièiras. v. planponh.

aplant : interrupcion / arrèst.

aplantar (v. tr.) : arrestar.

Aplantèt son tractor per far una pipa (cigarreta)

aplantar (s') / se plantar : s'arrestar.

aplantat, -ada : plantat, -ada / arrestat, -ada.

Demorèt aplantat un momenton per soscar.

aplasentir (v. tr.) : far venir agradiu, -iva.

aplasentit, -ida : vengut, -da agradiu, -iva.

aplasia : abséncia de desvolopament d'un organ, d'un teissut.

aplasic, -a : relatiu, -iva a una aplasia. Anemia aplasica.

aplatament / aplatiment : accion de metre a plat o de se...

aplatar / aplatir / aplatussar (v. tr.) : metre a plat ; jaire

de tot son long ; amagar.

aplatar / aplatir / aplatussar (s') : tombar de ventres ;

se jaire de tot son long ; s'esplatussar ; s'espatar de morres.

S'aplatussèt coma bosa de vaca.

aplatat, -ada / aplatit, -ida / aplatussat, -ada.

aplaudir (v. tr.) : picar de las mans.

aplaudiment : picament de mans.

a plec (adv.) : fòrt plan ; a foison.

Tombar a plec : tombar fòrt plan ; anar fòrt plan.

Metre a plec : mestrejar q.q. completament.

Cantar a plec de gargalhòl : cantar a plena garganta.

aplecar (v. tr.) : far o arrengar los plecs d'un vestit.

aplecadura / plecadura : plec.

aplech / aplecha : plana de rodièr o de menusièr ;

instrument (R. III, 561) agricòla ; aisina ; daquòs.

apleches : cabal material d'una bòria ; aisinas, intruments (t.a.)

aplechaire, -a : mecanician, -a agricòla (inv.)

aplechar (v. tr.) : adobar / reparar ; ajustar ; fargar ;

fabricar.

aplechar (s') : se montar en apleches agricòlas ; far reparar

los apleches ; s'aprestar ; s'arrengar per ; s'arrengar (t.a.)

aplechat, -ada : t. a. del vèrb aplechar.

aplejonar (v. tr.) : plegar per far de paquetons ; atassar.

« aplenponhar » : v. aplanponhar.

aplicant, -a (adj. e subs.) : enujós, -osa ; galapian, -a.

aplicable, -a / aplicador, -oira : que pòt èsser aplicat, -ada.

aplicar (v. tr.) : metre ; apausar ; permejar.

aplicar (s') : permejar ; far lo perqué ; s'atemar.

aplogir / aplugir / aplojassir (v. tr.) : metre a la pluèja.

Novembre aplogís sovent la tèrra.

aplogir / aplugir / aplojassir (s') : se metre a la pluèja (temps) ;

s'expausar a la pluèja.

aplogit, -ida / aplugit, -ida (adj.) : a la pluèja.

Lo temps es aplogit. La temporada es aplogida.

aplojassir (s') : plòure que jamai.

Lo temps s'aplojassís encara mai !

aplojassit, -ida : augmentatiu d'aplogit, -ida.

aplomb (m.) : verticalitat (f.) ; equilibri (m.) ; audàcia (s.f.) ;

instrument de maçon o de fustièr.

aplombar (v. tr.) : enfonsar ; afaissar ; espotir jol pè ; abatre (s.f.)

aplombar (s') : s'afaissar ; s'afonsar ; se deroïr.

aplugir : v. aplogir.

apnèa : suspension mai o mens longa de la respiracion.

Apnèa volontària. Apnèa patologica.

apneíc, -a : que patís d'apnèa.

APO - : forma prefixada del grèc apò (a partir de, copat de,

separat de). v. apogamia - apomorfina.

apoastre : punt de l'orbita d'un astre gravitant a l'entorn

d'un autre ont la distància dels dos es maximala.

apoatropina : alcaloïd obtengut a partir de l'atropina.

Apocalipsi (f.) : libre del Testament Novèl ; revelacion

de la fin del mond. (R. II, 105)

apocalipsi (f.) : fin del mond ; catastròfa universala.

apocaliptic,-a : relatiu, -iva a l'Apocalipsi o a una

apocalipsi ; que revèrta una apocalipsi ; qu'amòda una

orror dantesca. Far de previsions apocalipticas.

Vision apocaliptica.

apocòpa (f.) : pèrdia de letra(s) o de sillaba(s) a la fin

d'un mot. « Ciné » es l'apocòpa de cinemà.

« Motò » es l'apocòpa de motocicleta.

apocrif, -a : un document apocrif es un document falsament

atribuít a un autor.

100

apocrifs (los) : libres de la Bíblia que lor autenticitat es pas

sufisentament establida e que son pas retenguts per las glèisas

crestianas. Los evangèlis apocrifs.

apoderament : accion de mestrejar.

apoderar (v. tr.) : mestrejar ; domdar ; terrassar.

apoderar (s') de : se venjar de q.q. o de quicòm.

S'apoderar d'un buòu per las banas.

apoderat, -ada : mestrejat, -ada ; domdat, -ada.

apodessar (v. tr.) : subrecargar ; far venir pus pesuc ; aplombar.

apodessat, -ada : t. a. çaisús.

apodòsi (f.) : proposicion principala plaçada après la subordinada.

Se te ven per gost ne pòdes manjar.

apofisi (f.) : bronc / protuberància d'un òs en general.

apofisial, -a : relatiu, -iva a una apofisi.

apofisiti (f.) : inflamacion d'una apofisi.

apofonia : alternància vocalica.

apoftègma : paraula memorabla ; senténcia ; idèa emesa

d'un biais concís. Qui viurà veirà.

apogamia : desvolopament d'un embrion vegetal a partir

d'una cellula vegetativa, generalament diploïda, sens aver

recors a la fecondacion.

apogau : v. pogau / pogal.

apogèu (m.) : punt de l'orbita lunara pus distant de la

Tèrra ; cima / acrin / som.

Es enfin arribada a l'apogèu de sa glòria.

apoiridir (v. tr.) : gastar ; poirir ; far perir.

apoiridir (s') : se gastar ; se poirir ; se perir.

apoiridit, -ida : gastat, -ada ; poirit, -ida ; perit, -ida.

apojar / apujar : v. pojar.

apojar / apodiar (v. tr. arc.) : apevar ; apiejar. (L. 25)

apojar / apodiar (s') : s'apiejar.

apolacrir (s') : s'agrolir ; s'acaponir.

Nos apolacrissèm sens no'n mainar.

apolicar (v. tr.) : calinejar ; amigadar ; aprivadar.

apolicat, -ada : t. a. çaisús.

apolidir (v. tr.) : adornar ; far venir polit o pus polit ; embelir

apolidir(s') : venir pus polit, -ida.

apolinar (v. tr.) : domdar un polin ; amigadar ; abituar ;

acostumar ; desgordir (s.f.)

Avèm pas encara capitat de l'apolinar.

apolinat, -ada : alurat, -ada.

apolitic, -a : en defòra de la politica.

apoliticisme : natura de çò apolitic.

apològ : raconte que conten una moralitat (R. IV, 262)

apologèta (m. e f.) : persona que fa d'apologetica.

apologetica : branca de la teologia que fa l'apologia del

cristianisme.

apologia : elògi / glorificacion.

Far l'apologia de q.q. o de quicòm.

apologista (m. e f.) : defensor, -a / avocat, -ata d'una causa.

Apollinar : prenom.

Apollon : dieu grèc de la beutat, de la lutz e de las arts.

apollon : òme bèl e plan plantat ; gròs parpalhòl fòrt polit

de las montanhas euroasiaticas (Parnassius apollo)

Apollòni - Apollònia : prenoms.

apomacelar (v. tr.) : amassar / amontetar.

apomacelar (s') : se laissar metre en bòlas / se calhar (nèu)

apomelar (v. tr.) : gropar / atropelar.

apomelar (s') : se laissar metre en pomèls (nèu) ;

s'acoconar ; s'agropelar (s.f.)

La nèu s'apomèla, ne cal profitar per se pomelar.

apomictic, -a : relatiu, -iva a l'apomixia.

apomixia : formacion de l'embrion sens fecondacion de l'ovul.

apomorfina : compausat derivat de la morfina per pèrdia d'aiga.

aponch / apunt : demai ; complement.

aponchaire : q. q. qu'aponcha ; q. q. que dona la paga.

aponchaments : paga.

aponchar / apuntar (v. tr.) : far venir ponchut / agusar ;

donar la paga ; finançar.

aponchar / apuntar (s') : venir ponchut, -uda.

aponchat, -ada : ponchut, -uda ; pagat, -ada.

aponchatge : accion d'aponchar.

aponchugar (v.tr.) : far venir ponchut, -uda.

Aponchugar la boca : far lo refastinhós.

apondalha (subs. pej.) : ajuston entre pauc e mens justificat.

apondeire, -a : q.q. que fa un apondi.

apondeson (f.) : accion d'ajustar quicòm.

apondi / apondís / apondon : ajuston.

apondre (v. tr.) : ajustar ; balhar un apondi, un demai, un

complement. Apondrai que siás un pauc messorguièr !

apondre (s') : s'ajustar.

aponeurectomia : ablacion cirurgicala d'una aponeuròsi.

aponeuròsi (f.) : membrana fibrosa sus d'unes muscles.

aponeurositi (f.) : inflamacion d'aponeuròsi.

aponeurotic, -a : relatiu, -iva a una aponeuròsi ; de la

natura d'una aponeuròsi.

aponeurotomia : incision d'una aponeuròsi.

apontanar (v. tr.) : abonar al peatge d'un pont.

apontanar (s') : s'abonar al peatge d'un pont.

apontanat, -ada : abonat, -ada al peatge d'un pont.

apontar : v. aponchar.

apontelar (v. tr.) : espiconar ; estantar ; apevar ; acotar.

apontelar (s') : s'apevar ; s'acotar.

apoparrir (v. tr.) : acostumar un nenon a prene lo sen.

apoparrir (s') : s'acostumar a prene lo sen.

apoparrit, -ida : acostumat, -ada a prene lo sen.

Foguèt lèu apoparrida la nenòta.

apoplectic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'apoplexia ;

persona que patís d'apoplexia.

apoplectifòrme, -a : que revèrta l'apoplexia.

apoplectoïde, -a : coma çaisús.

apoplexia : atac / interrupcion brutala de las fonccions

d'un organ o de l'organisme tot entièr. v. atac.

apoponir (v. tr.) : torolhar ; poponejar ; costosir.

apoponir (s') : s'acostumar a èsser poponejat.

apoponit, -ida : poponejat, -ada.

Lo primièr mainatge es totjorn mai apoponit.

apoproteïna : derivat d'una proteïna.

apoquinina : derivat de la quinina.

aporetic, -a : de la natura d'una aporia.

aporia : contradiccion de rasonament insolubla.

apòrt : accion d'aportar ; çò aportat.

aportaire, -a : persona que fa un apòrt.

aportar (v. tr.) : portar.

aportar (s') : se portar a far quicòm.

I me soi aportat : o ai plan volgut ; es plan de ma fauta.

aposicion : juxtaposicion a un mot d'un autre mot o

d'una proposicion. (R. VI, 80)

aposiopèsi (f.) : interrupcion brutala de discors o de

frasa per laissar la seguida en suspens.

Poiriái ajustar que... mas ne dirai pas mai.

apossat, -ada : del somés confle. Somés apossat.

101

apossau (adj. e subs. m. e f.) : apossat, -ada ; feda del somés

confle quand a lo mal d'anhelar.

apossedir / apossesir (v. tr.) : aver en sa possession.

apossedir / apossesir (s') : se dominar.

S'apossedís pas, que se monta coma lach sul fuòc.

apossedit, -ida / apossesit, -ida : endemoniat, -ada.

apostar (v. tr.) : plaçar en observador, -a.

apostar (s') : se metre a son pòst ; se metre a pondre.

apostat, -ada : a posita.

Plan apostat, me metèri a l'espèra.

apostasia : accion d'abandonar sa religion per una autra.

apostatar (v. intr.) : cometre una apostasia. (R. II, 105)

apostata (m. e f.) : persona qu'apostata. (R. II, 105)

apostatic, -a : relatiu, -iva a l'apostasia.

apostèma : postèma / abscès / amàs (l.p.) (R. II, 106)

apostemacion : formacion d'un amàs. (R. II, 106)

apostemar : v. çaijós. (R. II, 106)

apostemir (v. intr.) : vinar de poire ; rajar de poire.

apostemir (s') : amassar / acampar / s'abraguir.

Son abscès s'apostemís, se crebarà lèu.

apostemidura : amàs / abscès.

apostemós, -osa : de la natura d'un abscès. (R. II, 106)

a posteriori (lat.) : en se basant sus d'observacions.

* apostilha : apondon en marge d'un acte, d'una letra,

d'una peticion... v. postilhar (R. IV, 610)

apostís, -issa : farlabicat,-ada.

Lo Pujòl s'èra cargada una barba apostissa.

apostissar (s') : aderir ; s'estacar.

apòstol (un) : un dels dotze disciples del Crist ; q.q.

d'afogat per una causa.

apostola : femna afogada per una causa ; femna en jasilhas.

apostolada : en jasilhas.

apostolar (v. intr.) : èsser en jasilhas.

apostolat : afogament per una causa (t. a.)

Aparar una lenga minorizada es un apostolat.

apostòli : letra que remanda un afar (procès), après apèl, a

una jurisdiccion superiora.

apostolic, -a : relatiu, -iva als apòstols o al Papa.

Benediccion apostolica. Succession apostolica.

apostolicament : d'un biais apostolic.

apostolicitat : continuïtat de la doctrina, dels Papas e dels

evesques, per succession dirècta amb los apòstols.

apostròfa : interpellacion brutala, pas totjorn onèsta.

Li delarguèt una apostròfa qu'èra pas onèsta.

apostrofar (v. tr.) : metre lo titolet de l'elision ; interpelar

q.q. brutalament.

apostrofar (s') : s'interpelar brutalament.

apostròf : titolet (signe ortografic de l'elision)

Cal escriure l'api, e non pas lo api, ni mai « lo lapi »

apostròfe (m.) : figura de retorica. (R. II, 106)

apoteòsi (f.) : triomf suprèm ; onor extraordinari fach a

q.q. a causa de tot çò qu'a plan capitat.

Lo panteon foguèt l'apoteòsi de Jaurés.

apotèma : perpendiculara menada del centre d'un poligòn

regular sus un de sos costats ; perpendiculara traçada dins

de la cima d'una piramida regulara sus un dels costats del

poligòn de basa.

apoticari, -ària : mercadièr, -ièira de remèdis (potingas)

apoticariá : botiga d'apoticari, -ària.

apozèma (m.) : remèdi liquid, sucrat e edulcorat,

administrat en una sola presa. (mai o mens arcaïc)

apractic, -a : relatiu, -iva a l'apraxia (t. tecn. de psiquiatria)

apracticar (v. tr.) : acalonjar / avogar / acandolar /

aparroquiar / atrencar ; exercir ; aprene.

apracticar (s') : s'exercir ; aprene.

apractofagia : apraxia per l'acte de manjar.

apragmatisme : incapacitat de pensar e de far l'ensemble

dels actes utils de la vida dels cadajorns.

apradament / apradiment : accion o resulta d'apradar

o de s'apradar / d'apradir o de s'apradir.

apradar / apradir (v. tr.) : metre en prat o en prada.

apradar / apradir (s') : se mudar en prat o en prada.

Lo codèrc s'es complètament apradit.

apradat, -ada / apradit, -ida : mudat, -ada en prat, -ada.

apr'aicí / aperaicí (adv.) : tot prèp.

Èra apr'aicí aquò fa pas encara cinc minutas.

apr'aquí / aperaquí (adv. o loc. adv.) : pas luènh ; entre

pauc e mens / a pus près. Ont vas ? - Apr'aquí.

Consí vas ? - Apr'aquí.

« apraticar» : v. apracticar.

apraxia : perturbacion caracterizada per una desadaptacion

dels movements a çò propausat, ni per l'integritat de

la motricitat e de la sensibilitat de la persona.

apreciable, -a : que pòt èsser apreciat, -ada.

apreciablament : d'un biais apreciable.

apreciacion : accion o resulta d'apreciar.

apreciador, -airitz : qu'aprecia.

apreciar (v. tr.) : determinar la valor de quicòm ; balhar de valor

a quicòm. (R. IV, 629)

apreciatiu, -iva : qu'indica una apreciacion.

Getèt un agach apreciatiu sul trabalh fach.

aprehendre / apreendre (v. tr.) : crentar ; balançar ; prene ;

sasir. (R. IV, 629)

aprehensible, / apree..., -a : capable d'èsser sasit, -ida mentalament.

aprehension / apreension : crenhença. (L. 25)

apreissament : prèissa / prèssa / coita.

apreissant, -a ; que se prèissa / que se prèssa.

apreissar (v. tr.) : pressar / preissar ; acochar / acoitar.

apreissar (s') : s'afanar. Aprèissa-te, que se fa tard !

aprendís, -issa / apendrís, -issa : gafet, -a.

aprendissatge / apendrissatge : accion d'aprene quicòm ;

accion d'aprene un mestièr. (R. IV, 629)

aprene / aprendre (v. tr. e intr.) : aprene ; ensenhar.

Aquò s'apren a ieu (occ.) : ne soi la causa.

Aprene de maçon (occ.) : aprene a far maçon.

aprèp / après (adv. e prep. que marca una posteriotitat)

après dejunar : après aver dejunat.

apresdejunada : temporada que sèc l'après dejunar.

après dinnar : après aver dinnat.

apresdinnada : temporada de l'après aver dinnat.

après-miègjorn : temporada de l'après miègjorn.

après sopar : après aver sopat.

apressopada : temporada de l'après aver sopat.

après que (loc. adv.) : Après que foguèt dintrat.

aprèst (m.) : preparacion.

aprestatge : biais de cosinar ; accion de preparar ; accion

d'afachar.

aprestar (v. tr.) : afachar ; preparar ; cosinar ; catir las estòfas.

Catarina s'aprèsta minimosament per anar dançar.

Aprèsta-me un brave dejunar, que soi adelit.

aprestar (s') : se preparar.

Aprèsta-te a èsser criticat, que criticat seràs.

102

aprigondar / aprigondir (v. tr.) : curar pus bas ; enfonsar /

enfonzar ; englotir ; estudiar mai / espepidar.

Aprigondir un trauc. Aprigondir un pal dins la tèrra.

La mar aprigondiguèt lo naviri dins un pas res.

Aprigondir una question. Aprigondir sa cultura.

aprigondiment : estudi seriós ; examèn seriós ;

desvolopament seriós d'una question.

aprigondir (s') : s'englotir / disparéisser dins l'aiga.

aprigondit, -ida : t. a. del vèrb aprigondir.

aprimador, -airitz : que far venir pus prim, -a.

Lo cotèl aprimador d'un panieiraire.

Fasiá una gimnastica corporala fòrt aprimairitz.

aprimar (v. tr. e intr.) : ateunir ; amenir ; abenar ; pàisser

l'èrba naissenta ; rafinar / subtilizar.

Aprimi los costons per trenar un panièr.

Lo bestial, après ivernar, li tarda d'aprimar.

Ne finís pas jamai d'aprimar son estil.

aprimar (s') : s'ateunir.

La mèla de mon cotèl s'es plan aprimida.

aprimatge : accion o resulta d'ateunir... t. a. d'aprimar.

a priori (loc. adv. lat.) : abans experiéncia / abans examèn.

apriorisme : metòde de rasonament en defòra de tota realitat.

aprioristic, -a : que repausa sus un a priori (lat.) /

en defòra de tota realitat.

aprivadaire, -a : persona qu'aprivada quicòm o q.q.

aprivadament : adomergiment.

aprivadança : familiaritat. (R. IV, 648)

aprivadar (v. tr.) : adomergir ; amistançar ; privar.

aprivadat, -ada : t. a. çaisús.

aprobacion : consentiment. v. aprovar.

aprobar : aprovar. (R. VI, 82)

aprobatiu, -iva : qu'es consent, -a. v. aprovar.

aprobativament : d'un biais aprobatiu. v. aprovar.

Capegèt aprobativament.

aprobativitat : estat patologic de q.q. qu'apròva tot çò

propausat. v. aprovar.

aprobatòri, -a : que manifèsta son aprobacion. v. aprovar.

aprochable, -a : que pòt èsser aprochat, -ada.

aprochadís, -issa : vesin, -a.

aprochada : movement d'apròchi.

aprochaire, -a : persona qu'apròcha o que s'apròcha.

aprochament : accion o resulta d'aprochar o de s'aprochar.

aprochant, -a : que s'apròcha.

aprochar / apropriar (v. tr.) : far venir pus prèp /... pus pròp.

aprochar / apropriar (s') : venir pus prèp / se sarrar.

La nuèch s'apròcha, se cal pas atardivar.

apròchi (m.) : proximitat ; vesinatge.

aprodelar / aprodolar (v. tr.) : far prodèl / far pròdol ;

remolcar ; ajudar ; conclure un maridatge.

Se me podiás aprodelar, aquò m'arrengariá plan.

aprodelar / aprodolar (s') : se succedir.

aprofechaire / aprofeitaire : qu'aprofecha / qu'aprofeita.

aprofechament : utilizacion ; emplec.

aprofechable, -a / aprofeitable, -a : que l'òm pòt

aprofechar, que l'òm pòt aprofeitar. (R. IV, 650)

aprofechar / aprofeitar (v. tr. e intr.) : metre a profiech /

profeit ; utilizar ; emplegar ; créisser. (R. IV, 650)

Ne cal aprofechar (aprofeitar) quand ne vira.

Aquel vedèl aprofeita plan.

aprofechat, -ada / aprofeitat, -ada : t. a. çaisús.

aprofiar (v. tr.) : assolidar amb jurament.

aprometre. v. prometre.

apropinqüacion : apròchi ; proximitat. (R. IV, 656)

apropinqüar : aprochar. (R. IV, 656)

apropinqüar (s') : s'aprochar.

apropriable, -a : que l'òm se'n pòt apropriar ; que pòt

èsser apropriat, -ada (adobat, -ada)

apropriament / apropriacion : presa ; ocupacion ;

proprietat. (R. IV, 658)

apropriadament : d'un biais apropriat.

apropiar / propriar (v. tr.) : adobar / adaptar.

Coneis consí apropriar tot un fum de causas.

apropriar (s') : s'emparar de quicòm / usurpar (R. V, 454)

apropriat, -ada : adobat, -ada / adaptat, -ada.

aproprir (v. tr.) : netejar ; abelir.

aprosexia : perturbacion de l'atencion, caracterizada per

una incapacitat de concentracion perlongada.

aprovable, -a : que se pòt aprovar. (R. IV, 651)

aprovaire, -a : q.q. qu'es consent, -a ; q.q. qu'apròva.

aprovador, -airitz : aprobatiu, -iva.

Un mormolh aprovador. Una mimica aprovairitz.

aprovar (v. tr.) : trobar bon ; declarar bon ; èsser consent.

Apròvi tot çò qu'avètz dich.

De notar que las formas sabentas « aprobacion, aprobatiu,

aprobativament, aprobatòri » s'escrivan amb un « b »

aprovesiment : avitalhament.

aprovesir (v. tr.) : avitalhar ; provesir ; apitançar.

aproximacion : manca de rigor.

aproximatiu, -iva : aprochadís, -issa.

aproximativament : a quicòm prèp.

apsida : cadun dels extrèms del grand axe de l'orbita

elliptica d'una planeta que vira a l'entorn del solelh.

asidal, -a : natura d'una superficia que deriva d'una autra

d'après una lei de geometria particulara.

apsiquia : estat d'inconsciéncia.

Apt ('apte) : nom de vila d'Occitània.

apte, -a : capable, -a de.

aptament : amb aptesa / amb aptitud.

aptèr, -a : sens alas.

apteria : abséncia d'alas d'unes insèctes.

apterix : nom scientific del kiwi (aucèl sens alas de Novèla

Zelanda).

aptesa / aptitud : capacitat.

aptialisme : diminucion o supression de la secrecion de

las glandolas salivalas.

aptitud (f.) : aptesa / capacitat.

apudir (v. tr.) : enfectar ; empudegar / empudesinar / enfecir.

apuèi. v. puèi.

apujar : v. pojar.

Apulèu : prenom.

apunt : complement ajustat en pèças de moneda a un

pagament en bilhets ; ajuda / contribucion ; çò ajustat a

quicòm mai per o completar.

Fai-me l'apunt, qu'ai pas de moneda.

Nos balhèron l'apunt que nos fasiá besonh.

Nos calguèt un calfatge d'apunt.

apuntar : v. aponchar.

apurament : accion o resulta d'apurar.

apurar (v. tr.) : verificar e corregir un compte.

apurat, -ada : verificat, -ada e corregit, -ida.

AQÜA- : forma prefixada del latin aqua (aiga)

aqüacultura : art d'elevar plantas e animals aqüatics.

aqüaducte : conduit artificial per menar l'aiga d'un lòc

a un autre.

aqüafortista (m. e f.) : engravaire, -a a l'aigafòrt. v. grand.

aqüamobila : engenh sosmarin per la recèrca e la

localizacion dels bancs de peisses.

aqüanauta (m. e f.) : explorator, -tritz dels fonzes marins.

aqüarèla : pintura amb de colors diluïdas dins d'aiga.

aqüarelista (m. e f.) : penheire, -a d'aqüarèlas.

aqüari (m.) : un dels signes del zodiac. (R. II, 40)

aqüariofil, -a : persona que s'agrada d'abalir (d'elevar) de

peisses d'aqüarium.

aqüariofilia : passion per l'abaliment dels peisses d'aqüarium.

aqüariologia : accion d'estudiar los problèmas pausats

per l'abaliment dels peisses en captivitat.

aqüarium (lat.) : sèrva d'aiga doça o d'aiga de mar per i

abalir de plantas aqüaticas o de peisses.

aqüatic, -a : que creis dins l'aiga ; que viu dins l'aiga ;

relatiu, -a a l'aiga. (R. II, 40)

Plantas aqüaticas. Animals aqüatics.

aqueferar / aqueferir (v. tr.) : ocupar / afasendar.

aqueferar / aqueferir (s') : se cochar / se coitar ; s'afasendar.

aqueferat, -ada / aqueferit, -ida : t. a. çaisús.

aquel, -a (pr. e adj. dem.) : lo qu'es alà ont es el.

Lo dolent aquel (occ.) : aquel òme emmalit.

De notar que, dins la lenga parlada, « aquel » es sovent

emplegat abusivament en lòc d'« aqueste »

aquerir / aquesir / aquèrre (v. tr.) : crompar ; obténer /

obtenir ; ganhar. (L. 26)

aquerir (s') : se procurar. S'aquerir un ostal, una autò...

aquerit, -da / aquesit, -ida : t. a. çaisús.

aquèrre (L. 26) : v. aquerir.

aquesar (v. tr.) : apasiar.

aquesar (s') : levar pas lenga / se calar ; èsser consent.

aquesament : apasiament ; consentiment.

« aquesir » : v. aquerir.

aqueste,-a (pr. e adj. dem.) : aiceste (lo qu'es aquí ont siás tu)

Vòli aqueste, pas aquel.

aquetar (v. tr. e intr.) : arrestar ; remandar / renviar (palma...)

estanhar.

aquetar (s') : s'arrestar.

AQÜÍ- : forma prefixada del latin aqua (aiga)

aquí / aquiu (adv. ; prep. ; loc. conj.) : a l'airal ont siás.

Veja aquí ! : qué vòls ! (interjeccion que marca

suspresa, desbalausida, desolacion, despoder)

aquí a (d') : fins a / entrò a.

D'aquí a Orlhac cal comptar doas oras a pè.

aquí amont (d') : d'amont.

aquí as / aquí avètz : vaquí.

aquí aquí (d') : d'un endrech a l'autre.

aqüicòla : relatiu, -iva a l'aqüicultura ; que viu dins l'aiga.

aqüicultor, -tritz : aqüacultor, -tritz. v. pus avant.

aqüicultura : aqüacultura. v. pus avant.

aquí de (èsser) : Èsser aquí de : aver enveja de.

Es aquí de se maridar.

aquí enlà / aquí ençà / aquí endavant (d') : d'ara ençà.

aquí enrèire (d') : çai enrèire / çai entràs / un còp èra.

aquí entre aquí (d') : d'un moment a l'autre ; còp o

autre ; sovent. Pòt arribar d'aquí entre aquí.

aquí estant (d') : de l'airal ont soi.

aqüifèr, -a : que conten d'aiga o que ne mena.

Jaç aqüifèr / lièch aqüifèr (espandi freatic)

aqüifoliacèas (f. pl.) : familha de plantas.

aquí jai : aquí repausa.

aquí-lo : es aquí.

aquí-me : soi aquí.

aquí-ne ! (interj.) : n'as aquí ! n'avètz aquí !

aquí ne vòls aquí n'as : a roncéncia / a foison.

aquí-n'un : aquí i n'a un ; ne vesi un.

aquí-n'una : aquí i n'a una ; ne vesi una.

Cercavas una ombra ? Aquí-n'una !

aquí-n'una ! : pas possible / è ben ara / qué cal pas ausir !

aquí que / aquí tant que (d') : fins que / entrò que.

D'aquí que siá nuèch avèm léser.

aquí que caliá pas (occ.) : aquí ont caliá pas.

aquilegia (plt.) : (Aquilegia Bernardi) ; (A. alpina)

(A. pyrenaica) ; (A. Kitaibelii) ; A. Reuteri) ; (A. vulgaris)

Aquiles : prenom.

aquilin, -a : recorbat, -ada en bèc d'agla. (R. II, 38)

aquilon : vent del nòrd. (R. II, 108)

aquinesia : abséncia patologica de movements.

aquintelar (v. tr.) : acroselar / atavelar / amontar.

aquintelat, -ada : acroselat, -ada.

aquissar (v. tr.) : acometre un can / l'encanissar.

aquissat, -ada : encanissat, -ada.

aquist : crompa ; augment.

aquistar (v. tr.) : aquerir / aquesir.

aquit (L. 26) / acquit (R. V, 18) : descarga (escrit signat per

far descarga). Signa-me aquel acquit, si que non...

aquitable, -a : que se pòt absòlvre.

aquitaire, -a : persona qu'aquita.

aquital (adv.) : just aquí.

aquitament : liberacion ; desendeutament. (R. VI, 24)

aquitan, -a (adj. e subs.) : persona d'Aquitània.

Aquitània : nom de província d'Occitània.

aquitar / aquitiar (v. tr.) : desliurar ; absòlvre ; pagar un deute.

aquitar (s') / se desendeutar.

« aquiular » : v. acular - acuolar.

aquò (pr. dem.) : çò qu'es aquí, al pè de tu.

Amb aquò pas mai : aquò's tot.

Qu'es aquò ? Ne sabi pas res !

aquò bon : çò bon.

aquò d'aquí : aiçò.

Aquò d'aquí me ven pas per gost !

aquò d'alà : çò qu'es alà, al pè d'el.

aquò d'amont : çò naut.

aquò meu / aquò mieu : çò meu / çò mieu.

aquò negre : çò negre.

aquò plòu ; aquò nèva : plòu ; nèva.

aquò d'aquí rai ! / aquò rai ! : rai d'aquò ! / Que s'acomòde !

aquós, -osa : aigalós, -osa.

Tròbi aquel vinòt un pauc aquós.

aquositat : natura de çò aquós. (R. II, 39)

-AR : sufix occitan, del lat. -are. A donat de substantius de lòc,

tot un fum de vèrbs e d'adjectius : brugar (airal cobèrt de

brugas)... ; flaütar (jogar de la flaüta)... ; popular...

ara : decamètre carrat (unitat de mesura de superficia agrària)

ara (adv.) : en aiceste moment.

Tre ara : a partir d'ara.

ara (conj.) : mas ; d'autra part.

ara meteis : sens esperar mai.

ara per ara / per ara : pel moment.

ara ençà / ara enlà (d') : d'aquí endavant.

103

ara se plora ara se ritz : quora se plora quora se ritz.

arab, -a (subst.) : persona o lenga dels païses d'Africa del

nòrd e d'Arabia. L'arab. Un Arab. Una Araba.

arabesc (m.) : pinturas o esculpturas de plantas, de

fuèlhas... capriciosament entremescladas amb de figuras

vertadièiras o imaginàrias.

arabi, aràbia (adj.) : relatiu, -iva a Arabia. (R. II, 108)

Lo pòble arabi. La cultura aràbia.

Arabia : peninsula, al nòrd-èst d'Africa, qu'enclaus mai

d'un país.

arabic, -a : que ven d'Arabia. La goma arabica.

La numeracion arabica.

arabicat, -ada : secat, -ada al solelh.

arabicoandalós, -osa : relatiu, -iva a Arabia e Andalosia.

arabisme : ideologia del nacionalisme arabi ; idiotisme

arab ; mot o expression de l'arab utilizat, quand ne vira,

dins una autra lenga : « Inch Allah ! » n'es un.

arabista (m. e f.) : especialista (m. e f.) de la lenga e de la

civilizacion aràbias.

arabizacion : accion o resulta d'arabizar.

L'arabizacion de l'ensenhament en Argeria.

arabizant, -a : persona qu'estúdia la lenga e la civilizacion

aràbias.

arabizar (v. tr.) : espandir la lenga, la civilizacion e la

religion aràbias.

arabizar (s') : adoptar la lenga e la civilizacion aràbias.

arable, -a : que pòt èsser laurat, -ada / cultivable, -a.

arabis (lat.) (plt.) : (Arabis alpina) ; (A. arenosa) ; (A. verna)

(A. muralis) ; (A. cebennensis) ; (A. coerulea) ; (A.Turrita)

(A. bellidifolia) ; (A. pumila) ; (A. arcuata) (A. perfoliata)

(A. hirsuta) ; (A. brassicæformis) ; (A. saxatilis)

(A. stricta) ; (A. serpyllifolia) ; (A. auriculata)

arabofòn, -a (adj. e subs.) : que parla l'arab.

arabofonia (f.) : ensemble dels païses que parlan arab.

aracèas (f. pl.) : familha de plantas.

aracnids (m. pl.) : classa d'insèctes de quatre parelhs de

patas, sens antenas ni alas, coma las aranhas, los escòrpis,

los acars. M'agradan pas brica los aracnids !

arada : laurada.

« arada » : v. alada.

aracnean, -a : relatiu, -iva a l'aranhe ; leugièr, -a coma

una telaranha. Pellicula aracneana.

aracnidisme : estat patologic amodat per una fissada mai

que mai d'aranhes.

ARACNO- : forma prefixada del grèc arahhnè (aranhe)

aracnodactilia : afeccion ereditària e familiala, caracterizada

per d'alteracions morfologicas, una ectopia dels cristallins e

la possibilitat de complicacions cardiacas.

aracnoïd (subs. m.) : cauquilhatge espinós e finament raiat ;

mena de monin de las Americas ; mena de polipièr.

aracnoïd, -a (adj. m. e f.) : que revèrta una telaranha.

Membrana aracnoïda.

aracnoïda : una de las tres membranas qu'envolopan l'axe

cerebrospinal.

aracnoïdal, -a : relatiu, -iva a l'aracnoïda.

aracnoïdian, -a : fin, -a coma una telaranha.

aracnoïditi (f.) : meningiti (inflamacion de l'aracnoïda)

aracnològ, -a : especialista (m. e f.) d'aracnologia.

aracnologia : branca de la zoologia qu'estúdia los aranhes.

aracnologic, -a : relatiu, -iva a l'aracnologia.

« aradèl » : v. aladèrn.

Aragon : província d'Espanha.

aragonita : varietat de carbonat de calci d'Aragon.

aragonés, -esa (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Aragon ;

sortit, -ida d'Aragon. Una Aragonesa.

araire (arc.) : forcat / arnés (mena de mossa de fust)

araliacèas (f. pl.) : familha de plantas.

L'arboç es una planta araliacèa.

aram / eram : mena de metal ; fil de fèr ; fil d'auricalc ;

coire roge. v. dictionari d'Alibèrt a assimilacion, p. 22.

Per l'aparar, enrodèt lo prat amb d'aram crancut.

aramaïsme : idiotisme del parlar aramèu passat dins

una autra lenga. Maranathà : vèni, Senhor Jèsus ! es un

aramaïsme passat un pauc dins totas las lengas del

mond, de mercé lo cristianisme.

aramèu, -èa (adj. e subs.) : relatiu als Aramèus o a lor lenga ;

lenga semitica o ensemble de dialèctes semitics ; persona

que parla l'aramèu.

L'aramèu èra la lenga de Jèsus e se parla encara.

« aramon» : v. alamon.

aramon : mena de rasim.

Aran (Val d') / Vath d'Aran : airal dels Pirenèus que

Garona i nais, e que i se parla occitan. v. p. 1053.

arand : gafamainatges. v. alan.

arandar (v. tr.) : crestar ; mestrejar. ( L. 26)

arandat, -ada : crestat, -ada ; mestrejat, -ada.

aranés, -esa : relatiu, -iva a la Val d'Aran ; sortit, -ida de

la Val d'Aran. Un Aranés. Una Aranesa.

arange (m.) (de l'arab narandj) : frucha de l'arangièr.

aranget (m.) : arange pichonèl.

arangièr : l'arbre que fa d'aranges. (Citrus paradisi)

arangièr pomèl : arangièr que fa de pomèlas. (Citrus grandis)

aranh (m.) : un trelís / un trelhís de metal.

aranha (f.) / aranhe (m.) (del lat. araneus (l'animal) / aranea (la

tèla) : animal que teis una tèla per trapar d'insèctes.

Aranha cambaruda : cabra / aranha cambalonga.

Aranha d'aiga : aranha cambalonga ; cèrcapotz.

Aranha de mar : mena de cranc (Trachinus draco)

viva de mar

aranhe : telaranha ; trelhís de fèr ; cèrcapotz ; filat per

trapar d'aucèls ; persona dels braces longs o magrostina ;

crustacèu cambalong : (Stenorynchus) ; (Inachus)

mena de planta : (Ophrys aranifera)

mena d'aucèl : (Boscarla quinsonièira)

aranhada : telaranha.

aranhan : mena de rasim.

aranhar (v. tr.) : garnir d'un trelhís metallic ; engraunhar.

aranhòl : filat per trapar d'aucèls o de peis.

aranhòla : viva pichonèla.

aranhàs : gròssa telaranha ; trauc d'aranha ; pubis (lat.) / mata.

« aranhon » : v. agranhon.

aranhós, -osa : cobèrt, -a de telaranhas.

aranjada : bevenda ; mena de cocorlon.

aranjariá : airal plantat d'arangièrs.

aranjàs (l.p.) : pomèla / frucha lel pomelièr (Citrus grandis)

aranjat, -ada : confiment d'aranges.

araquida (m.) : cacauèt (m.) (planta d'Africa)

araquidic, -a : relatiu, -iva a l'araquida. Òli araquidic.

araquidonic (acid) : acid gras dels araquidas.

araquina : globulina de l'araquida.

aratòri, -a : utilizat, -ada per laurar ; relatiu, iva al laurar.

Instruments aratòris.

104

arbal : fòrt dels braces. E non pas « fièr a braç » (fr.)

arbalèsta e derivats (R. II, 173 - L. 26) : mots de formacion

populara. v. arcbalèsta e derivats.

arbalestada : còp d'arbalèsta ; portada d'una arbalèsta.

arbalestièr / arbalestrièr : soldat armat d'una arbalèsta ;

pèça de fustam.

« arban » : v. amban.

arbanèl : mena de planta de mar que se'n pessan los anets.

arbari : desviadura ; destorn / contorn ; vòlta.

Arbaud Josèp d')(1834-1917) : autor occitan de Provença.

arbelha : gèissa (Lathyrus cicera)

arbitrable, -a : que pòt èsser arbitrat, -ada.

arbitral, -a : relatiu, -iva a la decision de l'arbitre.

arbitralament : per l'intermediari d'un arbitre.

arbitrari, -ària : que depend pas que de l'arbitre ;

decision presa sens téner compte de la justícia, de la

vertat o de la rason. Decision arbitrària.

arbitràriament : d'un biais arbitrari.

arbitrar (v. tr.) : decidir en qualitat d'arbitre.

arbitre, -a : persona que decidís en cas de litigi.

La decision de l'arbitre agradèt pas a degun.

arbitratge : accion o resulta d'arbitrar.

arboç : mena d'arbrilhon (Arbutus unedo)

arboça : frucha de l'arboç.

arbocet / arbocièira : airal plantat d'arboces.

arborar (v. tr.) : enartar ; mastar ; quilhar ; soslevar ;

enauçar ; erigir.

arborar una escomesa : relevar un endemesi.

arborar (s') : se levar ; se quilhar ; s'alevar (temps)

Cresi que lo temps se vòl arborar.

arboradura : ereccion.

arboraire, -a : q.q. que quilha quicòm.

arboratge : accion de quilhar quicòm.

arborat, -ada : quilhat, -ada.

arborescéncia : estat o qualitat d'èsser arborescent ; forma

arborescenta.

Las meravilhosas arborescéncias del gibre.

arborescent, -a : que revèrta la forma d'un arbre.

ARBORI- : forma prefixada del latin arbor, -oris (arbre)

arboricida (adj. e subs. m.) : que tua los arbres.

Poison arboricida. Fonges arboricidas.

arboricòla (m. e f.) : que viu dins los arbres.

Aucèls arboricòlas. Monins arboricòlas.

arboricultor, -tritz : persona especializada en arboricultura.

arboricultura : cultura dels arbres e, mai que mai, dels

arbres fruchièrs.

arborifòrme, -a : de la forma d'un arbre.

arborizacion : dessenh natural que revèrta de

ramificacions d'arbre dins d'unes minerals fossils ;

ramificacion aparenta de las venas capillaras dins d'unes

estats inflamatòris.

arborizat, -ada : que revèrta la forma d'un arbre.

arboviròsi (f.) : malautiá transmesa als vertebrats

pels artropòdes.

arbralha / arbrariá / arbresta / arbrum : totes los arbres.

arbram / arbrat : la frucha d'un arbre.

arbrar (v. intr.) : quilhar / cabrar sus un arbre.

arbrar (s) : se quilhar / se cabrar / se quilhar sus un arbre.

S'anèt arbrar l'agaça sus la branca pus nauta.

arbre : la planta lenhosa pus bèla, constituïda de raiças, d'una

camba gròssa e de brancas ; mast ; ais de maquina.

arbre argentat : arbre del paradís (Alaeagnus angustifolia)

arbre blanc : pibol blanc (Populus alba)

arbre de gàbia : l'arbre grand (mar.)

arbre de Judàs (l.p.) : (Cercis siliquastrum)

arbre de l'amor : (Cercis siliquastrum)

arbre de la crotz : la crotz de Jèsus.

arbre de la notz muscada : (Myristica fragrans)

arbre de la notz vomica : (Strychnos nux-vomica)

arbre de la sabla : (Ephedra distachia)

arbre de la seda : (Gomphocarpus fruticosus)

arbre de la tinta : (Phytolacca decandra)

arbre de la vida : (Thuia occidentalis) ; (T. orientalis)

arbre de las cagaraulas (plt.) : (Gledistria triacantha)

arbre de mar : mena d'animal de las mars caudas.

arbre de Nadal : avet decorat per la fèsta de Nadal.

arbre de pebre : (Agnus castus)

arbre del pan : (Artocarpus altilis)

arbre del paradís : cinamom (Alaeagnus angustifolia)

I a tot un fum d'autres arbres aital qu'es pas

possible d'enclaure aicí, qu'un diccionari es pas una

enciclopedia.

arbre drech : jòc de dròlles.

Nos alassàvem pas jamai de far l'arbre drech.

arbre genealogic : representacion grafica de la genealogia

d'una familha.

arbrejar (v. intr.) : montar pels arbres.

arbre jasent : arbre motor (mar.)

arbre mèstre : mast grand.

arbret / arbrilh : arbre pichonèl.

arbricèl : arbrilhon / arbust.

arbrilha : v. arbralha.

arbrilhon : arbricèl / arbust.

arbuscul : organ fòrt pichon ramificat en forma d'arbre.

arbust : planta lenhosa de pauc d'auçada.

arbustiu, -iva : relatiu, -iva a un arbust ; que se compausa

d'arbusts.

arbustifòrme, -a : de la forma d'un arbust.

arc : mena d'arma ; linha corba ; vòuta cintrada ; arcada ;

arcolan. L'arc de triomf.

arca : arcada ; còfre de fust ; arcolan.

Un pont de tres arcas. Una arca de garric.

L'arca de Noè. L'arca d'Aliança.

-ARCA : forma sufixada del grèc arkhein (comandar)

v. monarca.

arcabusa : mena d'arma d'autres còps.

arcabusada : anciana arma de fuòc.

arcabusièr : soldat armat d'una arcabusa.

arcada : arquet / arcanèl ; arc de sant Martin / arc de seda.

arcada : braça ; braçada.

arcadura : çò en forma d'arc ; corba ; corbadura.

arcadon : escalièr de bast.

arcaïc, -a : que ten un caractèr d'antiquitat.

Ir (anar) es arcaïc, mas s'emplega encara en Roergue.

arcaïsant, -a : que presenta quicòm d'arcaïc ; persona

qu'utiliza d'arcaïsmes.

arcaïsme : çò tombat fòra usatge.

arcaïzar (v. intr.) : utilizar d'arcaïsmes.

arcbotant : element de construccion en forma d'arc.

arcalièch / arcalèit : cadalièch / cadalèit.

arcamina : arcana ; preparacion de mercuri ; argent viu.

arcana : greda roja ; òcra roja ; sanguina ; oxid roge d'arcamina.

105

arcanas (f. pl.) : los secrets dels alquimistas. (L. 337)

arcanèl : arcolan / arquet / arcada. v. arcada.

arcaneta : planta que la rusca de sa raiç dona una tinta

roja : (Alkanna tinctoria)

arcanetas (aver las) : venir roge o roja de cara.

arcàngel / arcangèl : àngel màger.

Miquèl, Gabrièl e Rafaèl son d'arcàngels.

Orièl, Raguèl e Tobièl èran d'arcàngels bufècs.

v. Litanias carolinas, p. 588.

arcangelic, -a : relatiu, -iva als arcàngels.

arcanita : sulfat natural de potassi.

arcar (v. tr.) : corbar en forma d'arc ; vòutar ; encambar ; sautar.

arcassa : esquina de la popa d'un naviri.

arcat, -ada : en forma d'arc.

« arcavesque » : v. archevesque - archivesque.

arcbalèsta : mena d'arma d'autres còps ; pèça de fustam;

mena de tenda per trapar d'aucèls.

arcbalestièr, -ièira : persona amb una arcbalèsta ;

martinet (aucèl) ; pèça de fustam d'un galatàs.

arcbalestièira : cairelièira ; femna jai-t' aquí (femna leugièira)

arc de tèrra : arcielon (arcolan d'aigatge sul pelsòl)

arcelar (v. tr.) : corbar en forma d'arc. (R. II, 113)

arcemisa : v. artemisa.

arcèl / arcèu : partida cindrada d'una vòuta o d'una obertura.

arcèli : clauvissa / clausissa. E non pas « palorda » (fr.)

ARCHI- : prefix lat. archi-, derivat del prefix grèc arkhi-(idèa

de superlatiu). Los derivats occitans que venon del latin

popular an servat « archi- » ; los derivats sabents son formats

sus « arqui- » ; per d'unes mots, las doas formas son estadas

servadas ; adonc v. çaijós e tanben a « arqu- »

« arciprièr » : v. ciprièr - cipressièr.

archevesque e derivats : v. archivesque.

archibanc / arquibanc : còfre de fust que servissiá de banc

davant lo fuòc ; ancian banc d'onor a la glèisa. (L. 27)

archicancelièr : cancelièr màger. v. cancelièr.

* archidiacre : archidiague. v. (R. III, 44)

archidiague / arquidiague : diague màger. (R. VI, 87)

archiduc : duc màger.

archiducal, -a : relatiu, -iva a un archiduc.

archiducat : demòra o tombada d'un archiduc.

archiduquessa : femna d'archiduc.

archiepiscopal, -a : relatiu, -iva a un archivesque

Dignitat archiepiscopala.

archimbèla : mena de balança d'un sol platèl ; pes public.

archipèl : seguida d'isclas.

archipòt : carn cuècha a l'estofada.

archiprèire / arquiprèire : prèire màger. (L. 27)

archipreirat : demòra o tombada d'un archiprèire.

archipresbiterat / arquipresbiterat : fonccion d'archiprèire.

architipe (R. II, 114) : modèl original. v. tanben arquetipe.

architrau / arquitrau : fusta mèstra.

archius (m) : E non pas las « archivas » (fr.)

archivaire, -a : archivista (m. e f.)

archivar (v. tr.) : classar dins los archius.

archivescal, -a : archiepiscopal, -a. Demòra archivescala.

archivescat : la demòra o la tombada d'un archivesque.

archivesque : evesque màger. (R. VI, 84)

archivesquessa : femna d'un archivesque anglican.

archivista / archivaire, -a : persona responsabla dels archius.

archivista-paleograf : títol reservat als diplomats de

l'Escòla de las Cartas francesa.

archivistica : sciéncia dels archius.

archivòlt : vòuta mèstra.

arcielon : cep / bolet / bruguet / botairòl ; mena de

cocorda, de cogorda, de cogorla ; arc de tèrra.

arcifòrme, -a : en forma d'arcèl. (t. tecn. de med.)

arcolan : arcanèl / arc de seda / arc de sant Martin (corba

granda de sèt colors dins un cèl de pluèja)

arçon : armadura d'una sèla ; aplech per batre la lana.

arçonaire, -a : persona que bat la lana.

arçonar (v. tr.) : batre la lana.

arconcèl : arquet de brèç ; cercle de barrica ; fèbre de noiriça.

arcvòut : arcada ; vòuta.

arda : bram de colèra e de menaça.

ardada : tropelada de bèstias fèras ; envòl d'aucèls.

ardal / ardau : ardada. v. çaisús.

ardalhon : punta de metal al mitan d'una bocla de cencha ;

contrapunta d'un am ; talon d'una lama de cotèl ; rivatèl ;

canal ; escampadoira d'un estanh.

ardar : v. ardre.

ar-delà-ser (adv.) : ièr-delà-ser.

Ardecha : departament d'Occitània. v. p. 1053.

ardécia / arderécia : ardor ; calor ; veeméncia.

ardena : nom de plantas que tressecan totas las que tòcan :

(Euphrasia officinalis) ; (Rhinanthus crista galli)

(Pedicularis palustris)

ardent, -a : caud, -a ; fòrt caud, -a ; viu, viva ; fogós, -osa ;

plen d'ardor ; plena d'ardor. (R. II, 117)

arderécia : ardécia ; fòga ; impetuositat.

arderós, -a : ardent, -a ; afogat, -da ; impetuós, -a.

arderosament : d'un biais arderós.

ardeson : agror d'estomac.

ardidament : amb ardidesa.

ardidesa / ardidetat / ardiment / ardièja : ausardariá.

ardimand, -a (adj. e subs.) : esfrontat, -ada ; ausard, -a ;

insolent, -a / afrontaire, -a.

ardiòl : gran d'òrdi ; orjòl ; èrba del marfondiment.

ardit ! : interjeccion per levar quicòm en cadéncia,

per encoratjar. Ardit !... Ardit !... Ardit !...

ardit (arc.) : anciana pèça de moneda.

ardit, -da (adj.) : ausard, -a ; lèst, -a ; dispaus, -a.

arditejar (v. intr. arc.) : se ganhar qualques ardits.

ardor : afogament. v. afogat.

ardre (v. tr. e intr.) : cremar.

are / arre, -a : arid, -a ; sec, -a ; sablonós, -osa ; canin (temps)

arèc / arequièr : palmièr que sa frucha es la notz d'arèc.

arecacèas (f. pl.) : familha de plantas.

arecaidina : alcaloïd de l'arèc.

arecolina : estèr de l'arecaidina.

areiratge : retard dins los pagaments. (R. VI, 79)

areis : en ereccion. (R. II, 117)

arèm : ensemble de las femnas d'un musulman ; airal

qu'aquelas femnas i demòran.

AREN- : forma prefixada del lat. arena (sabla)

arena (f.) : sabla (f.) ; airal sablat en vista de competicions,

o d'espectacles taurins ; (mot emplegat atanben al sens figurat)

Davalar dins l'arena : volontar de se batre (t. a.)

arenacèu, -èa : de la natura de la sabla.

arenar (v. tr.) : sablar ; netejar amb de sabla.

aranaria (plt.) : sablina (Arenaria)

arenàs : montet de sabla.

arenassa : sabla grossièira.

106

arenatge : accion de sablar.

arenc : saur (Clupea harengus) ; (Clupea pallasii)

arencada : saur ; fuèlha de polipòdi.

arencar (s') : se tressecar.

arencat,-ada : tressecat, -ada.

arenga : discors arderós.

arengar (v. tr.) : deslargar un discors arderós. (R. V, 82)

arengièr, -ièira : abonat, -ada (adj. e subs.)

ARENI- : forma prefixada del latin arena (sabla)

arenicòla (m. e f.) : que viu dins la sabla (f.)

arenifèr, -a : que conten de sabla (f.)

arenifòrme, -a : que revèrta la sabla.

arenizacion : ensablament.

ARENO- : forma prefixada del latin arena (sabla)

arenofil, -a : natura de las plantas que butan dins la sabla.

arenós, -osa : sablós, -osa.

arenositat : natura de çò arenós.

AREO- : forma prefixada del grèc areiòs (de la planeta Mars)

areografia : sciéncia qu'a per tòca la descripcion de Mars.

AREO- : forma prefixada del grèc araiòs (leugièr)

areòla : zòna pichona qu'enròda quicòm ; zòna rojosa qu'enròda

d'unas pustulas ; zona bruna qu'enròda lo mamelon del sen ;

porcion d'irís qu'enròda la pruna de l'uèlh.

areolar, -a : relatiu, -iva a una areòla.

areolat, -ada : enrodat, -ada d'una areòla.

areologia : sciéncia qu'a per tòca l'estudi de Mars.

areomètre : instrument per determinar la densitat d'una solucion.

areometria : determinacion de la densitat d'un liquid.

areometric, -a : relatiu, -iva a un areomètre.

areopag : tribunal suprèm de l'Atenas antica ; amassada

de personas eminentas.

areopagita (arc.) : membre de l'areopag de l'Atenas antica.

areopagitic, -a (arc.) : relatiu, -iva a l'areopag d'Atenas.

areostil : mena de colomneta (t. tecn. d'arquitectura)

« arescar » e derivats : v. asescar e derivats.

arescle / ariscle : bridola ; esclissa (t. a) ; cercle de boca

de saca ; arcaròl ; arcadura d'un molin de farina ;

caissa de tambor o de tambora.

aresclièr, -ièira : persona que fa d'esclissas.

aresta : angle salhent ; ficha de cerealum o de peis ; brisca

de teulada ; estarengla ; rapuga tressecada ; espigòt.

arestièr : pèça de teulada.

arestòl : un amàs del pè.

areston : mena de peis qu'a fòrça arestas.

arestós, -osa : qu'a fòrça arestas.

aret : marre / marran / marrò / motonàs ; relha ; pinton ;

primièr signe del zodiac.

argal : cocarilh / tutèl (aresta d'espiga de milh)

argalièr (adj. e subs.) : galapian, -ana.

argalon (plt.) : ars (Lycium europaeum)

espinassa (Paliurus australis)

arganèl : anèl de fèrre per amarrar una nau ; la bocla de

l'ancora (mar.) v. argue.

arganha : trast ; desòrdre ; enrambolh ; causa paucval.

Siás una arganha ! : vales pas res !

argaud : sargalh / sarguin ; blisaud.

argàs : rese parasit de l'aucelum o de la polalha.

argàs del colomb : (Argàs reflexus)

argàs de la galina : (Argas persicus)

argèla : mena de jonc (Ulex parviflorus)

argelàs / argelat / artalàs : (Genista scorpius)

argelassièira / argelatièira : airal que i a d'argelasses.

argelabre : agast / aseron. E non pas « erable » (fr.)

Argelèrs / Argelès : nom de vila d'Occitània.

Argença : nom de ribièira.

argent : lo metal e la moneda. Vaissèla d'argent.

argent viu : mercuri. (R. II, 119)

argentadura : pellicula d'argent sus una pèça.

argental, -a : color d'argent. (v. R. IV, 483)

argentar (v. tr.) : cobrir d'una pellicula d'argent ; donar a

quicòm la color de l'argent. (R. II, 120)

La plena luna argentava lo cèl.

argentariá : vaissèla d'argent ; talhièr d'argentièr (R. II, 119)

argential : èrba del cantaire (Sisymbrium officinalis)

argentièr, -ièira : persona que trabalha l'argent ; persona que

vend de causas en argent ; despensièr, -ièira (subst.)

argentièira : mina d'argent. (R. II, 119)

ARGENTI- : forma prefixada del latin argentum (argent)

argentic, -a : natura de las sals d'argent ; natura dels

compausats que l'argent i es bivalent.

argentifèr, -a : que conten d'argent. Plomb argentifèr.

argentin (plt.) : mena de moge (Cistus laurifolius)

argentin, -a : que revèrta l'argent per la color o pel son ;

relatiu, -iva a Argentina ; persona d'Argentina.

Aigas argentinas. Votz argentina. Un Argentin.

argentina (plt.) : (Cerastium ; Potentilla anserina)

Argentina : país d'America del sud.

argentinids : (m. pl.) : familha de peisses.

argentita : sulfur d'argent.

argentiu, -iva / argentívol, -ivola : que rapòrta d'argent.

Per argentívol, v. -ÍVOL.

argentiu (plt.) : nièla / remontador (Lychnia Githago)

ARGENTO- : forma prefixada del latin argentum (argent)

argentofil, -a : estructuras cellularas o istologicas qu'an

d'afinitat per l'argent.

argentòl : compausat d'argent derivat de la quinolina,

e utilizat coma antiseptic.

argentopirita : sulfat de fèrre e d'argent.

argentós, -osa : que conten d'argent ; natura dels

compausats que l'argent i es monovalent.

argila : tèrra riala ; bard.

argilacèu, -èa : que revèrta l'argila.

argilar (v. tr.) : cobrir d'argila.

argilàs : veta d'argila.

argilenc, -a / argilós, -osa : que conten d'argila ; que

revèrta d'argila.

ARGILI- : forma prefixada del latin argilla (argila)

argilièira : airal de tèrra argilosa bona per far de terralha.

argilicòla (m. e f.) : qu'aima las tèrras argilosas.

argilifèr, -a : que conten d'argila.

argilita : ròca cristallina metamorfica argilosa.

ARGILO- : forma prefixada del latin argilla (argila)

argiloarenós, -osa : que conten d'argila e de sabla.

argilocalcari, -ària : que conten d'argila e de calci.

argiloferruginós, -osa : que conten d'argila e de fèrre.

argilosablonós, -osa : bolbena.

argilós, -osa : argilenc, -a. v. pus naut.

arginasa : enzim present dins fòrça teissuts animals.

arginina : aminoacid utilizat per desintoxicar lo fetge.

ARGIR- : forma prefixada del grèc arguròs (argent)

argiria : pigmentacion gris de lausa de la pèl, consecutiva

a l'absorpcion perlongada de sals d'argent.

107

argirisme : ensemble de fenomèns patologics consecutius

a l'emplec perlongat de sals d'argent.

ARGIRO- : forma prefixada del grèc arguròs (argent)

argirodita : sulfur de germani e d'argent.

argirofil, -a : estructuras cellularas o istologicas qu'an

d'afinitat per l'argent.

argiròl : caseïnat o peptonat d'argent.

argirolòbi (plt.) : (Argyrolobium zanonii)

argironeta : aranha aqüatica.

argiròsi (f.) : sulfur natural d'argent ; argirisme v .pus naut.

argolet : (arc.) arcabusièr a caval ; mens que res.

Argò : constellacion.

argon : gas simple.

argonauta : mena de molusc.

argucia : rasonament d'una subtilitat excessiva e que

s'estaca tròp als detalhs.

arguciós, -osa : de la natura d'una argucia.

arguciosament : d'un biais arguciós.

argüar (v. intr. arc.) : s'afanar. (L. 28)

argue : cabestrant (mar.)

« arguèl » : v. orguèlh.

arguetar (v. intr. arc.) : frequentatiu de arguar (arc.)

argüir (v. tr.) : far estat de ; se prevaler de. (R. II, 120)

argument : rason donada per pròva d'una proposicion ; tèma

d'una òbra dramatica , epica o narrativa ; variabla matematica

que la valor de la fonccion ne depend.

argumentacion : art o accion d'argumentar.

argumentador, -airitz : persona qu'a la tissa d'argumentar.

argumentar (v. intr.) : presentar d'arguments.

argumentaire, -a : persona qu'argumenta.

argumentari (m.) : tièira d'arguments de venda.

argus (del lat. Argus, gigant mitic de cent uèlhs) : publicacion

d'entresenhas especializadas ; aucèl (Argusianus argos)

argusin : ancian agent de polícia (pej.) ; galapian.

argusin, -a : lèst, -a.

-ARI : sufix, del sufix latin -arium (idèa de contengut) :

bestiari, diccionari...

-ARI, -ÀRIA : sufix, del sufix latin -arius, -a (relatiu, -iva a) :

alimentari, -ària - calcari, -ària - solitari, -ària...

-ARIÁ : sufix occitan fòrt utilizat per formar de noms

d'establiments, de noms de bòrias, de noms de masatges,

de mestièrs, de fonccions. v. p. I8.

« aria » - « arièr » : v. aliga - aliguièr.

Ariana : prenom.

arid, -a : sens umiditat ; sens vegetacion ; sens res d'agradiu.

Tèrra arida. Climat arid. Estil arid.

ariditat : estat de çò arid (t. a.) (R. II, 121)

Ariditat d'un desèrt. Ariditat dels tèrmes tecnics.

Ariditat d'un parlar. Ariditat d'estil.

ariège (f.) : mena de gram (agram) (Smilax aspera)

ariegenc, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Arièja ; sortit, -ida

d'Arièja. Un Ariegenc. Una Ariegenca.

Arièja : departament d'Occitània. v. p. 1053.

Arièl : un dels tres arcàngels de farlabica que lor supression pel

Papa Zacarias (741-753) permet d'afortir que las Litanias

carolinas e las Formulas de conjuracion latinoromanicas datadas

del sègle VIII, son encara pus ancianas. v. p.p. 508 e 588.

ariòla : esquila de muòl.

Arisa : afluent del fluvi Garona (Occitània)

« ariscat » : v. aliscat.

ariscla : mena de cardon. (Carduus crispus)

« ariscle» : v. arescle.

Aristarc : prenom masculin.

Aristèu : prenom masculin.

Aristides : prenom masculin.

ARISTO- : forma prefixada del grèc aristòs (lo melhor)

aristocracia : governament mestrejat per las classas nòblas ;

ensemble de personas o de causas eminentas :

L'aristocracia de l'argent, del talent.

aristocrata (m. e f.) : persona nòbla.

aristocratic, -a : relatiu, -iva a l'aristocracia.

De pretensions aristocraticas.

aristocraticament : d'un biais aristocratic.

aristocratisme : estat, condicion, comportament d'aristocrata.

aristocratizacion : accion o resulta d'aristocratizar o de s'...

aristocratizar (v. tr.) : far venir aristocratic, -a.

aristocratizar (s') : venir aristocratic, -a.

Aristofanes : lo poèta pus celèbre d'Atenas (445-386)

aristolòquia (plt.) : (Aristolochia Clematitis) ; (A. longa)

(A. Pistolochia) ; (A. rotunda) ; (A. pallida)

aristoloquiacèas (f. pl.) : familha de plantas.

aristoloquic, -a : relatiu, -iva a las aristoloquiacèas.

aristoloquina : acid aristoloquic.

Aristòtel : grand filosòf grèc (384-322).

aristotelic, -a : relatiu, -iva a Aristòtel.

aristotelician, -a : adèpte, -a de la folosofia d'Aristòtel.

aristotelisme : filosofia d'Aristòtel.

aritmetic, -a : relatiu, -iva a l'aritmetica.

aritmetica : sciéncia dels nombres ; art de calcular, de

comptar ; libre que conten los principis de l'aritmetica.

L'addicion, la sostraccion, la multiplicacion e

la division son las quatre operacions elementalas de

l'aritmetica.

aritmeticament : segon las règlas de l'aritmetica.

aritmia : perturbacion del ritme cardiac.

aritmic, -a : relatiu, -iva a l'aritmia.

ARITMO- : forma prefixada del grèc arithmòs (nombre)

aritmograf (arc.) : aparelh que fa mecanicament d'operacions

aritmeticas.

aritmografia : utilizacion de signes convencionals per

exprimir de quantitats conegudas.

aritmoman, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'aritmomania ;

persona que patís d'aritmomania.

aritmomancia : divinacion basada suls nombres.

aritmomania : obsession dels calculs aritmetics.

aritmomètre (arc.) : instrument que fa mecanicament las

operacions simplas de l'aritmetica.

« arjòl » : v. orjòl .

arland : pilhatge ; bram per encorar al pilhatge.

arland (far d') : far d'embarrasses.

Aquel pistolet (s.f.) quita pas de far d'arland !

arlandièr, -ièira : pilhard, -a.

arlatenc, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Arles ; persona

d'Arles. Un Arlatenca. Un vestit arlatenc.

Arles : nom de vila d'Occitània.

arlempar (v. intr.) : limpar / escarlimpar ; far un contrapàs.

Arlempèt sus una pèl de banana que s'afrabèt.

arlempada : limpada (accion de limpar) ; contrapàs.

arlempaire, -a (adj. e subs.) : limpaire, -a.

Arlequin : personatge de comedia dels vestits mirgalhats ;

mena de palhassa / mena de bofon ; manhan mirgalhat.

arlequina : femna de moralitat entre pauc e mens leugièira.

108

arlequinada / arlequinariá : bofonada / bofonariá.

arlequinat, -ada : que revèrta las colors d'un vestit d'Arlequin.

arlequinejar (v. intr.) : far l'Arlequin / far de l'Arlequin (occ.)

arlèri, -èria (adj. e subs. pej.) : arlatenc, -a ; matràs (m. e f.)

(q.q. que fa d'embarrasses) ; confleta (m. e f.)

arlòt, -a : arlandièr,-ièira ; galapian,-a ; bagassièr,-ièira ;

ribaud,-a.

« arluciòl » : v. anuçòl.

« arlupar » : v. alupar.

arma : aplech per atacar o se defendre.

arma / anma (R. II, 89 - L. 22 - 28) E non pas « ama » (fr. l.p.)

armada : fòrças de defensa d'un Estat.

armadura : apleches metallics d'un soldat de l'Edat

mejana (casco, coirassa...)

armadurièr, -ièira : q.q. que vend d'armas.

armalh : partida d'un filat de pesca ; estaca del filat.

armalhàs : pan sens levat, cuèch jos las cendres.

Armand - Armanda - Armandina : prenoms.

armament : accion d'armar o de s'armar ; ensemble d'armas.

« armanac » : v. almanac.

Armanhac : region d'Occitània ; liquor d'Armanhac.

armanhòl, -a : q.q. de pigre, -a ; lanternejaire, -a ;

malbiaissut, -uda ; trucaluna (m. e f.)

armar (v. tr.) : donar una arma a q.q. ; equipar un naviri.

armar (s') : se provesir d'una arma per s'aparar.

armari : cabinet. (R. II, 123)

armarias : las armas / lo blason.

armas : blason d'una familha aristocratica.

armassièr, -a / armatièr, -a / armièr, -a : masc o masca que

crei al ressentiment de las armas del Purgatòri.

« armassir » (s') : v. s'ermassir.

armat, -ada : qu'a una arma per s'aparar.

armeg (m.) : cables, ancora e autres apleches d'un naviri.

armejadura : equipament.

armejar (v. tr.) : armar un naviri ; l'equipar ; equipar

una nau de pesca.

armejaire, -a : q.q. qu'equipa un naviri.

armèl : redonda ; mena de gansa ; ligam qu'estaca una

planta a un pal.

Armèla - Armelina : prenoms.

armèla : brida de fèr ; aurelha de pairòl ; bartavèla de

verrolh ; anèla de torn de carreta ; ruèira de vim ; motladura

de capitèl ; anèla de jo ; gròssa madaissa de lana ; liga de

flagèl ; bata d'esclòp ; anèla de governalh.

armelar (v. tr.) : plegar en anèla ; batar un esclòp.

armelat, -ada : plegat, -ada en anèla ; batat, -ada.

armèni, -ènia (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Armenia ;

persona d'Armenia. Un Armèni. Una Armènia.

Armenia : país d'Asia occidentala.

armentèla : pimpinèla (plt) (Poterium sanguisorba)

armet : mena de casco.

armièr : rastelièr d'armas ; lòc de repaus de las

armas (anmas) (R. II, 89)

arminàs / arminassa : mena de gròssa pascada als uòus.

armistici (m.) : suspension provisòria d'ostilitats.

armòl : mena de planta (Atriplex hortensis)

armonia : justa adaptacion entre elas de las causas o de las parts

que fan un tot ; concordança d'opinions, d'interèsses... ;

acòrdi entre doas personas o mai. (R. II, 124)

armoniós, -osa : plen d'armonia ; que sona plan a las

aurelhas. Còrs armoniós. Melodia armoniosa.

armoniosament : d'un biais armoniós.

armonizacion : accion o resulta d'armonizar.

armonizar (v. tr.) : metre en armonia (t. a. d'armonia)

armonizar (s') : se metre en armonia.

armonizat, -ada : en armonia.

armòtas : rimòtas (f. plural) : bolida de farina de milh.

armurièr, -ièira : persona que ven d'armas. R. II, 123.

arn : arnavés / arnivés / espinassa ; d'autras plantas

espinosas : (Paliurus australis) ; (Lycium europaeum)

(Atriplex halimus)

ARN : abreviacion d'acid ribonucleïc. (t. tecn. de bioquimia)

Arnald - Arnalda : prenoms. v. Arnaud.

arnavés : mena de planta que poncha fòrça (Paliurus)

arnavés, -esa (adj. e subs.) : renós, -osa ; persona renosa.

arna : cuca ; tinha ; canilha ; q. q. de malgraciós

o d'embarrassós ; d'autres insèctes coma las arnas.

Las arnas rosègan vestits, tapisses e forraduras.

Es aquí coma una arna !

arnadura : trauc fach per una arna.

arnar (v. tr.) : rosegar ; traucar (arnas) ; embestiar (s.f.)

Un vestit arnat : rosegat per las arnas.

arnau : safran salvatge (Crocus nudiflorus)

vidalba salvatja (Clematis vitalba

Arnaud / Arnauld - Arnauda / Arnaulda : prenoms.

arneda : airal abondós en arns (en espinassas)

arnesc / arnés : apleches per equipar un caval de sèla o

de tira ; autres apleches ; mossa / brabant ; popas (s.f.)

Fai-me passar los arnesques de la cavala.

arnescar (v. tr.) : metre un arnesc ; equipar ; adornar.

arnescaire, -a : persona qu'arnesca un animal.

arnescament : ensemble de totes los arnesques.

Un arnescament de caçaire, de pescaire.

arnescar (s') : s'equipar / s'adornar.

La Victorina a mesa una ora a s'arnescar.

arnescatge : l'accion d'arnescar o de s'arnescar.

arnescat, -ada : totas las accepcions d'arnescar.

arnet : arn pichonèl.

arnicà (plt.) : planta medicinala. (Arnica montana)

La tintura d'arnicà es utilizada per las contusions.

arnicar (v. intr.) : anilhar / refernir / bramar.

Lo caval arnica ; l'ase brama.

arnicina : substància alcalina tirada de flors d'arnicà.

« arniçòl » e derivats : v. anuçòl e derivats.

arnièr : martin pescaire. (Alcedo hispida)

« arniflar » : v. niflar.

arniga : mena de genèst. (Genista pilosa)

arnós, -osa / arnat, -ada : rosegat o rosegada per las arnas.

arò (adj. e subs.) : piòt / nèci / pèc.

aròfa : v. ac.

arolzir (v. tr.) : tampar ric-a-ric.

arolzit, -ida : tampat, -ada ric-a-ric.

aròma (m.) : substància que deslarga una nolor ; òlga /

nolor / bona sentor / redoléncia.

Aròma d'una flor, d'un vin, d'una lèbre a l'ast...

« aromat / aromata » (fr.) : v. aròma.

aromatic, -a : qu'a una bona sentor.

aromatizacion : accion o resulta d'aromatizar ; aplicacion

d'aromatizants ; formacion d'idrocarburs aromatics.

aromatizar (v. tr. e intr.) : perfumar.

aromatizat, -ada : perfumat, -ada.

aronda / ironda / irondèla : calandreta.

109

arondelat : pichon de l'aronda.

arotar (v. tr.) : metre en * rota / encaminar. (R. V, 116)

arotar (s') : se metre en * rota (v. R. V, 116) / s'encaminar.

« arosta » : v. alosta.

arpa : instrument de musica ; amòrsa / colombet (pèira

d'espèra) v. (R. II, 126 - III, 561)

arpa : ongla umana o d'animalum ; grifa ; gafa ; cròc ;

bigòs de tres puas.

arpada / arpal / arpat : còp d'arpa ; ponhada / manat ;

tot un fum de ; trabalh cortet fach arderosament.

arpalhand, -a : arpian, -a (panaire, -a) ; omenàs mal bastit.

arpalhonar (v. intr.) : far l'aleta (enrodar las galinas en

rebalant una ala pel sòl) Un gal de letz arpalhona.

arpar (v. tr.) : engraunhar ; arponar ; sasir amb las arpas.

arpar (s') : s'arrapar amb las arpas.

arpatejar (v. intr.) : brandir las arpas ; bracejar ; gingar.

Arpatejava dins l'aiga, que se negava.

arpe : ròsse ; arpegador ; carràs.

arpegar (v. intr.) : rossegar ; caminar destricat.

arpègi (m.) : seguida de nòtas de musica d'un acòrdi.

Los arpègis que fasiá me pivelavan.

arpejar (v. intr. e tr.) : jogar de l'arpa ; rossegar ;

engraunhar. Lo cat l'arpegèt, e mai coma cal.

arpent : mesura anciana ; pèça pichona de tèrra.

arpentaire, -a : persona que mesura las tèrras.

arpentar (v. tr.) : mesurar una tèrra ; caminar a grands passes.

Arpentar un camp. Arpentar una carrièira.

arpentatge : accion d'arpentar.

àrpia : arpa / ongla / grifa.

arpiada : arpada (còp d'arpa)

arpiand, -a : arpalhand, -a.

arpic : alabrena / salamandra.

arpièr : arpin / grapilh ; cròc.

arpilhon : arpa d'insècte o de babau.

arpin, -a : arpièr,-ièira ; panaire, -a.

arpinada : engraunhada.

Una arpinada de crup (catàs) me laurèt la man.

arpinar (v. tr.) : engraunhar ; arrapar.

arpinar (s') : s'engraunhar ; s'arrapar.

arpinal / arpion / arpiòt : artelhet ; esperon (de can)

garron (de gal)

arpinat, -ada : arrapat, -ada ; engraunhat, -ada.

arpionar (v. tr.) : sasir amb las arpas ; engraunhar.

arpir (v. tr.) : sasir entre las arpas ; engraunhar.

arpir (s') : se sasir de quicòm amb las arpas ; s'engraunhar.

arpissar (v. tr.) : engraunhar.

Foguèri arpissat per una rome caïnassa.

arpisson : crampon (t.a.)

arpit, -ida : sasit, -ida ; engraunhat, -ada.

arpon : arpin ; grapilh ; cèrcapotz.

arponar (v. tr.) : sasir amb un arpin.

Arponàvem un ferrat negat amb un cèrcapotz.

arpòta : grifa / arpa pichona.

arput, -uda : qu'a d'arpas o de raiças (racinas) ; que cèrca

bregas o guirguilhs.

ARQUE- : forma prefixada del grèc arkhaiòs (antic, primitiu)

v. arqueologia - arquetip.

ARQUE- : forma prefixada del grèc arkhò (idèa de primautat)

v. arquebisbe e archivesque.

arquean, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva al periòde pus ancian

de l'èra precambriana ; aquel periòde.

arquebisbal, -a : archiepiscopal, -a.

arquebisbat : archivescat.

arquebisbe : archivesque.

arquebisbessa : archivesquessa anglicana.

ARQUEO- : forma prefixada del grèc arkhaiòs (antic, primitiu)

arqueologia : estudi sciéntific de las rèstas de las

civilizacions anticas.

arqueologic, -a : relatiu, -iva a l'arqueologia.

arqueològ, -a : persona especializada en arqueologia.

arqueomagnetisme : magnetisme terrèstre dins lo passat

arqueologic.

arqueometria : branca de l'arqueologia qu'utiliza las

tecnicas de la fisica o de la quimia per estudiar una pèça

arqueologica.

arqueopterix : lo primièr aucèl fossil conegut, dotat d'unas

caracteristicas dels reptils (dents, coa longa), de la grossor

d'una galina, e que viviá a l'epòca del jurassic.

arqueornitids (m. pl.) : sos-classa d'aucèls fossils coma

l'arqueopterix çaisús.

arquet : arc pichon ; aplech de violon ; aplech de tornièr ;

estug de volam ; tenda / trapa ; arcolan.

arquetar (v. tr. e intr.) : tibar ; ajustar ; adornar ; arcbotar

arquetar (s') : s'arcbotar ; far las espèrras.

arquetipe : patron / modèl primitiu o original (t. tecn. de

filosofia, de psicanalisi, de biologia...) v. architipe.

arquí : arab que se batèt per França pendent la guèrra

d'Argeria de las annadas 1950.

ARQUI- : forma prefixada del grèc arkhein (comandar)

arquibanc / archibanc : còfre que servís de banc

davant lo fuòc ; banc d'onor a la glèisa.

arquidiacre / archidiacre : arquidiague... v. (R. III, 44)

arquidiague / archidiague : diague majoral.

arquièr, -ièira : q.q. que tira amb un arc.

arquièira : aplech per trapar de cauquilhatges (rastèl amb filat)

arquinosa : mena de mineral.

arquiprèire / archiprèire : prèire majoral.

arquipresbiterat / arquipreveirat (L. 27) : títol e carga

d'arquiprèire.

arquitècte, -a / architècte : persona especializada en

arquitectura.

arquitectura / architectura : art de far construire

d'edificis.

arquitectural, -a / architectural, -a : relatiu, -iva a

l'arquitectura.

arquitrau / architrau (m.) : fusta mèstra (mar.)

AR- : prefix occitan augmentatiu o d'expressivitat, davant

los vèrbs en R. e totes lors derivats.

arrabanar (v. tr. ) : provesir ; assadolar ; repasimar ;

desgostar ; anujar.

arrabanar (s') : se provesir ; s'assadolar ; se repasimar ;

se desgostar ; s'anujar.

arrabanat, -ada : t. a. çaisús.

arrabant, -a : arrancaire, -a / arrancador, -oira ; avar, -a /

avariciós, -osa ( / sarrat, -ada.

arrabar (v. tr.) : desrabar ; desraiçar.

arrabat, -ada : desrabat, -ada ; desraiçat, -ada.

arracacòr : repugnança (R. IV, 669) ; regrèt ; contracòr.

D'arracacòr : de contracòr.

arracapesir (s') : s'encapar / s'encapriçar ; far lo testòri.

S'arracapesís per de menudalhas.

arracapesit, -ida : entestardit, -ida.

110

arracar (v. tr. e intr.) : sostirar / trescolar ; pudir ; portar pena ;

venir en òdi ; balançar ; regretar de ; esparnhar.

As pas arracat lo sucre : ... esparnhat...

M'arraca de partir : me pòrta pena de partir.

arracat, -ada : avar,-a ; sarrat,-ada ; avariciós,-osa.

arraflaire, -a : persona qu'arrafla quicòm.

arraflar (v. tr.) : raflar.

arrajadís : airal expausat al solelh.

arrajar (v. tr. e intr.) : metre en plen solelh ; dardalhar.

arrajar (s') : se solelhar ; s'apevar sus q.q.

arrajat, -ada : en plen solelh. v. raja.

arrambaire, -a : que va a l'abordatge ; qu'ataca.

arrambar (v. tr.) : atacar un naviri ; aprochar ; acostar ;

sarrar; amassar ; amontetar ; assemblar ; acotar...

arrambar (s') : s'aprochar ; venir a l'abordatge (mar.) ;

s'atacar (mar.)

arrambat, -ada : t. a. d' arrambar.

arrambatge : accion o resulta d'arrambar o de s'arrambar.

arrampir (v. tr. ) : donar de rampas.

arrampir (s') : aver de rampas ; contractar un membre ;

l'endormir.

arrampit, -ida : qu'a de rampas. Soi arrampit de pertot !

arran / arrans. v. ran.

arrancador, -oira : persona o maquina que desraba.

arrancament / un arrancatge : accion d'arrancar.

arrancar (v. tr. e intr.) : desrabar ; desraiçar ; descanilhar ;

s'enfugir ; agripar ; amarrar.

arrancar a córrer : se metre a córrer.

arrancar (s') : se tirar de pels passes ; s'enfugir.

arrancat, -ada : t. a. çaisús.

arrapa man : agafaròt / lamporda (la frucha del lampordièr)

arrapada : presa ; captura ; acròc.

arrapador / arrapalhon / rapalhon : costalon.

Poguèt pas montar l'arrapador a bicicleta.

arrapant, -a : prenent, -a ; rapaç, -a.

arrapar (v. tr. e intr.) : agafar ; sasir ; acrocar ; extorquir ;

panar / raubar ; ajar ; prene pòrre (racinar)

arrapar (s') : s'agripar ; s'empegar ; escalabrar.

arrapat, -ada : t. a. d'arrapar.

arrapatge : accion de capturar, d'agafar, de prene, de sasir...

arrapent, -a : prenent, -a ; nerviós, -osa ; vigorós,-osa ;

rapaç, -a.

arrapiant : òme rapaç.

arrapinar / arrapinhar : sasir / agafar / escalabrar /

escarlimpar.

arrapinar / arrapinhar (s') : s'acrocar.

arrapit, -ida : abiaissat,-da per s'arrapar ; leugièr, -ièira ; lèst, -a.

arraput, -uda : arrapent, -a. v. arrapent.

arrar (v. tr.) : donar d'arras.

arrariment : accion o resulta d'arrarir o de s'arrarir.

arrarir (v. tr.) : far venir rar.

arrarir (s') : venir rar.

arras (f. plural) : acompte.

arrasa : pèira plana ajustada per tampar un trauc dins una paret.

arrasada : sisa de rassièrs v. rassièr.

arrasaire, -a : tombassièr,-ièira / crosaire, -a / enterraire, -a.

arrasalhon : airal (endrech) nivelat per far una placeta.

arrasament : rasament d'una paret ; l'accion de s'amatar.

arrasar (v. tr.) : comolar / comblar ; metre de nivèl ;

emplenar ; rasar ; escafar.

M'arrasaràs aquelas taupinièiras, sens te comandar.

arrasar (s') : s'emplenar ; se comolar ; s'amatar.

arrascassiment : accion de s'engamassir, de s'agarrussir.

arrascassir (v. tr.) : engamassir ; agarrussir.

arrascassir (s') : s'engamassir ; s'agarrussir.

arrascassit, -ida : engamassit, -ida ; agarussit, -ida.

La vegetacion d'un causse es arrascassida.

arrasonaire, -a : doanièr, -ièira ; inspector, -tritz.

arrasonament : interpellacion ; inspeccion. R. V, 276.

arrasonar (v. tr.) : interpellar ; interrogar ; demandar rason ;

corroçar ; far véser sos passapòrts ; pagar a la doana.

Se faguèron arrasonar pels doanièrs.

arrasonar (s') : parlar rason ; venir rasonable.

arrasonat, -ada : t. a. d'arrasonar.

arrassar (v. tr. e intr.) : reformar ; estraçar ; baissar un pauc

una vela (mar.) ; escartar lo pòble ; se far de plaça.

arrassar (s') : s'arrancar / se tirar de pels passes ; se garar.

Arrassatz-vos de pels passes !

arrassat, -ada : t. a. d'arrassar.

arrassolar (s') : s'amatar ; se refaudir ; se gandir.

arrassolat, -ada : t.a. çaisús.

arratge (adv.) : a l'azard / a l'aventura.

arratja (plt.) : civada bauja (Avena fatua)

arrauliment : engrepiment.

arraulir (v. tr.) : engordir ; engrepesir ; anequelir.

arraulir (s') : s'engordir ; s'engrepesir ; s'anequelir.

arraulit, -ida : engordit, -ida pel freg ; engrepesit, -ida ;

feble, -a ; anequelit, -ida.

Èran talament arraulits que tremolavan.

arrauquesiment : accion o resulta de s'arrauquesir.

arrauquesir (v. tr.) : enraucar / enrauquesir.

arrauquesir (s') : s'enraucar / s'enrauquesir.

Arrauquesit a poder pas parlar.

arraus : malaise ; anequeliment.

arrè ! (interj. per far recuolar buòus, vacas, muòls, ases o cavals)

« arrebanat » : v. arrabanat.

arredondiment : accion o resulta de s'arredondir.

arredondir (v. tr.) : far venir redond, -a ; augmentar.

arredondir (s') : venir redond, -a ; augmentar.

A bravament arredondida sa bòria.

arredondit, -ida : vengut redond ; venguda redonda.

arredre / arrendre (v. tr. e intr.) : donar son lach (vaca, maura,

feda...) ; laissar tetar los anhèls ; alassar ; avencar.

arredre / arrendre (s') : s'esquintar ; s'avencar.

arredut, -uda : esquintat, -ada ; avencat, -ada.

Soi arredut que ne pòdi pas pus !

arregandir (v. tr.) : amagar coma cal.

arregandir (s') : s'amagar coma cal ; se reclamar.

arregandit, -ida : amagat ,-ada / rescondut, -uda.

arregar (v. tr.) : enregar / començar una laurada ;

plantar en regas ; divisar en regas.

Ven pas que d'arregar per far sa laurada.

arregardar - s'... : v. regardar.

arregolar (v. tr.) : besalar.

Arregolar quand a pas sason de far res pus.

arregolat, -ada : besalat, -ada (prat, levada, prada...)

arregonar (v. tr.) : bicar lo ferratge.

arregdesiment : accion o resulta de s'arregdesir.

arregdir / arregdesir (v. tr.) : far venir regde ; engordir.

arregdir / arregdesir (s') : venir regde.

Ai una camba que s'arregdesís.

arregdesit, -ida : vengut regde, venguda regda.

111

arregussar / regussar (v. tr.) : rebussar.

Arregussèt sos cotilhons per sautar lo rèc.

arregussar (s') / se regussar : se rebussar (relevar sa

rauba, sas margas, son cotilhon...)

arreiracion (t. tecn. med.) : deficit mental congenital.

arreirar (v. tr.) : laissar enrè ; atardivar.

arreirar (s') : demorar enrè ; s'atardivar.

arreirat, -ada : demorat, -ada enrè ; atardivat, -ada.

arreiratge : partida de renda o de pension que demòra de

pagar.

arrèire (adv.) : enrè ; a rèire / tornar / tornarmai.

arreirotge, -otja : tardiu, -iva ; de rèiresason.

arremaisadís : montet.

arremaisant, -a : estalviaire, -a.

arremaisat, -ada / arremaisit, -ida : recampat, -ada ;

recaptat, -ada ; amontetat, -ada.

arremaisar / arremaisir (v. tr.) : rengar ; claure ;

reclamar ; estalviar.

Arremaisèt lo tractor dins l'ancian carretial.

arremaisar / arremaisir (s') : s'abrigar ; s'amaisar ;

se recaptar ; s'amatar ; se plantar per far pàisser.

S'arremaisèt dins son ostal e se clavèt dedins.

arremaisat, -ada / arremaisit, -ida : t. a. çaisús.

« arremassir » (s') : v. s'ermassir.

arremicolar (s') : s'acoconar ; s'arrucar ; s'aclatar.

L'aucelon desalat s'arremicolèt darrièr una mota.

arremicolons (d') : acoconat, -ada.

arremolinar (v. intr.) : v. remolinar.

arremolit, -ida : avid,-a ; golafre,-a / golibaud,-a ;

bramafam.

arremolitge : aviditat ; cupiditat ; gelosiá.

« arremós, -osa » : v. arremaisat - arremaisit.

« arremosar / arremosir » (s') : v. arremaisar -s' / ...sir.

« arremosit, -ida » : v. arremaisat - arremaisit.

arrenar (v. tr.) : desrenar ; avencar.

arrenat, -ada : t. a. çaisús.

arrenament : desrenament. R. III, 250.

arrenar (s') : se desrenar (s'afrabar los rens) ; s'afaissar.

arrendament : logar un ben a q.q. contra una renda.

arrendaire, -a : persona que lòga son ben a q.q. (t. a.)

persona que paga una renda en logacion d'un ben.

arrendar (v. tr.) : afermar.

arrendatge : logacion.

arrendièr, -ièira : logatari, -ària.

arrendre / arredre : v. arredre.

arrendre (s') : v. s'arrendre.

arrendut, -uda : v. arredut, -uda.

arrenga : renda en blat.

arrengadís / arrengament : acomodament.

arrengaire, -a : q.q. qu'arrenga, que repara ; sanaire, -a.

arrengar (v. tr.) : aplechar ; adobar ; ajustar ; reparar ;

esterlejar (mauras, catas, canhas...)

arrengar (s') : s'endevenir ; se melhorar ; s'ajustar ; s'acomodar.

arrengat, -ada : t. a. d'arrengar.

arrengatge : accion o resulta d'arrengar ; atrencadura.

arrenguieirada : rengada.

arrenguieirar (v. tr.) : metre en rengas ; enreguetar ; entieirar.

arrenguieiratge : alinhament.

ARRENO- : forma prefixada del grèc arrhèn, arrhenòs (mascle)

arrenoblastòma (m.) : tumor benigna de l'ovari que

lo masculiniza.

arrenogenia : produccion exclusiva de mascles per

fecondacion normala.

arrenosar (v. tr.) : far venir ernhós, -osa ; far venir renós, -osa.

arrenosat, -ada : ernhós, -osa ; renós, -osa.

arrenotoquia : produccion exclusiva de mascles per

partenogenèsi.

arrèst : pausa ; arrestada ; tanca / tancada ; arrestador ;

retenedor ; decision ; sasida.

arrestacion : accion o resulta d'arrestar.

arrestaire, -a : t. a. d'arrestar.

arrestar (v. tr. e intr.) : tancar ; estacar ; decidir ; reglar ;

conclure.

arrestar (s') : far una pausa ; se plantar ; se decidir.

arrestat (m.) : decision d'una autoritat.

Un arrestat del consol (L. 92)

arrestat, -ada : t. a. d'arrestar.

« arretir» e derivats : v. arregdir e derivats.

arretnar (v. tr.) : reténer amb las renas ; estacar las renas al bast.

arretnador : boton del bast per estacar las renas.

arrèu / d'arrèu / tot arrèu / adereng (adv.) : de contunh.

arrevèrs (adv.) : a l'arrevèrs / al senscontra / al revèrs.

arri ! (interj.) : anem ! / ardit ! / en avant ! (R. II, 127)

arrialar (s') : prene son cors (aiga) ; sègre son cors (èrsa de mar)

L'aiga a pas besonh de tu per s'arrialar.

arriba (l') : costat d'un naviri virat cap al ribatge.

arribada / arribatge (mar.) (R. V, 92)

arribada : racion del bestial.

arribaire, -a : persona qu'arriba ; persona qu'apastura.

arribal : lo ribatge ; l'arribatge (mar.)

arribal, -a : sadol, -a.

arribament : accion d'arribar (mar.)

arribar : cambiar de direccion (naviri)

arribar (v. tr.) : apasturar ; assadolar.

arribar (s') : s'apasturar ; s'assadolar.

Se son plan arribadas las fedas.

arribar (v. intr. e tr.) : pervenir ; ganhar, tocar la riba o lo

ribatge ; aténger ; avenir ; butar cap a la riba , cap al

ribatge. Lo naviri a arribat plan coma cal.

arribat, -ada (p.p.) : totas las accepcions del vèrb arribar.

arribat, -ada : apasturat, -ada.

arribat, -ada : qu'a cambiat, -da de direccion (naviri ; nau)

arribatge (l') : lo repais d'un animal.

arrièr (adv.) : enrè.

arrigolar (v. tr.) : repasimar ; assadolar ; bandar ;

embestiar.

arrigolar (s') : s'embucar ; s'assadolar ; se bandar.

S'arrigola un pauc cada jorn.

arrigolat : sadol ; bandada ; alassament ; fatiga ; refasti.

arrigolat, -ada : repasimat, -ada ; bandat, -ada.

arrimada : accion o resulta d'arrimar o de s'arrimar.

arrimaire, -a : persona qu'arrima la carga d'un naviri.

arrimar (v. tr.) : estacar solid la carga d'un naviri ;

arrengar la carga.

arrimatge : accion o resulta d'arrimar una carga.

«arriponchon » : v. reponchon.

arriscar (v. tr. e intr.) : riscar ; azardar.

arriscar (s') : s'azardar ; se riscar.

arrisentar (s') : prene un aire risent.

arrispar (v. tr.) : agripar ; atrapar.

arrocar (v. tr.) : desrocar / lapidar.

Arroquèron lo can manjaire de galinas.

112

arrocar / arroquir (s') : s'endormir prigondament ;

se desrocar (se getar de pèiras, de ròcs)

S'arroquèron tant que poguèron.

arrodar (s') : enrodar ; s'atropelar a l'entorn de.

arrodat, -ada : enrodat, -ada ; atropelat, -ada.

arroflar (s') : regorgar ; brilhar ; triomfar (R. V, 426)

arrogància : orgulh agressiu.

Son arrogància a pas de limits.

arrogant, -a : que manifèsta d'arrogància.

arrogantament : d'un biais arrogant.

arrogar (s') : s'atribuir ; s'apropriar ; usurpar.

arrogat, -ada : t. a. çaisús.

arrogues (a tot) : amb arrogància e testuditge.

arroïnar (v. tr.) : roïnar ; aplanar amb d'escombres ;

afrabar.

arroïnar (s') : se roïnar ; s'afrabar.

arroïnat, -da : roïnat, -ada ; afrabat, -ada.

Foguèrem arroïnats per las pèiras de glaç.

arroïr / arruir (v. tr.) : far magrir ; arredre.

arroïr / arruir (s') : magrir ; s'arredre ; se transir ; se

tressecar.

arronçar (v. tr.) : getar ; lançar ; desquilhar.

arronçat, -ada : t. a. çaisús.

arrondar (v. tr.) : enrodar.

arrondar (s') : se metre al centre.

arrondiment : circonscripcion administrativa.

Un departament es divisat en arrondiments.

arrontar (v. tr.) : getar ; lançar.

arronzar (s') : s'enromegar.

arronze : v. ronze.

arronzat, -ada : enromegat, -ada.

arropar (v. tr.) : emmantelar.

arropar (s') : s'emmantelar.

arropat, -ada : emmantelat, -ada.

arropiment : inchalhença / noncalença ; estraviadura /

estraviatge ; embastardiment.

arropir (v. tr.) : arrestar ; interrompre ; far plegar.

arropir (s') : s'agarrussir ; s'alordir ; venir inchalhent, -a /

venir noncalent, -a.

arropit, -ida : t. a. çaisús.

arroplegar (v. tr.) : replegar ; acampar / recampar.

arroplegat, -ada : t. a. çaisús

arroquiment : petrificacion ; accion de se grumelar.

arroquir (v. tr.) : petrificar.

Tot un rol arroquit es quicòm de véser.

arroquir (s') : se petrificar.

arrosable, -a : asagable, -a. v. derivats d' asagar.

arrosada : asagada.

arrosador : asagador (aplech per asagar).

arrosaira-balajaira : maquina d'arrosar e de balajar las

carrièiras.

arrosaire, -a : asagaire, -a.

arrosar (v. tr.) : asagar. v. asagar e derivats.

arrosar (s') : trapar una brava ramada.

arrosentiment : accion de venir albenc, -a ; embrasament.

arrosentit, -ida : embrasat, -da.

arrossegada : accion d'arrossegar.

arrossegadís, -issa : que pòt èsser arrossegat, -ada.

arrossegador, -airitz : çò que servissiá per arrossegar ;

çò que servís, ara, per arrossegar. Gréfol arrossegador.

Boisson negre arrossegador. Maquina arrossegairitz.

arrossegar (v. tr.) : rossegar.

arrossegar (s') : se rebalar. Me pòdi pas arrossegar !

arrossiment : agroliment.

arrossir (s') : s'agrolir.

arrotinar (s') : prene l'abitud ; s'abituar / s'acostumar.

arrotinat, -ada (adj.) : acostumat, -ada ; rusat, -ada.

arrotlar / arrutlar (v. tr. e intr.) : far rodelar ; rodelar ;

reünir (v. R. V, 449 - L. 376) en cercle.

arruc : abric.

arrucar (s') : s'adorsar ; s'apiejar ; s'amatar ; s'acoconar ;

s'acorbar ; se gandir. S'arrucar de la pluèja.

Lo conilh s'arruquèt darrièr una mata d'èrbas.

arrucador / arruc : abric.

arrucat, -ada : corbut, -uda ; recauquilhat, -ada ; apiejat, -ada.

arrucat : mena de planta que se manja en ensalada.

arrufar (s') : s'enrufar / s'embufar.

S'arrufa, arrufa-te que t'arrufaràs.

arrugar (v. tr.) : pàisser l'èrba al pus ras.

arrugat, -ada : pascut, -uda al pus ras (prat, prada...)

arrutlar / arrotlar (v. tr. e intr.) : rodelar ; far rodelar ;

recampar en cercle.

arrutlat, -ada / arrotlat, -ada : t. a. çaisús.

ars, -a (p.p. de ardre) : cremat, -ada.

ars : tròç de bòsc cremat.

arsa / arsi (un, -a) : una set qu'escana ; ànsia.

arsagaia : mena de bigatana.

arsagaiar (v. tr.) : ferir amb una arsagaia.

« arsana » : v. acina.

arsar (v. intr.) : cremar.

arsat, -ada : cremat, -ada.

arsenal / arsenac : depaus d'armas e autres articles de guèrra.

Un arsenal de + subs. pl. : una granda quantitat de (t.a.)

Arsèni : prenom.

arseniat : sal d'acid arsenic.

arsenic : mena de metalloïd de color grisa.

arsenical, -a : que conten d'arsenic ; relatiu, -iva a l'arsenic.

arcenicisme : intoxicacion per l'arsenic.

arsenifèr, -a : que conten d'arsenic.

ARSENICO- : forma prefixada del grèc arsenikòn (arsenic)

arsenicofag, -a : qu'ingerís d'arsenic.

arsenicofagia : abitud d'ingerir d'arsenic sens se voler intoxicar.

arsenit : sal d'acid arsenós.

ARSENO- : forma prefixada del grèc arsenikòn (arsenic)

arsenobenzòl : derivat organoarsenical.

arsenofosfat : combinason d'un arseniat amb un fosfat.

arsenoïc, -a : natura de compausats organics arseniats.

arsenolita : anidrid arsenós natural.

arsenopirita : pirita arsenicala.

arsenós, -osa : natura dels compausats d'arsenic trivalent.

arsenosulfur : combinason d'arsenic, de solpre (sofre) e de metal.

arsenur : combinason d'arsenic amb un còrs simple.

arser / arsers (adv.) : ièr a ser / ièr de ser. (R. III, 526)

Abans arser : ièr delà ser.

arsfenamina : derivat organoarsenical.

arsiar (v. intr.) : crebar de set.

arsiat, -ada : crebat, -ada de set.

arsina : set (m. o f.) ; encendi ; cendres de plantas

cremadas ; nom generic de substàncias derivadas de

l'idrogèn arseniat.

arsinat, -ada : assedat, -ada (que crèba de set)

« arsolhar » (s') : v. s'asolhar.

113

arsura : cremadura / brutladura.

art (m.) : adreça ; industria ; profession ; pesca ;

apleches per la pesca ; creacion estetica ; estil caracteristic

d'una epòca. (R. III, 295 - 378)

art (lo grand) : la granda pesca.

art menut (l') : la pesca costièira.

artaba : mesura de capacitat de Pèrsia.

artabal : mesura de capacitat de 65 litres.

artabal (a bèl) : a l'azard ; a l'aventura.

artalàs : argelàs / argelat (Genista scorpius)

artament : rusa ; artifici ; enart (estatge)

artar (v. tr.) : entaïnar ; amaliciar ; metre en colèra.

artat, -ada : entaïnat, -ada ; amaliciat, -ada ; en colèra.

arts (las) : las bèlas arts.

arts (los) : l'ensemble dels filats de pesca.

artè ! (interj.) : veja !

artelh : det de pè.

Te laisses pas montar sus artelhs, apara-te !

artelhada : asenada / baia / pocanada.

artelhal : còp suls artelhs.

artelhon : pendilh d'aurelha.

artelhar (v. intr.) : caminar de vam ; apevar bravament

amb l'artelh.

artelhar (s') : se nafrar un artelh ; se nafrar los artelhs.

artelhat, -ada : nafrat, -ada a un artelh.

S'èra estada aguda artelhada, còp o autre.

artemisa : mena de planta. (Artemisia vulgaris)

Artemisia : prenom.

artèra (adj. m. e f.) : abiaissat, -ada ; rusat, -ada.

artèria : conduit tubular que mena lo sang del còr dins

tot lo còrs.

arterial, -a : relatiu, -iva a las artèrias.

arterializacion : transformacion del sang venós en

sang arterial.

arterializar (v. tr.) : mudar lo sang venós en sang arterial.

arteriectomia : reseccion d'un segment arterial entre doas

ligaduras.

ARTERIO- : forma prefixada del mot artèria.

arteriografia : fotografia radiografica.

arteriòla : artèria pichona.

arteriolar, -a : relatiu, -iva a las arteriòlas.

arteriologia : branca de l'anatomia de las artèrias.

arterioloscleròsi : desvolopament anormal d'una paret

arteriolara.

arteriopatia : malautiá de las artèrias.

arteriorrafia : sutura cirurgicala d'una artèria.

arteriós, -osa : arterial, -a. v. pus avant.

arterioscleròsi (f.) : durciment de las parets de las artèrias.

arteriosclerotic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a una

arterioscleròsi ; persona que patís d'arterioscleròsi.

arteriospasme : contraccion d'una paret arteriala.

arteriotomia : incision cirurgicala d'una artèria.

arteriovenós, -a : a l'encòp arteriós, -osa e venós, -osa.

arteriti (f.) : inflamacion d'una artèria o de las artèrias.

Artés d'Albigés / Artés de Bearn : noms d'airals.

artesian, -a : relatiu, -iva a Artés ; sortit, -ida d'Artés ;

relatiu, -iva a un potz artesian.

Potz artesian : potz que dona una aiga que giscla.

artetic, -a : podagric, -a / que patís de la gota, de la

podagra) (R. II, 129 - IV, 581)

artetica : gota de las mans. (R. II, 129)

artic, -a : relatiu, -iva al pòl nòrd. (R. II, 129)

article : caduna de las disposicions que lor ensemble

fa un règlament, un contracte... ; caduna de las partidas

d'una publicacion collectiva ; caduna de las intradas d'un

diccionari ; escrich consequent d'un periodic ; cada mena

de causas comercializablas ; mot que s'ajusta al nom per

indicar qu'es definit o indefinit.

A l'article de la mòrt : sul pas de la mòrt.

articulacion : union mobila de doas causas (t. a.) ;

emission de sons articulats.

articular (v. intr.) : enlaçar doas causas (t. a.) ; emetre de

sons articulats ; prononciar clarament.

Pòdes pas articular quand parlas !

articular, -a : relatiu, -iva a las articulacions.

Dolors articularas.

articulatòri, -a : relatiu, -iva a l'articulacion.

artifalha : ferralha vièlha ; mescladissa ; fardalha.

artifèx (arc.) : obrièr. (R. II, 128)

artifici : engana ; rusa ; art ; mestièr.

Los artificis de la lei. Los artificis d'estil.

artificial, -a : fach de man d'òme ; qu'es pas natural.

Lac artificial. Lutz artificiala. Rasonaments artificials.

artificialament : d'un biais qu'es pas natural.

A l'espital, èra avidat artificialament.

artificialitat : natura de çò artificial.

artificièr : persona que fa de fuòcs d'artifici ; militar que

trabalha a las municions.

artificiós, -a : abil, -a ; * capciós, -osa ; ipocrit, -a.

artificiosament : abilament ; capciosament (R. II, 274)

artifièches : enganas ; rusas.

Amagava son vielhum amb tot un fum d'artifièches.

artiga : novala / bosiga / desfata / eissart / estobla ; fonda /

fotja / frachiva / frostís / rassís, -a / rota / rompuda / varèit.

artigal (un) : tèrra entremièg doas ribièiras.

artigar (v. tr.) : eissartar (isar 'ta :)

artigòi, -a : sortit d'un airal sonat Artiga (nom de lòc)

artigòl, -a (adj. e subs.) : una persona d'Artigas (Roergue)

artigòla : bosiga pichonèla.

artilhariá : una de las armas majoralas de l'armada de

tèrra e de mar ; atifargas.

L'artilhariá d'un pescaire o d'un caçaire.

artilhièr, -ièira : persona que fa partida de l'artilhariá.

artimon (l') : lo mast d'artimon (lo mast pus pichon de la popa )

artinita : mena de mineral.

« artisan » (fr.) v. menestral - mestieiral.

artison : cosson / cusson ; brian.

artisonar (v. tr.) : rosegar (brians / artisons)

Lo fustam tot èra artisonat (cussonat)

artisonar (s') : èsser rosegat, -ada pels artisons.

artisonat, -ada : rosegat, -da pels artisons.

artista (m. e f.) : persona que practica un art (t. a.)

artistic, -a : relatiu, -iva als arts o a las arts.

artisticament : d'un biais artistic.

artocarp : arbre del pan (arbre d'Oceania e d'Asia tropicala

que sa frucha se fa còire per la manjar) (Artocarpus)

arton : pan ; mena de pan grossièr.

ARTR- : forma prefixada del grèc arthròn (articulacion)

artralgia : dolor al nivèl de las articulacions o dins las

quítias articulacions.

artrectomia : extirpacion cirurgicala d'una articulacion.

artriti (f.) : inflamacion de las articulacions.

114

artritic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a las articulacions;

persona que patís d'una afeccion de las articulacions.

Dolors artriticas. Son artritics de paire en filh.

artritisme (arc.) : tèrme vague que foguèt utilizat per

designar d'afeccions cronicas fòrt diferentas (gota,

obesitat, diabèta (f.), eczemà, rumatisme cronic...), es a

dire d'estats patologics de longa durada.

ARTRO- : forma prefixada del grèc arthròn (articulacion)

artrobranquia : mena de branquia d'unes crustacèus.

artrocentèsi (f.) : ponccion d'una articulacion.

artrodèsi (f.) : operacion cirurgicala per blocar definitivament

una articulacion.

artrodia : articulacion mobila que sos dos òsses an una

superficia articulara plana.

artrodinia : dolor articulara vaga sens inflamacion.

artrografia : radiografia d'una articulacion.

artrogripòsi (f.) : malautiá congenitala caracterizada per

d'enregdesiments e de desformacions articularas.

artrologia : branca de l'anatomia qu'estúdia las

articulacions.

artrolisi (f.) : operacion cirurgicala per tornar la mobilitat

a d'articulacions anquilozadas.

artropatia : nom generic de totas las malautiás de las

articulacions.

artroplastia : operacion cirurgicala per tornar sa valor

fonccionala a una articulacion.

artropleura : pleuriti (f.)

artropòde (m.) : animal de la familha dels artropòdes.

artropòdes (m. pl.) : familha d'animals invertebrats.

artropodina : proteïna que, amb la quitina, forma la

cuticula dels artropòdes.

artrorisi (f.) : intervencion cirurgicala per blocar una

articulacion.

artroscòpi (m.) : aparelh per far una artroscopia.

artroscopia : examèn endoscopic d'una articulacion.

artròsi (f.) : afeccion cronica de las articulacions.

La meu mairegrand èra tota claufida d'artròsi.

artrosic, -a : relatiu, -iva a l'artròsi ; persona que patís

d'artròsi.

artrotomia : obertura d'una articulacion per incision de

la capsula articulara e de la sinoviala.

Artur : prenom.

Artus (m.) : lo Boièr del cèl. E non pas « Arcturús » (fr.)

Artus : prenom.

arum (plt.) : èrba dragona / serpentaira (Arum dracunculus)

pè de vedèl (plt.) (Arum maculatum)

arum de Corsega (Arum pictum) ; (A. muscivorum)

arum d'Itàlia (Arum italicum)

arunan (adv. de temps) : l'an passat.

* aruspici (m.) : devinhaire de l'antiquitat romana.

aruspicia : art dels aruspicis /divinacion de l'antiquitat

romana qu'estudiavalas entralhas animalas per ne tirar

de presagis. (R. II, 130)

arvicòla (m. e f.) : bèstia o animal que viu pel campèstre.

as : mena de carta de jogar. « ase » en l.p.

-ÀS, -ASSA : sufix occitan augmentatiu o pejoratiu : grandàs -

ostalàs - fangàs - garçonàs - filhassa - femnassa - vinassa ;

sufix toponimic abondós dins Erau e dins Gard : Lunàs -

Pezenàs... ; sufix onomastic : Auvernhàs - Roergàs...

-ASA : sufix utilizat dins la nomenclatura dels enzims :

idrolasa - oxidasa...

asafia : prononciacion marrida que ven d'una articulacion

marrida.

asa foetida (lat.) (plt.) : (Ferula asafoetida) ; F. monspeliensis)

òli antispasmodic, obtengut per incision de la camba de la

ferula.

asagada : arrosatge ; lavada / ramada / pissada (l.p.)

asagador : arrosador / asagal.

asagadoira : aplech per asagar.

asagaire, -a : persona o maquina qu'asaga.

asagalat : lo contengut d'un asagador.

asagament / asagatge : accion d'asagar.

asagar (v. tr. e intr.) : arrosar ; prene l'aiga / s'embeure /

trempar dins l'aiga (cauçaduras)

Asaguèri dins lo sanhàs, que comptavi pas tan mòl.

asagat, -ada : t. a. çaisús.

« asaigar » : v. asagar.

asairar (s') : s'airejar ; pàisser amb la frescor (bestial)

asairat, -ada : airejat, -ada.

« asalbrar / asaubrar » (s') : v. çaijós.

asarbrar (s') : escarlimpar (s'arrapar) per una branca bassa.

asaret (plt.) : aurelha d'òme (Asarum europaeum)

« asaròt » : v. aserau - aseron.

asarpar : v. arpar.

asatar / satar (v. tr.) : adaptar ; empegar ; butar una

pòrta per l'entrebadar ; encubar la bugada.

asatar / satar (s') : s'adaptar ; s'atassar ; s'encubar (linge)

asau : avorton. (L. 37)

asaurar (v. tr.) : eissaurar (isau 'rar :) v. eissaurar.

asaurar (s') : s'eissaurar. v. eissaurar.

asaurat, -ada : eissaurat, -ada. v. eissaurar.

asbèst (m.) : substància minerala incombustible, de la natura

de l'amiant / alum (mena de sulfat) ; mena d'amiant.

asbestifòrme, -a : de la forma de l'asbèst.

asbestin, -a : de la natura de l'asbèst

asbestinizar (v. tr.) : far venir incombustible coma l'amiant.

abestinazat, -ada : vengut incombustible, -a.

asbestòsi (f.) : afeccion pulmonara per inalacion de

poscas d'amiant.

asbolina : liquid oliós obtengut a partir de la suja.

asbolita : mineral terrós que conten d'oxids de manganèsa

e de cobalt.

asc : organ esporifèr microscopic dels ascomicèts e dels

ascoliquèns.

ascaricida : remèdi que tua los ascarids.

ascarid : vèrm parasit del budèl prim.

ascarids : nom de divèrses parasits intestinals.

Ascarid del can, del caval, de l'òme, del pòrc.

ascaridiòsi (f.) : malautiá parasitària deguda a la preséncia

d'ascarids, mai que mai dins lo budèl prim.

ascendéncia : ensemble de parents de la linha ascendenta.

Ai una ascendéncia de païsans e de mestieirals.

ascendent : predominança morala ; autoritat.

ascendent, -a : parent, -a que ven abans dins la succession

genealogica.

ascendre (v. tr.) : montar / pujar / escalar.

ascension : accion d'ascendre (t. a.)

Ascension (l') : fèsta religiosa catolica (la montada al Cèl

del Crist ressuscitat) (Luc, 24, 51 - Marc, 16, 19)

ascencional, -a : causa d'ascension ; relatiu, -iva a

una ascension. Fòrça ascencionala.

ascensor : maquina per montar dins las estatjas d'un edifici.

115

ascèta (m. e f.) : q. q. que mena una vida solitària e

contemplativa, amb celibat, june, abstinéncia, e autras

mortificacions ; q. q. que mena una vida austèra.

ascèsi : disciplina de vida basada sus la mortificacion.

ascetic, -a : relatiu, -iva a l'ascetisme. Cara ascetica.

ascetisme : mortificacion de la carn.

ascienciar (s') : s'assabentar.

ascienciat, -ada : letrat, -ada ; biaissut, -uda ; engenhós, -osa.

ascidèus (m. pl.) : classa d'ascidis. v. çaijós.

ascidi (m.) : vichet / vichut (animal marin acrancat als rocasses) ;

organ en forma d'urna, fach per las fuèlhas d'unas plantas

carnivòras.

ascidifòrme, -a / ascidioïde, -a : en forma d'ascidi.

asciti (f.) : acomolòfi de serositat dins la cavitat peritoneala.

ascitic, -a : relatiu, -iva a l'asciti. Liquid ascitic.

ascla : estèla gròssa.

ascladoira : malh / maça.

ascladura : fendascla ; fenda.

asclaire, -a : persona que fa d'asclas amb un malh e de

cunhs o amb lo tractor.

(s.f.) Tossir coma un asclaire : tossir fòrt.

asclar (v. tr.) : far d'asclas ; fendilhar ; fendre.

asclar (s') : se fendilhar ; se fendasclar ; se fendre.

asclat, -ada : fendilhat, -ada ; fendut, -uda ; fendasclat, -ada.

asclepiada (plt.) : (Asclepias cornuti)

asclepiadacèa : planta de la familha de las asclepiadacèas.

asclepiadacèas (f. pl.) : familha de plantas.

ASCO- : forma prefixada del grèc askòs (oire)

ascocarp : aparelh esporifèr dels ascomicèts.

ascogenèsi (f.) : mòde de formacion pròpri dels ascomicèts.

ascogòni (m.) : organ sexual dels ascomicèts.

ascoliquèns : familha de liquèns.

ascomicèt : campairòl o fonge de la familha dels ascomicèts.

ascomicèts (m. pl.) : familha de campairòls e de fonges.

ase : amora ; aire ; fragosta.

ase : borric (Equus asinus) ; estomac del pòrc ; lo bodin

pus gròs ; l'èime ; cabiron ; espiga mal batuda ; piòt (s.f.) ;

tavanon ; soc per far de lenha ; cabòt (peis) ; cadèrç ;

cabra de ressaire ; mòla verticala de molin d'òli ; gròssa

mosca ; escampadoira d'aiga d'una chimenèia ; trespès

per cargar un fais sus l'espatla ; garbieiron d'òrdi o

de civada ; àbet ; cunh de fust ; as de jòc de cartas ;

carriòl de doas ròdas per carrejar mossa o brabant ;

travèrsa per las ridèlas.

Cargat coma un ase : subrecargat.

Qu'as dins l'ase ? : qu'as dins lo ventre ? (s.f.)

ase blanc : aire (frucha)

ase bolhent : cabassòla (pichon de granhòta)

ase bon : mena de jòc de dròlles.

ase cap e tot : brave ase (s. f.)

ase dur (plt) : agast / argelabre / aserau (Acer campestris)

ase picador : tija de fèrre par asugar la dalha.

asec : afaissament ; atassament d'una paret nòva ; umor /

composicion ; comportament. v. asegar - s'asegar.

Èsser de bon asec : èsser de bona composicion ;

èsser de biais.

asegada : çò arrengat dins un còp ; pastural abandonat

per un jorn al bestial ; tabassada / rosta.

asegadura : arrengament ; agençament.

asegaire, -a : sanaire, -a / crestaire , -a / adobaire.

asegalar (v. tr.) : egalar ; egalejar.

116

asegar (v. tr.) : sanar / crestar ; ajustar ; arrengar ;

adobar ; adornar ; melhorar ; corregir ; acomodar ;

far s'endevenir ; agençar (s. XII)

asegar (s') : s'arrengar ; s'adornar ; se melhorar ;

s'adobar ; se corregir ; s'acomodar ; s'endevenir.

asegat, -ada : adobat, -ada ; agençat, -ada. t. a. çaisús.

asegatge : accion d'agençar.

aseimar (v. tr.) : estimar a l'uèlh ; agachar ; balançar ; supausar.

aseimaire, -a : lambiardejaire, -a ; balançaire, -a.

aselhonar (v. tr.) : arpentar (t.a.) / canejar ; destrar / pagelar.

aselhonaire, -a : arpentaire, -a ; pagelaire, -a ; canejaire, -a.

asemantic, -a : natura de quicòm, d'una frasa que vòl pas

dire res.

« Asemar » : v. Ademar / Azemar.

« asemar » / « acesmar » : v. acermar e aseimar.

« asemièr » / « acesmièr » : v. acermièr.

asempraire, -a : sermonaire, -a ; convidaire, -a.

asempre / asemprada : cortègi de nòças o d'enterrament ;

convocacion ; convit ; ancian drech senhoral ; prestacion ;

ajuda.

asemprar (v. tr) : convocar ; convidar ; assemblar ;

sollicitar. (R. V, 254)

asemprar (s') : s'assemblar.

asempriu : privilègi de pastural ; pastural.

asena : sauma / borrica.

asenada : borricada (bestiesa)

D'asenadas qual n'a pas jamai fachas ?

asenenc, -a / asenin, -a : pèc, -a / bèstia (m. e f.)

asenet / asiron / asiròt / asòt : ase pichonèl.

asenièr, -ièira : menaire, -a d'ases ; vendeire, -a d'ases.

asenièr : fragostièr / amorèu (arbrilhon que fa de fragostas)

(Rubus idaeus)

asepsia : metòde per eliminar las bacterias.

aseptic, -a : exempt, -a de bacterias o autres organismes

nocius.

aseptizacion : accion o resulta d'aseptizar.

aseptizar (v. tr.) : desbarrassar d'organismes nocius.

Una plaga aseptizada.

aserau / aseron : agast ; sicomòr (Acer pseudo-platanus)

aserbar (v. tr.) : aferratjar / metre lo bestial al verd.

aserbat, -ada : aferratjat, -ada ; al verd.

asermar (v. tr.) : tressecar ; far crebar de set ; far secar

dins lo forn.

asermar (s') : se tressecar ; crebar de set ; secar...

asermat, -ada : tressecat, -ada ; crebat, -ada de set.

« aseròla » : v. azeròla.

aseron : mena d'agast (Acer campestris)

asescar / escar (v. tr.) : apasturar lo peis per lo trapar.

asesc : apais (noiridura per trapar lo peis o un autre animal)

asescar : s'avidar.

asescat, -ada : avidat, -ada ; apasturat, -ada.

asexual, -a : que se fa sens l'intervencion dels sèxes.

Reproduccion asexuala.

asexuat, -ada : qu'a pas de sèxe.

asfalt (m.) : betum mineral.

asfaltar (v. tr.) : betumar / embetumar / recobrir d'asfalt.

asfaltat, -ada : recobèrt, -a d'asfalt (camin, rota, trepador...)

asfigmia : disparicion momentanèa del pols.

asfixia : mòrt aparenta o suspension de las fonccions vitalas.

asfixiar (v. tr.) : amodar una asfixia.

Manquèt a s'asfixiar amb d'oxid de carbòni.

117

asfixiar (s') : perir per afixia.

asfodèl (plt.) : alapeda / porraca / muguet de prat :

(Asphodelus fistulosus) ; (A. microcarpus) ; (A. cerasifèr)

(A. Chambeironi) ; (A. Arrondeaui) ; (A. subalpinus)

(A. albus)

asfraudatge : degalh fach per un tropèl.

ashish (m.) : mena de dròga.

ashram (m.) : en Índia, airal de retirada espirituala.

asialia : abséncia de saliva.

asiatic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Asia ; persona sortida

d'Asia.

« asicon » : v. asenet.

asiderita (f.) : meteorita (f.) peirosa desprovesida de fèrre.

asièr (adv.) : ièr.

asil : establiment de repaus ; abric / refugi ; proteccion.

asillabia : mena d'afasia sensoriala que lo malaut, tocat

de cecitat verbala, i es capable de reconéisser las letras,

mas incapable de las apariar per ne far de sillabas.

asillabic, -a : qu'es pas sillabic (natura d'un son que, dins

una sillaba, acompanha lo punt vocalic)

Lo « i » del mot « aire » es asillabic.

« asim » v. azim.

asimbolia : tèrme generic per designar tota perturbacion

dins l'utilizacion dels signes.

asima : enveja ; desir ; escaufèstre.

asimant (arc.) : aimant (oxid de fèr) (L. 37 - R. II, 162)

asimantar (v. tr. arc.) : aimantar.

asimantar (s') (arc.) : s'aimantar.

asimar (v. tr.) : dentarigar las dents ; desafilar una mèla ;

acometre ; escaufestrar ; empusar lo fuòc ; acometre un

can ; desgostar.

asimar (s') : pèrdre l'apetís / se desgostar a causa d'una dentariga.

Un pòrc asimat ven que magrís en lòc de ganhar.

asimat, -ada : dentarigat, -ada. v. (L. 111)

asimbaire, -a : agimbaire, -a ; petaçaire, -a ; reparaire, -a.

asimbar (v. tr.) : agimbar ; petaçar ; reparar.

asimbar (s') : se petaçar ; se reparar.

asimbat, -ada : petaçat, -ada.

asimbolia : incapacitat patologica de comprene los

simbols, e mai que mai los signes lingüistics.

asimetria : manca de simetria.

asimetric, -a : que manca de simetria.

asimetricament : d'un biais asimetric.

asimtomatic, -a : natura d'una malautiá sens simtòmas.

asimtòta (f.) : drecha que la distància d'un punt d'una

corba a aquela drecha tend cap a zèro quand lo punt

s'alunha cap a l'infinit sus aquela corba.

asimptotic, -a : relatiu, -iva a una asimptòta.

« asimut » : v. azimut.

« asinat » : v. aisinat.

asincròn, -a : natura de quicòm qu'es pas sincròn (qu'es

pas simultanèu) ; t. tecn. d'informatica.

asincronia : natura de çò asincròn.

Movements asincròns. Ordenador asincròn.

Alternador asincròn. Motor asincròn.

asincronic, -a : relatiu, -iva a l'asincronisme.

asincronisme : manca de sincronisme.

asincronòsi (f.) : perturbacion que ven d'un desfasament orari.

asindèsi (f.) : manca parciala o totala d'omologia

cromosomica ; perturbacion psiquica qu'es una incapacitat

de coeréncia dins la pensada o l'expression.

asindèta : supression de ligasons dins una frasa o entre

dos frasas per balhar mai d'expressivitat a l'estil.

Femna, mainatges, trabalh, malautiá... se'n tirava pas.

Manjàvem, beviam... Trabalhàvem, nos pausàvem...

asindetic, -a : que suprimís las ligasons.

asinergia : perturbacion de la facultat d'associacion

dels movements elementars (L. 136) dins los actes

complèxes.

asingamia : impossibilitat per doas espècias d'acomplir l'acte

de fecondacion.

asintactic, -a : manca de sintaxa.

asir (m.) : fastic ; òdi ; desgost ; aversion.

asirable, -a : aissable, -a.

asirança : asir / òdi / aversion.

asirar (v. tr. e intr.) : orrir / aver en òdi ; prene en aversion ;

embestiar ; se despieitar / abandonar lo nis que sos uòus

son estats patejats ; abandonar sos aucelons ; deslargar /

fòranisar (quitar sa nisada) ; guerpir (R. III, 516) / fugir.

Los aucelons venon d'asirar.

asirar (s') : se poder pas véser / se poder pas sentir.

asiron / asiròt : asenet (ase pichon)

asirós, -osa : plen d'asir / plen d'aversion.

asismic, -a : qualitat dels airals, de las regions de la Tèrra

que i a pas de tèrratremols.

asismisme : abséncia de tèrratremols.

asistòla : diminucion o cessacion de las contraccions cardiacas.

asistolia : insufisença de las contraccions cardiacas ;

perturbacions que venon d'aquela insufisença.

asistolic, -a : relatiu, -iva a l'asistolia.

asma : guèlsa / polsièira / polsas (sufocacion intermitenta).

Una crisi d'asma.

asmatic, -a : relatiu, -iva a l'asma ; que patís d'asma.

asmolhas : pinças o tenalhas de fabre.

asocial, -a (adj.) : marginal, -a.

D'asocials, totjorn i n'aurà.

asocialitat : marginalitat.

asolhar (v. tr.) : emplenar una barrica fins a la bonda.

asolhar (s') : se bandar. S'asolha un pauc cada jorn.

(De confondre pas amb asulhar)

asolhat,-ada : bandat, -ada. Es asolhat coma un oire.

asomatognosia : pèrdia de consciéncia d'una partida o de

la totalitat del còrs dins de lesions del lòbe parietal.

asombralh : airal a ombra.

asombrament : accion d'asombrar.

asombrar (v. tr.) : metre a l'ombra.

asombrar (s') : se metre a l'ombra.

asondament : aigat.

asondar (v. intr.) : desbordar ; enaigar.

asondar (s') : s'escampar ; s'enaigar ; se metre en colèra.

Lo lach sul fuòc s'asonda aisidament.

La paure Causset s'asondava coma lach sul fuòc.

asondat, -ada : p.p. d'asondar. Plana asondada.

asonglada : presa amb las onglas.

asonglar (v.tr.) : agripar amb las onglas.

S'asonglèt a una redent de la paret per tombar pas.

asonglar (s') : s'agripar amb las onglas

asonglat, -ada : agripat, -ada amb las onglas.

asontiment : accion o resulta d'aunir, de desonorar.

asontir (v. tr.) : portar vergonha ; aunir ; desonorar.

asontit, -ida : aunit, -ida ; desonorat, -ada.

asora (adv.) : a l'ora.

118

asoraire, -a : persona que baisa una relíquia, una estatua

per venerar tal o tal sant.

asorar (v. tr. e intr.) : baisar una relíquia o una estatua

per venerar tal o tal sant.

asorat, -ada : baisat, -ada / venerat, -ada (relíquia, estatua)

asorbar (v. tr.) : desafilar una mèla.

asorbat, -ada : desafilat, -ada ; asimat, -ada (mèla / lama)

asornar (v. tr.) : adornar.

asortaire, -a : persona que fa d'abortiments.

asortar : v. abortir - afolar - prene mal.

aspa : ferradura de ligason ; ligam de fil de fèrre ; relha

de pòrta ; debanador / travol.

aspada : clapa sul tafanari.

aspar (v. tr.) : metre una ferradura de ligason, un ligam,

un rampon.

asparagus (lat.) : nom generic de l'espargue (m.), balhat

pels floristas al fulham d'espècias vesinas, e que n'adornan

lors ramelets.

aspartam : substància de sintèsi que fa ofici de sucre.

aspècte : aire / regardura (biais qu'una persona o una causa se

presenta a la vista) ; espectacle.

Aspècte reguèrgue. Aspècte de desolacion.

aspècte (a l'... de) : a la vista de.

« asperbièr » e derivats : v. sorbièr.

Asperges me (lat.) : antifòna latina que comença aital ; aspersion

liturgica abans una messa grand. v. la nòta de grand.

aspergilòma (m.) : massa formada per un agregat de

fonges sus las brónquias o suls paumons.

aspergilòsi (f.) : malautiá amodada pel fonge Aspergillus fumigatus.

aspergir (v. tr.) : esposcar. (R. II, 133)

asperitat : rugositat (estat de çò borroncelut) (R. II, 134)

aspermatisme : dificultat o impossibilitat d'ejaculacion.

aspermia : abséncia d'espèrma (m.)

aspersion (f.) : accion d'aspergir en general ; asagatge

agricòla en forma de pluèja ; accion d'aspergir quicòm o

q.q. amb d'aiga benesida. v. Asperges-me.

asperson / aspersor : aplech liturgic per aspergir.

aspersonar / aspersorar : aspergir amb d'aiga benesida.

aspic : mena de vipèra ; lavanda. (Lavandula spica)

La vipèra-aspic es de mai crentar que las autras.

aspidistra (lat.) : planta d'apartament.

aspidium (lat.) : mena de planta. (Aspidium vulgare)

(A. angulara) ; (A. lobatum) ; (A. Braunii)

aspiracion : accion o resulta d'aspirar (t. a.) ; emission

d'un son acompanhat d'un buf perceptible.

aspirador : maquina que neteja per aspiracion.

aspirat, -ada (adj. e subs.) : emés, -esa amb acompanhament

d'un buf perceptible. La « h » gascona es aspirada :

(hemna, hilha, hèsta, con.hessar...)

aspirant, -a : candidat, -a a un emplec o a un títol ; galonat, -ada

entremièg l'adjudant màger e lo soslòctenent.

aspirant, -a : participi present d'aspirar. Pompa aspiranta.

aspirar (v. tr. e intr.) : conflar d'aire los paumons ; amodar

un liquid cap ennaut ; desirar.

Aspiràvem l'aire sanitós dels Pirenèus.

Aspira sa bevenda amb una palha de segal.

Aspirava a quicòm de pus relevat.

aspiratòri, -a : relatiu, -iva a l'aspiracion.

aspirator, -tritz : doblet modèrn d'aspirador / aparelh o

maquina per aspirar (t.a.)

Aspirator domestic. Aspirator de bren de rèssa...

aspirina : derivat de l'acid acetil salicilic utilizat coma

analgesic e febrifug.

asplenia : abséncia de mèlsa.

asplenium (lat.) : mena de planta. (Asplenium)

asprament : amb aspretat.

aspre : airal escarpat e rocalhut.

En país de montanha, sovent, bastisson per d'aspres.

aspre, -a : amargant, -a ; rugós, -osa ; rocalhut, -uda ; de

mal endurar, de mal suportar ; rude, -a / montuós, -osa.

Frucha aspra. Votz aspra. Camin aspre.

Vent aspre. Repròchi aspre. Replica aspra.

asprejar (v. intr.) : èsser mai o mens amargant, -a.

Aquela poma aspreja bravament !

aspresa / aspretat / aspror : amaror.

-AS / -ASSA : forma sufixada del latin -aceus, -a

(augmentatiu sovent pejoratiu) ; substància que ven de...

Ostalàs - femnassa - vinassa - calorassa - grandàs -

crentosàs - docinàs - meissantàs - auvernhàs - roergàs -

galinassa...

assabentar (v. tr.) : informar (R. III, 367) ; far assaber.

Assabentatz-me sus çò que se passarà.

assabentar (s') : s'informar.

S'assabentèron pas coma cal.

assabentat, -ada : informat, -ada (que sap a qué se'n téner)

assaber (m.) : informacion ; avís.

assaber (loc. adv.) : es a dire ... (davant una enumeracion)

assaboraire : òs de buòu o de pòrc per assaborar la sopa.

assaborar (v. tr.) : balhar de sabor.

assaboratge : accion d'assaborar.

assaborum : aprestatge (çò que balha de sabor al manjar)

L'assaborum gasta pas res, que sens assaborum...

assabut que (loc. conj.) : estant que / vist que.

assadolada : regalèmus / brave repais.

assadolar (v. tr.) : repasimar. (R. V, 163)

assadolar (s') : se repasimar ; far un regalèmus.

Las fedas se son plan assadoladas.

assailar : v. sailar.

assag / ensag : temptativa ; espròva ; experimentacion ; al rugbí,

depaus del balon darrièr lo limit de l'equipa advèrsa.

assagista (m. e f.) : autor, -a d'assages.

assajaire, -a / ensajaire, -a : tastavin ; tastasalsa.

assajar / ensajar (v. tr.) : temptar ; esprovar ; experimentar ;

alassar. Assaja un còp de mai, que capitaràs.

assajar / ensajar (s') : s'esprovar ; s'alassar.

assajat,-ada / ensajat, -ada : esprovat, -ada.

assalada : distribucion de sal al bestial ; tabassada.

assalador : pèira plana per i pausar la sal del bestial.

assalar (v. tr.) : balhar de sal al bestial.

Lo bestial lo cal assalar regularament.

assalatge : accion de donar de sal.

assalejar : assalar ; metre de sal dins sa convèrsa ; ressasiar ;

tabassar.

assalar (s') : se prene de sal.

assadida : assaut ; ataca.

assalidor, -oira : persona qu'ataca ; persona qu'assauta.

assalir / assalhir (v. tr.) : assautar ; atacar.

assalit, -ida / assalhit, -ida : atacat, -ada.

Foguèrem assalhits per tot un fum de moissals.

assalt : v. assaut.

assalvatgiment accion o resulta d'assalvatgir o de s'...

assalvatgir (v. tr.) : far venir salvatge, -ja.

119

assalvatgir (s') : venir salvatge.

Cresi que s'assalvatgís en lòc de s'aprivadar.

assalvatgit, -ida : vengut, -da salvatge, -ja.

assanament / assaniment : accion o resulta de s'assanar.

assanar / assanir (v. tr.) : far venir san ; garir ; creujar.

assanar / assanir (s') : venir san. Sa plaga s'es plan assanida.

assancada : amalugada. v. amalugar.

assancar (v. tr.) : eissalencar / amalugar ; ablatugar ;

amalir.

assancat, -ada : t. a. d'assancar.

-ASSAR (forma sufixada frequentativa o pejorativa) :

s'envinassar - s'escridassar - s'esquinassar - tirassar.

assargar (v. tr.) : assedar ; tressecar.

assargat, -ada : t. a. de assargar.

assarrar (v .tr.) : assemblar ; agropelar ; amontetar ; sarrar /

enssarrar ; cachar ; esquichar ; ligar ; aprochar.

assarrar (s') : se sarrar ; s'assemblar ; s'agropelar...

« assartir » : v. ensertir.

assasant, -a : malcomòde, -a ; fastigós, -osa ; insuportable, -a.

assasonament : aprestatge ; preparacion.

assasonar (v. tr. e intr.) : preparar o cultivar la tèrra per

sason ; amadurar per sason ; aprestar ; salar ; pebrar.

Cal plan assasonar lo masèl, si que non sèrva pas.

assasonat, -ada : afinfat, -ada + t. a. çaisús.

assassin, -a (adj. e subs.) : persona qu'assassina.

Me folzegèt d'una ulhada assassina !

assassinar (v. tr.) : tuar amb premeditacion.

assassinat : accion o resulta d'assassinar.

Enric IV foguèt assassinat per Ravalhac.

assassinat, -ada : tuat, -ada amb premeditacion.

« assatar » : v. asatar.

« assaupre » : v. assaber.

« assauput » que : v. assabut que.

assaut : assalida ; ataca.

assautar (v. tr.) : assalir / assalhir ; atacar.

assautat, -ada : assalit / assalhit,-ida ; atacat, -ada.

assec : mesa a sec ; secada ; temporada que quicòm es a sec.

assecar (v. tr. e intr.) : secar ; tressecar.

assecar (s') : se secar ; se tressecar.

Totes los rivatèls s'assequèron.

assecat, -ada : secat, -ada ; tressecat, -ada.

assecatge : accion d'assecar o de se tressecar.

assecarir / assecarlir (v. tr.) : tressecar.

Los camps la canicula los a assecarlits.

assecarir / assecarlir (s') : se tressecar ; crebar de set.

assecarit, -ida : qu'a secat.

assecarlit, -ida : tressecat, -ada.

assedant, -a : que dona set.

assedar (v. intr.) : donar set.

Aquel cunh de cambajon m'a bravament assedat.

assedar / assedegar (s') : trapar set.

assegondar (v. tr.) : ajudar ; far ofici de segond.

assegondat, -ada : ajudat, -ada.

Es pas estat totjorn plan assegondat.

assègre / asseguir (v. tr.) : sègre de prèp / seguir de prèp ;

acotir / corsar. Asseguit, -ida : p.p.

asseguradament (adv.) : de segur.

asseguraire, -a : persona qu'assegura per contracte.

assegurament : atestacion ; afortiment ; assegurança.

assegurança : certitud / garantida ; contracte de garantida

contra un malparat.

assegurar (v. tr.) : asserir ; atestar ; afortir ; gandir.

Ven de n'assegurar la vertat.

assegurar (s') : verificar ; se gandir per contracte.

Me vòli assegurar que m'engani pas.

asseguratge : accion o resulta d'assegurar, d'afortir ;

assegurat, -ada. t. a. çaisús.

asseguròsa : tendéncia mai o mens conscienta d'un malaut

a cultivar sas malautiás per obténer o servar lo benefici de

las leis socialas. (t. tecn. med.)

assegut, -uda / asseguit, -ida : seguit, -ida de prèp.

assegutar (v. tr.) : corsar / acotir.

assèire / assèser (v. tr.) : sèire / sèser / assetar / assietar ;

plaçar ; establir ; atassar ; pompir / somsir ; cauçar una

planta.

assèit, -a : assatat, -ada / segut, -uda.

« assemar » : v. acermar.

assemblada : acamp.

assembladís : atropament.

assemblament : accion d'assemblar o de s'assemblar.

assemblança : acamp.

assemblar (v. tr.) : amodar un acamp. ( R. II, 129)

Assemblèt totes sos camaradas per un regalèmus.

assemblar (s') : far partida d'un acamp.

assemblatge : ensemble de mai d'una causa o de mai d'una

persona assembladas.

Assemblatge metallic. Assemblatge d'invectivas.

Èra un assemblatge eteroclit de personas.

assemblagista (m. e f.) : artista (m. e f.) d'assemblatge.

assenar (v .tr.) : far venir senat, -ada.

assenar (s') : venir senat, -ada.

assenat, -ada : senat, -ada.

assenhorir (v. tr.) : far venir mèstre, -a de quicòm.

assenhorir (s') : venir mèstre, -a de quicòm / mestrejar.

assenhorit,-da : vengut, -da mèstre, -a de quicòm.

assentat, -ada : senat, -ada.

assentiment : acceptacion. (R. V, 198)

Capegèt que òc en signe d'assentiment.

assentimentat, -ada : qu'a de sentiment.

assentir (v. tr. e intr.) : èsser consent ; fendilhar ; atacar.

assentir (s') : se fendilhar ; se falhar.

assentit, -ida : organ o persona que a un començament

d'ernia ; gastat, -ada (mainatge).

asser / assera / arser (adv.) : aqueste ser / de vèspre ;

ièr arser / ièr de vèspre. Venguèt ièr asser.

assercion : afirmacion sens pròvas. (R. II, 385)

Se cal totjorn mesfisar de sas assercions.

asserenar (v. tr.) : far venir seren / * tranquillizar.

asserenar (s') : venir seren / * se tranquillizar. v. (R. V, 406)

assermar (v. tr.) : far secar davant lo fuòc ; assedar.

assermar (s') : se secar davant lo fuòc ; s'assedar.

assermat, -ada : secat, -ada ; assedat, -ada.

« assèrp » : v. sèrp.

asserir (v. tr.) : assolidar ; afortir. (R. II, 385)

Nos asseriguèt qu'èra aital e pas autrament.

asserit, -ida : assolidat, -ada ; afortit, -ida.

asserviment : accion o resulta d'asservir q.q.

asservir (v. tr.) : metre en estat de servitud.

asservit, -ida : en estat de servitud.

Foguèrem asservits per França.

assessor : persona al fial d'una question e qu'assistís un

magistrat. (R. V, 221)

120

« assèser » : v. assèire.

assetadàs, -assa : pejoratiu d'assetat, -ada.

Demorèt lordament assetadàs davant las dònas.

assetadet, -a : diminutiu afectiu d'assetat, -ada.

Assetadet sul pelsòl, nos agachava, lo nenon.

assetador : trespès ordinari ; trespès de bugador ;

airal per se sèire.

assetadura : çò qu'es segut ; çò atassat.

assetaire, -a : atassaire, -a.

assetament : assièta (estat ; posicion) (R. V, 221)

assetar (v. tr.) : sèire ; atassar ; plaçar.

assetar (s') : se sèire ; s'atassar.

Assèta-te, que parlarem d'aquel afar.

assetat, -ada (p.p. de s'assetar) : segut, -uda.

« assetegar » : v. assedegar.

assèti : mena de planta. (Scrofularia aquatica)

assèti : assetament / assièta (posicion)

assetiar (v. tr.) : plaçar ; establir ; sèire plan coma cal.

assetiar (s') : se plaçar ; s'establir ; s'atassar.

assetiat, -ada : plaçat, -ada ; establit, -ida ; atassat, -ada.

assetjar (v. tr.) : far lo sètge de.

Assetgèron la vila pendent vint jorns.

assetons (d') : segut, uda.

« assètre » : v. assèire.

assiduitat : qualitat d'èsser assiduós, -osa. (R. II, 136)

assiduós, -osa : que se ten a son prètzfach (trabalh).

assiduosament : d'un biais assiduós. (R. II, 135)

assièta : estat ; posicion (R. V, 221)

mot qu'a remplaçat « escudèla » en lenga modèrna.

(« sièta » en l.p.)

Assièta de las talhas. Assièta plonda. Assièta plana.

assietada : contengut d'una assièta.

Una brava assietada de sopa me fa pas paur.

« assietadàs » : v. assetadàs.

« assietadet » : v. assetadet.

« assietar » : v. assetar.

assignacion : accion d'assignar ; quantitat assignada. (R. V, 228)

assignar (v. tr.) : fixar ; determinar ; senhalar ; citar en justícia.

Li assignèron una data que li conveniá pas brica.

assignat : papièr-moneda de la Revolucion de 1789.

assignat, -ada : t. a. d'assignar. (R. V, 228)

assimament : atapiment.

assimanar (v. tr.) : ucar contra q.q. mas sens la mendre

ostilitat, pas que per de dire de s'amusar.

assimar (s') : s'atassar.

assimilacion : accion o resulta d'assimilar o de s'... (R. V, 191)

modificacion d'un fonèma : « aram » en lòc d'eram. (t. tecn. de

linguïstica : v. diccionari d'Alibèrt a assimilacion, p. 22)

assimilar (v. tr.) : considerar doas causas coma semblablas ;

comprene ; reténer ; digerir.

Assimila pas res de çò que legís.

assimilar (s') : s'integrar.

« assinar » : v. aisinar.

assinsar (v.tr.) : guindar / espatlar / afustar ; acinsar (aprestar)

dispausar ; acometre un can.

assinsat, -ada : t. a. çaisús

assisa : sisa ; assièta (estat, posicion) ; mena de tribunal que jutja

los afars criminals. Passèt davant las assisas.

assisar (v. tr.) : far de sisas. (R. V, 220)

assisar (s') : èsser plaçat, s'amontetar per sisas (nèu)

assisat, -ada : amontetat, -ada per sisas (glaç, nèu...)

Assisi : nom de vila d'Itàlia.

assisténcia : accion d'assistir a quicòm ; accion d'assistir

q.q. ; ensemble dels assistents.

Son assisténcia als corses es fòrt irregulara.

Nos devèm assisténcia entre parents o vesins.

L'assisténcia èra plan magra.

assistent, -a. : persona qu'assistís a quicòm ; persona

qu'assistís q.q.

Foguèt assistent de Rus dins una universitat.

assistir / assistar (v.tr. e intr.) : èsser present ; èsser prèp

de q.q. per l'ajudar ; ajudar. (R. II, 136)

assitolar (v. tr.) : tustassar ; macar ; nafrar.

assitolat, -ada. E non pas « contusionar » (fr.)

« assiut » : v. aciut.

assó (m.) : mena de nauc pels pòrcs.

assobtar / assubtar (v. tr.) : susprene ; corsar / acotir /

subtar ; encontrar ; capitar ; preissar ; acometre.

assocar (v. tr. e intr.) : acipar ; tustar ; s'empegar per las

sòlas (fanga, nèu...)

Quand la nèu moleja s'assoca per las sòlas.

associacion : accion o resulta d'associar o de s'associar ;

ensemble de personas associadas.

« Cultura d'òc » es una associacion culturala.

Associacion d'idèas. Associacion esportiva.

associar (v. tr.) : far participar ; agropar.

associar (s') : s'unir per far quicòm ensemble ; viure de

dos, sens se maridar.

S'associèron per capitar melhor dins la vida.

Son associats, pas maridats.

associatiu, -iva : qu'amòda una associacion.

Factor associatiu. Memòria associativa.

associativitat : t. tecn. de matematicas.

assoirar (v. tr.) : repasimar ; assadolar ; embeure.

assoirat, -ada : p. p. d'assoirar. t.a. çaisús.

assolaçar (v. tr.) : apasiar ; recrear ; assolar ; consolar.

La poguèri pas assolaçar.

assolaçar (s') : s'assolar ; se recrear ; se consolar.

assolairar (v. tr.) : far un ponde.

Lor ostal nòu es pas encara assolairat.

assolairat, -ada : pondat, -ada (ostal, cambra...)

assolaire, -a : que consola.

assolament : consolacion ; rotacion de culturas ; accion

d'espandir pel sòl.

L'assolament es la basa de tota cultura intensiva.

assolar (v. tr.) : consolar ; apasiar ; tranquillizar.

assolar (s') : s'apasiar ; se consolar. Finiguèt que s'assolèt.

assolat, -ada : tranquillizat, -ada ; apasiat, -ada ; totas

accepcions çaijós.

assolar (v.tr.) : espandir pel sòl ; getar per tèrra ;

desquilhar ; espandir las garbas pel sòl ; plantar ;

assetar ; assietar ; assetiar ; atassar ; somsir / pompir ;

enfonzar ; aficar ; consolidar ; plaçar una pèira ; far

las apevasons ; metre en gausida.

Assolèron lor ostal sus la ròca maire.

assolar (s') : far un depaus.

assolelhar (v. tr.) : metre al solelh.

assolelhar (s') : se metre al solelh.

assolelhada : solelhada ; insolacion.

assolelhat, -ada : al solelh.

assolidar (v. tr.) : consolidar ; far venir solid ; afortir ; assegurar.

assolidar (s') : se rendre compte de ; s'assegurar. (R. V, 248)

121

assolidat, -ada : p.p. d'assolidar. t.a. d'assolidar.

assolum : escorrilhas ; fonzalhas.

assomada : tabassada.

assomadís, -issa : çò qu'assuca.

assomador : aplech per assucar ; mena de ratièira.

L'assomador d'un boquièr es una maça de fèrre.

assomaire, -a : assucaire -a.

assomar (v. tr.) : comptar ; resumir ; expausar ; assucar ;

aclapar ; abatre ; anujar / embestiar.

assomar (s') : s'assucar ; s'anujar ; s'embestiar.

assomat, -ada : t. a. d'assomar transitiu. (L. 30)

Tot assomat : fin finala.

assomatge : accion d'assucar.

assomiejar / assomir (s') : s'aconsomir ; se sondormir ;

s'endormir. La mameta s'es assomiejada.

assomiejat, -ada / assomit, -ida : t. a. de s'assomiejar.

assomir (v. intr.) : laurar pas prigond.

assombrir (v. tr.) : atrumar ; enfoscar / enfosquir ; ennivolar /

ennivolir.

assombrir (s') : t.a. d'assombrir.

Lo cèl s'assombriguèt subran.

La situacion internacionala s'assombrís.

D'ausir aquela novèla sa cara s'assombriguèt.

assompcion : accion o resulta d'assumir, de prene sus se ;

enlèvament miraculós ; minora d'un sillogisme.

Assompcion (l') : lo quinze d'agost / Nòstra-Dòna /

Nòstra-Dama (l.p.)

assonància : repic de vocalas finalas accentuadas.

assonant, -a : qu'assona (que sas sillabas finalas se fan resson)

« ... Lo meissant temps cal que passe,

garda plan dins lo teu còr

tot lo vam de ta joinesa

que s'atuda coma un fuòc.

Al reveire, camarada,

lo bonjorn als Plancadòls ;

tant que lo robinet raja

beu de vin del barricòt »

Trach de Una letra de Breslau, 1941. J.B.

assonar (v. tr.) : far repicar de vocalas accentuadas.

assopiment : estat d'una persona mièg endormida.

assopir (v. tr.) : aconsomir ; apasiar.

Lo temps assopís la dolor.

assopir (s') : s'aconsomir.

assopissent, -a : quicòm qu'endormís.

La television, de còps, es bravament assopissenta.

assopit, -ida : aconsomit, -ida.

La menina rança es totjorn mai o mens assopida.

assopliment : accion o resulta de far venir pus sople.

assoplir (v. tr.) : far venir pus sople (t. a.)

assoplir (s') : venir pus sople (t. a.)

L òme s'assoplís pas en venent vièlh !

assordiment : accion d'assordir o de s'assordir.

assordir (v .tr.) : far venir sord / ensordar / eissordar.

Assordís los autres de paraulas.

assordir (s') : s'amortir (son, bruch...)

assordissent, -a : qu'assordís. Un bruch assordissent.

assorrar / assorrir (v. tr.) : enfonzar dins la sabla ; cargar,

alordir amb de sabla ; espandir de linge sus la sabla.

assorrar / assorrir (s') : s'alimenar sus la sabla.

Fa bon far de s'assorar sus la sabla cauda.

assorat, -ada / assorit, -ida : alimenat, -ada sus de sabla.

assorir : v. assorar.

assortiment : ensemble de causas que fan un tot.

assortir (v. tr.) : apariar ; provesir.

Una botiga plan assortida.

assortir (v. intr.) : sortir al davant de q.q.

assortir (s') : s'apariar.

assortit, -ida : apariat, -ada.

Se causiguèt una toalha assortida al tapís.

assoscairar (v. tr.) : encontrar o susprene q.q. subran, per

l'insolentar, lo malmenar o lo rançonar.(R. III, 117)

assostadís, -issa : que pòt abrigar ; de bon abrigar.

assostaire, -a (adj. e subs.) : que pòt sostar ; que pòt abrigar ;

protector, -tritz.

Son Victòr foguèt per ela un àngel assostaire.

assostatge : accion o resulta de metre a l'abric.

assostar (v. tr.) : sostar ; defendre ; gandir.

assostar (s') : se gandir.

assostir (v. tr.) : aclapar. La mòrt de son òme l'assostiguèt.

assostrar (v. tr.) : apalhar lo bestial ; s'ocupar del bestial.

assostrat, -ada : apalhat, -ada (sòl, estable, jaç, jaça...)

assoudar / assoldar (v. tr.) : soldar / soldejar (L. 350) / pagar

q.q. per lo « crompar ».

assoudat, -ada / assoldat, -ada : pagat, -ada. (L. 30 - 350)

assuau ! (interj.) : atencion ! / doçament ! / dapasset !

assuausar / assuausir (v. tr.) : apasiar.

assuausar / assuausir (s') : s'apasiar.

assubjectiment : accion de mestrejar o d'èsser mestrejat.

assubjectir (v. tr.) : mestrejar ; sometre ; clavelar ; fixar.

Sèm un país assubjectit. Assubjectir a las talhas.

assubjectir (s') : se sometre a.

S'es assubjectit a un regim d'anacoreta.

assubjectissent, -a : constrenhent, -a.

Un trabalh assubjectissent.

assubtar : v. assobtar.

assucar (v. tr.) : tustar sus la suca ; atucar.

Assuca totjorn un lapin abans de lo sangnar.

assucar (s') : s'assucar. S'assuquèt en tombant de l'arbre.

assugar (v. tr.) : eissugar (secar o netejar amb un linge) ; abenar.

assugar (s') : s'eissugar ; s'abenar.

assumir (v. tr.) : prene la responsibilitat de ; laurejar.

assumit, assumida (subs.) : acte ; responsabilitat.

assumit, -ida (p.p. d'assumir)

assubtilar (v. tr.) : far venir subtil. (R. V, 284)

ast / aste : tija de fèrre per far rostir de carn davant lo fuòc o

davant de brasa. (R. II, 135 - L. 31)

Una lèbre o un perdigal a l'ast, quin regalèmus !

asta : tija de fust per brandir un drapèu ; margue ; lata.

ASTAC- ASTACO- : formas prefixadas del grèc astakòs

(mena de crustacèu que se sona ligombau)

astacoïde, -a : se ditz d'un exantèma, d'una erupcion d'un

roge-viu.

astacologia : branca de la zoologia qu'estúdia los crustacèus

coma, per exemple, los ligombaus.

astada : ast plen de caçilha (astada de mèrlhes, de tordes...)

astadeta / astet : ast pichonèl per far rostir de ronhons, de

tròcilhons de carn...

Astafòrt : nom de vilatge (Òlt e Garona en Occitània)

astar / astejar (v. tr.) : metre a l'ast ; far rostir a l'ast.

Astarac : region de Gasconha (Occitània)

astaragués, -esa : relatiu, -iva a Astarac ; sortit, -ida

d'Astarac. Un Astaragués. Una Astaraguesa.

122

astasia : pèrdia mai o mens totala de la possibilitat de se

téner drech.

astatic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'astasia ; persona que

patís d'astasia.

astela : arescle per manténer un òs fracturat. (R. II, 136)

astelièrs / astièrs : landièr per i penjar l'ast.

ASTEN- : forma prefixada del grèc astheneia (flaquesa)

astenia : flaquesa (diminucion de fòrças, d'origina nerviosa o

psiquica)

-ASTENIA : forma sufixada del grèc astheneia (flaquesa)

v. ipereastenia - neurastenia.

astenic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'astenia ; persona

que patís d'astenia.

-ASTENIC : forma sufixada del grèc astheneia (flaquesa)

v. psicoastenic.

ASTENO- : forma prefixada del grèc astheneia (flaquesa)

astenomania : abitud morbosa (R. IV, 264) de l'astenia,

après una astenia vertadièira.

astenopia : fatiga visuala.

astenosfèra : sisa viscosa de la Tèrra que se tròba

a 100 quilomètres de prigondor, mai o mens.

astèr (plt.) : cabridèla / uèlh de Dieu (Aster)

asterisc (m.) : esteleta d'apèl per una nòta de fons de pagina,

o per designar un tèrme supausat.

* : Aiceste signe es un asterisc.

* rota : v. s'arotar : s' encaminar (R. V, 116)

ASTERO- : forma prefixada del grèc aster (estela)

asteroïde : caduna de las planetas pichonas entremièg

Mars e Jupitèr ; còrs celèste pichonèl.

asteroïdèu (m.) : estela de mar (mena d'equinodèrm)

asteroïdèus (m. pl.) : classa d'equinodèrms.

astic : aplech de sabatièr (de cordonièr)

asticar (v. tr.) : far lusir.

asticatge : accion de far lusir.

« asticòt » (fr.) v. artison - escarena.

astigmatic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'astigmatisme ;

persona que patís d'astigmatisme.

astigmatisme : anomalia de la vision.

astigmomètre : aparelh per mesurar lo gra d'astigmatisme.

astilha : trocilhons de carn rostits sus una astadeta.

« astla » : v. ascla.

astomia : abséncia congenitala de l'orifici bucal e de la

cavitat correspondenta.

astor : aucèl de rapina (Astor palumbarius) ; (Accipiter gentilis)

astoret : astor pichonèl ; moisset.

astoretar (v. tr.) : falquetar (embelinar / enfachilhar)

astoretat, -ada : falquetat, -ada / embelinat, -ada ;

enfachilhat, -ada.

ASTR- : forma prefixada del grèc astròn (astre)

astracan : pèl d'anhèl del pel frisat que ven d'Astrakhan.

astracanita : sulfat idratat de magnèsi e de sòdi.

astrada : destin / destinada.

astragal (m.) (t. a.) : òs del pè ; mena de motladura (arqu.)

menas de plantas (dins las 900 espècias) : assèti de capelan

(Scrofularia aquatica) ; (Astragalus monspessulanus)

(A. Narbonensis) ; (A. bayonensis)...

astragalectomia : reseccion cirurgicala d'una partida de

l'astragal (òs del pè)

Astrakhan : localitat de Russia que balhèt son nom a

l'astracan e a l'astracanita. v. pus naut.

astral, -a : relatiu, -iva als astres.

astrar (v. tr.) : metre jos l'influéncia dels astres (R. II, 138)

predestinar (R. III, 30)

astrat, -ada / astruc, -uga : urós, -osa (aürós, -osa)

nascut, -uda jos un bon astre ; predestinat, -ada.

astre : còrs celèste (R. II, 371) (luna, solelh...)

Per còp d'astre / per tal astre : per azard.

A tot astre bon astre : a tot azard.

astrenc, -a : relatiu, -iva als astres.

astrencha : quicòm de forçat. Subir una astrencha.

astrénher / astrénger (v. tr.) : forçar / constrénher / compelir.

astrénher / astrénger (s') : se forçar a far quicòm.

S'astrenguèt a trabalhar catòrze oras per jorn.

astrièr : crivelet ; bodosca de mèl ; mena de pastissariás.

astringéncia : qualitat de çò astringent ; proprietat de

matèrias tanantas de cambiar la pèl en cuèr.

astringent, -a (adj. e subs.) : que ressarra los teissuts vius e

diminuís la secrecion intestinala e la transpiracion.

Remèdi astringent. Astringent pel pèl grassa.

ASTRO- : forma prefixada del grèc astròn (astre)

astrobiologia : sistèma d'unificacion dels fenomèns

naturals, tant astronomics que biologics, e de recèrca de

leis que lor sián comunas.

astroblastòma (m.) : varietat rara, mas maligna, de gliòma

cerebral.

astroblèma (m.) : cratèr format per l'explosion d'un

meteorit gigant a la superficia d'una planeta.

astrocit : cellula nerviosa de ramificacions multiplas en

forma d'astre.

astrocitòma (m.) : tumor del sistèma nerviós central,

nascuda als depens dels astrocits.

astrodinamica : branca de la dinamica qu'estúdia los

movements dels astres, dels veïculs espacials e de las

fòrças que los trabalhan.

astrofisic, -a : relatiu, -iva a l'astrofisica.

astrofisica : branca de l'astronomia qu'estúdia los astres

de mercé l'aplicacion dels metòdes de la fisica.

astrofisician, -a : persona especializada en astrofisica.

astrofotografic, -a : relatiu, -iva a l'astrofotografia.

astrofotografia : fotografia dels astres.

astrogeològ, -a : persona especializada en astrogeologia.

astrogeologia : geologia dels astres.

astrograf : aparelh d'astrofotografia o d'astrografia.

astrografia : descripcion del cèl estelat.

astroïde : en forma d'estela.

astrolabi (m.) : instrument per observar la posicion d'un astre

o per ne mesurar l'auçada al dessús de l'asuèlh.

astrolatra (m. e f.) : persona que s'adona a l'astrolatria.

astrolatria : culte supersticiós dels astres.

astrològ, -a : devinaire, -a qu'estúdia los astres ; trucaluna.

astrologia : estudi dels astres per conéisser l'avenidor.

astrologic, -a : relatiu, -iva a l'astrologia.

astromancia : divinacion de mercé la posicion dels astres.

astromètre : instrument per mesurar la luminositat de

las estelas.

astrometria : branca de l'astronomia qu'estúdia la

posicion e los movements dels astres.

astrometric, -a : relatiu, -iva als astres o a un astre.

Mesuras astrometricas. Satellit astrometric.

astrometrista (m. e f.) : especialista (m. e f.) d'astrometria.

astronau : veïcul espacial.

astronauta (m. e f.) : cosmonauta / espacionauta.

123

astronautic, -a : relatiu, -iva a l'astronautica.

astronautica : sciéncia de la navigacion dins l'espaci ;

ensemble de las activitats umanas relativas als vòls

espacials.

astronauticament : en acòrdi amb las leis astronauticas.

astronautician, -a : persona que fa de recèrcas sus

l'astronautica.

astronòm, -a : persona qu'estúdia scientificament los astres.

astronomia : descripcion dels astres. (R. II, 137)

L'astronomia, òc ! L'astrologia, non !

astronomic, -a : relatiu, -iva a l'astronomia.

astronomicament : en acòrdi amb las leis astronomicas.

astropòrt : basa espaciala.

astroquimica : estudi dels elements quimics dels espacis

interstelars.

Astròs Leon d' (1780-1863) : fabulista occitan de Provença.

astrosonda : aparelh cosmic lançat dins de la Tèrra per

reculhir d'entresenhas sus d'autras planetas.

astruc, -uga : nascut, -uda jos un bon astre ; aürós, -osa.

Ni per se sonar Malan es totjorn estat astruc.

Astruc - Astruga : prenoms.

astrugar / benastrugar (v. tr.) : complimentar.

astrugat, -ada / benastrugat, -ada : astruc, -uga.

astúcia : abiletat ; rusa.

astuciós, -osa : abil, -a ; rusat, -ada.

astuciosament : d'un biais astuciós ; abilament.

Se'n tirava totjorn astuciosament.

asucar (v. tr.) : agachar amb enveja.

asucat, -ada : agachat, -ada amb enveja.

asuèlh : avalida / orizont ; naduèlh.

Una brava cencha monta de l'asuèlh.

asulhar (v. tr. e intr.) : agachar ; disparéisser a l'orizont ;

se colcar (astre) (De confondre pas amb asolhar)

asunar (v. tr.) : unir (R. V, 449)

asunar (s') : s'afiscar.

asunat, -ada : afiscat, -ada ; escaufestrat, -ada.

« asurpar » : v. usurpar.

-AT : - sufix diminutiu : agaçat - passerat - gojat...

- sufix que marca reng, fonccion, dignitat : notariat...

- sufix que balha de substantius : deputat - semenat...

- sufix que balha de collectius : ametlat - nogat...

- p.p. que balha d'adjectius : afasendat - despoderat.

- sufix etnic : Auvernhat - Roergat - Vilafrancat...

- sufix que balha de tèrmes quimics : clorat - fosfat...

atac (m.) : còp de sang / congestion cerebrala.

ataca : agression.

Èsser d'ataca : èsser en forma per atacar quicòm.

atacaire, -a / atacant, -a : persona qu'ataca quicòm o q.q.

atacable, -a : que pòt èsser atacat, -ada.

atacant, -a : qu'ataca.

atacar (v. tr.) : acometre ; amodar ; començar.

atacar (s') : se batre. Aqueles dròlles son totjorn a s'atacar.

ataïnar (v. tr.) : tafurar / preocupar.

ataïnar (s') : se preocupar ; se calcinar ; se carcanhar.

Emmà s'ataïnava, que son òme aviá fach un infart.

ataïnat, -ada : preocupat, -ada.

ataisament : amaisament ; apasiament.

ataisar / ataisir (v. tr.) : amaisar / apasiar ; far calar.

Podiá pas ataisar lo nenon que bramava.

ataisar (s') : s'amaisar ; s'apasiar ; se calar.

Sa femna lo corroçava, mas el s'ataisava.

ataisit, -ida : amasiat, -ada ; apasiat, -ada.

atal : v. aital.

atalentament : desir. (R V, 297)

atalentar (v. tr.) : donar enveja de manjar ; afamar ;

embelinar ; far venir l'enveja de far quicòm.(R. V, 297)

atalentar (s') : prene gost a ; se passionar per.

atalhonar (v. tr.) : talhonar (copar en talhons pichonèls)

atalussar (v. tr.) : copar en talús.

atamanta (plt.) : (Phyteuma pauciflorum) ; (P. spicatum)

(P. hemisphaericum) ;(P. serratum) ; (P. orbiculare)

(P. Halleri) ; (P. scorzoneraefolium) ; (P. Charmelii)

(P. Balbisii) ; (P. betonicaefolium)

atamarir (s') : se tamarir / se manar (èsser atacat pels cussons)

atamarit, -ida : manat, -ada.

Totas las fustas d'aquel ostal son atamaridas.

atampar (v. tr.) : immobilizar.

atampar (s') : se plantar (en parlant d'un can de caça)

Lo can s'atampèt e vegèri la lèbre al jaç.

atanben / aitanben (adv.) : tanben. v. tanben.

Siás occitanista, ieu atanben.

atanben (conj. consecutiva) : donc / adonc.

S'endevenián plan, atamben se maridèron.

Atanasi : prenom.

atancar (v. tr.) : arrestar ; empachar lo bestial d'anar pels

camps del vesin.

atancat, -ada : enclaus, -a.

Ai atancadas mas fedas, e mas vacas atanben.

atànher / atànger (v. intr.) : tànher / tànger. v. tànher.

atanlèu / aitanlèu (adv.) : tanlèu. v. tanlèu.

atanpauc / aitanpauc (adv.) : tanpauc. v. tanpauc.

Siás pas francés ? Ieu atanpauc.

atanplan / aitanplan (adv.) : tanplan / benlèu. v. tanplan.

Atanplan anarai a la fièira.

atapar (v. tr.) : tapar. v. tapar.

atapar (s') : se tapar v. se tapar.

atapiment : accion o resulta d'atapir.

atapir (v. tr.) : pompir / somsir / atassar.

atapir (s') : s'atassar ; s'amatar / se refaudir ; se corbar.

Quand lo camin se serà pro atapit lo quitranaràn.

La lèbre s'es atapida darrièr una mota.

ataraxia : tranquillitat totala de l'arma.

ataraxic, -a : relatiu, -iva a l'ataraxia. Destacament ataraxic.

atardador, -oira (adj. e subs.) : que s'atarda.

atardar (v. tr.) : metre en retard / retardar.

atardar (s') : s'atardivar (se metre en retard ; se retardar)

T'atardèsses pas en camin, que t'espèran !

atardivar (s') : se retardar ; se sarrar tard / intrar tard.

A la tissa de totjorn s'atardivar mai o mens.

atarir (v. tr. e intr.) : tarir / agotar / metre a sec ; pèrdre lo lach.

Aquela vaca atariguèt tròp lèu (perdèt lo lach...)

atarir (s') : se tarir.

La nòstra font s'atarís pas per temps de secada.

« atarzar » : v. atardar.

atassar (v. tr.) : atapir / somsir / pompir / caucar / quichar ;

amolonar. Es a atassar de lenha al lenhièr.

atassar (s') : s'atapir ; se corbar. v. s'atapir.

Lo grand atge (R. III, 235) l'a plan atassat.

atassat, -ada : que camina dapasset, mas d'un pas segur ;

paucparla (m. e f.) ; sornarut, -uda.

atat (m.) : frucha de l'atatièr.

atatièr (plt.) : tassinièr / valinièr (Viburnum)

124

atatina : brota d'atatièr que servís per far de ligas.

ataüc / ataüt : doblets de taüt (caissa de defuntat) ; cadafalc.

ataular (v. intr.) : abocar / taular. v. taular.

ataular (s') : se metre a taula.

ataut : gigant ; omenàs.

atautassir (s') : se virar en tautàs, en fangàs.

atautassit, -ida : virat, -ada en tautàs, en fangàs.

atauts (m. pl.) : scènas de la Passion a la procession del

Dijòus Sant.

atavelar (v. tr.) : (arc.) acroselar (far de crosèls de garbas) ;

amontetar (pèiras, fustam...)

Atavelèron de pèiras sul cròs del defuntat.

atavelat, -ada : acroselat, -ada ; amontetat, -ada.

atavernat, -ada : vendut, -uda dins una tavèrna (vin) ;

que frequenta las tavèrnas.

atavic, -a : relatiu, -iva a l'atavisme.

Caractèrs atavics. Tissa atavica.

atavisme : reaparicion d'unes caractèrs venguts d'un aujòl,

e que s'èran pas manifestats dins las autras generacions ;

instinct ereditari, abitud ereditària.

ataxafasia : afasia deguda a l'abséncia de coordinacion

dels muscles. v. afasia.

ataxia : perturbacion de la motricitat.

ataxic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'ataxia ; persona

que patís d'ataxia.

ataxodinamic, -a (adj.) : que presenta a l'encòp las

caracteristicas de l'ataxia e de l'adinamia.

atebesiment : accion o resulta d'atebesir o de s'atebesir.

atebesir (v. tr.) : far venir tebés (ni caud ni freg)

atebesir (s') : venir tebés ; s'afregir (sopa bolhenta) ; se

rescalfar (temps freg)

Lo temps canin comença de s'atebesir.

atebesit, -ida : vengut tebés, venguda tebesa.

atediar (v. tr.) : abausir / enojar / enujar / embestiar.

atediar (s') : s'enojar / s'enujar / s'embestiar.

Me soi pas jamai atediat dins la vida.

atediat, -ada : enojat / enujat, -ada ; embestiat, -ada.

atèf : empèut ; plant.

atefiar (v. tr.) : elevar, apasturar lo bestial.

atefiar (s') : s'elevar / se noirir.

atefiatge : alimentacion del bestial.

ateïsme : negacion de l'existéncia de Dieu.

ateïstic, -a : relatiu, -iva a l'ateïsme. Opinions ateïsticas.

ATEL - : forma prefixada del grèc ateles (inacabat, incomplèt)

« ateladoira » (fr.) : v. cavilha.

« atelatge » (fr.) : v. parelh - equipatge.

« atelar » - « atalar » (fr.) : v. encarrar.

atelectasi (f.) : estat d'aplatiment dels alveòls pulmonars.

atelectasic, -a : relatiu, -iva a l'atelectasi.

Paumon atelectasic.

atelencefalia : atelectasi de l'encefal.

ateleologic, -a : qu'es pas teologic, -a.

atelia : estat d'un organ vengut inutilizable per regression ;

abséncia congenitala de popelon.

atelic, -a : relatiu, -iva a una atelia.

ateliòsi (f.) : estat d'atelia.

« atelièr » (fr) : v. talhièr - obrador.

ATELO- : forma prefixada del grèc ateles (inacabat, incomplèt)

atelocardia : atelectasi del còr.

atelocefalia : atelencefalia. v. pus naut.

ateloprosopia : malformacion de la cara.

atelosteogenèsi (f.) : ensemble de malformacions.

atemar (s') : s'aplicar ; s'esperforçar ; permejar ;

s'encanissar ; s'encapriçar / s'encapriciar.

S'es totjorn atemat per tot çò qu'entrepreniá.

atemat, -ada : t. a. çaisús.

atematic, -a : qu'es pas tematic, -a.

atemoriment : estat de q.q. d'atemorit.

atemorir (v. tr.) : portar crenta a q.q.

atemorir (s') : venir crentós.

atemorit, -ida : temerós, -osa / temeruc, -uga / crentós, -osa /

crentiu, -iva. Es totjorn estat atemorit.

atemporal, -a : natura d'una forma verbala non temporala.

Dins « dos e dos » son quatre, lo vèrb es atemporal.

atemporament / atemporiment : preparacion de la tèrra.

atemporar / atemporir (v. tr.) : aprestar la tèrra ; temporanar

(retardar lo moment de far quicòm) ; calfar un forn pauc a

pauc ; adocir.

Es totjorn a atemporar : ... a retardar lo moment.

atemporar / atemporir (s') : se metre en estat de.

atemptaire, -a : persona que fa un atemptat.

atemptar (v. tr. ind.) : s'atacar a. Atemptar a sa vida.

atemptat : temptatativa criminala contra quicòm o q.q.

atemptatòri, a : qu'atempta a quicòm.

Lei atemptatòria a la libertat de pensada.

Atenas : capitala de Grècia.

atencion ! (interj.) : para ! / gara ! aga ! / mèfi !

Deca d'atencion. Manca d'atencion.

Fai atencion que tu... !

atencion : accion de concentrar son esperit sus quicòm de

determinat ; accion de s'aplicar ; accion d'èsser delicat,

atencionat per q.q.

Agachar amb atencion. Trabalhar amb atencion.

Es plena d'atencions per totes sos vesins.

Es de sa part una atencion delicada.

atencionat, -ada : atentiu, -iva ; plen, -a d'atencions.

atenda : espèra ; delai ; but / tòca.

atendar (v. tr. e intr.) : recobrir amb una tenda ; viure jos

una tenda. Ai passat l'atge (R. III, 235) d'atendar.

atendent (en) (loc. adv.) : entretemps.

En atendent, farem çò que poirem.

atendre (v. tr.) : esperar ; tendre a ; far atencion ; èsser

atentiu ; s'aplicar a ; comptar sus ; se fisar de ; se'n

raportar a. Atendi que faràs pas aquela asenada !

Se cal atendre a son trabalh.

M'atendi a tu : me fisi de tu.

Se s'atendon a el seràn plan servits !

atendre (s') : agachar coma probable ; comptar sus.

Nos atendèm a la pluèja per deman.

M'atendiái a una resulta pus brava.

Se cal atendre a tot dins la vida.

atendriment : accion o resulta d'atendrir o de s'atendrir.

atendresir / atendrir (v. tr.) : tocar (s.f.) ; far venir pus tendre.

Sas lagremas an pas brica atendrit son paire.

Lo maselièr atendrís la carn per contentar la practica.

atendresir / atendrir (s') : venir tendre ; venir pus tendre.

Una lèbre s'atendresís de la se manjar pas sulcòp.

atendut que (loc. conjonctiva) : estant que / vist que.

Atendut que siás caput cambiaràs pas d'idèa.

atenenc : escuèlh.

atenenc, -a : relatiu, -iva a Atenas ; sortit, -ida d'Atenas.

atenéncia : contigüitat.

125

atenent, -a : contigú, ua ; a tocar de ; al ras de.

L'ostal atenent es pas lo meu. v. tenent (a)

aténer / atenir (v. intr.) : téner a (èsser contigú).

Son ostal aten la glèisa.

aténer / atenir (s') : creire a ; se'n téner a ; trabalhar

sens relambi ; s'amaisar / s'apasiar.

S'aten a çò que li prometèron.

S'aten a son trabalh del matin al ser.

Tota dolor s'aten un pauc amb lo temps.

aténher / aténger (v. tr.) : ajar / arribar a tocar / atrapar.

Pòdi pas aténher la salsissa de la pèrga.

atengut (adv.) : de contunh.

atengut, -a (p.p. de s'aténer) : S'es atengut a son trabalh.

atengut, -uda (p.p. d'aténher) : ajat, -ada / atrapat, -ada.

Ai atenguda la topina de la laissa nauta.

atenir : v. aténer.

atentaire, -a (subs.) : embelinaire, -a.

atentenar (v. tr.) : enganar amb de promessas vanas ;

atermenar / temporanar / temporejar.

A la tissa d'atentenar (t.a.)

atentiu, -iva : que fa atencion.

atentivament : amb atencion. Fa atentivament tot çò que fa.

atenuacion : accion d'atenuar, de diminuir, d'amenir. (R. V, 360)

atenuar (v. tr.) : amenir / diminuir / afeblir / assuausar.

atenuar (s') : s'amenir / se diminuir / s'afeblir /

s'assuausar. Atenuar una dolor.

atenuatiu, -iva : qu'atenua.

Las circomstàncias atenuativas d'un delicte.

aterectomia : ablacion o destruccion de las placas d'ateròma.

v. angioplastia.

aterman, -a : natura d'un còrs qu'absorbís las radiacions

calorificas.

atermància : natura de çò atermic.

atermic, -a : sens calor ; sens fèbre ; sens reaccion termica.

Motor atermic. Malautiá atermica. Reaccion atermica.

aternir (v. tr.) : acabar.

aternir (s') : s'acabar.

aternit, -ida : acabat, -ada ; estequit, -ida ; magre, -a

coma un pic / magre, -a coma una bicicleta.

aterina (f.) : meleta / potina (mena de sarda pichonèla)

aterogèn, -a : qu'amòda l'ateròma.

aterogenèsi (f.) : formacion d'ateròmas suls las parets de

las artèrias.

aterotòm (m.) : aparelh per enlevar los ateròmas arterials.

ateròma (m.) : tumor enquistada que conten un depaus

rosselós, mòl e grumelós ; lesion intèrna de las artèrias,

caracterizada per un depaus de lipids.

Ateròma arterial. Ateròma cutanèu : quist sebacèu.

ateromatós, -osa : relatiu, -iva a un ateròma ; de la natura

d'un ateròma.

ateromatòsi (f.) : afeccion de las artèrias caracterizada a

l'encòp per de lesions aretomatosas e per de lesions

d'aterioscleròsi.

ateroscleròsi (f.) : arterioscleròsi que presenta a l'encòp

de lesions aretomatosas e una scleròsi de las parets

vascularas.

aterrar (v. tr.) : englajar ; abatre ; terrassar ; cauçar una planta ;

davalar sus tèrra (avion) Aquel accident nos aterrèt a totes.

L'avion aterrèt a l'ora prevista.

aterrar (s') : s'abatre ; s'abausonar.

aterrament / aterratge / aterriment : accion d'aterrar (avion)

aterrir (v. tr.) : far venir posca ; consumir ; emplenar de

tèrra : comolar ; far venir terrós, -osa ; far venir blanc, -a

coma lofa de can.

aterrir (s') : s'engrunar / se bresar ; se comolar ;

venir blanc coma lofa de can ; se metre a sec.

aterrit, -ida : blanc, -a coma lofa de can ; avalat, -ada.

atesar (v. tr.) : tibar / estirar.

atesat, -ada : tibat, -ada / estirat, -ada.

atessar (v. tr.) : donar lo sen / far tetar ; arredre (alachar)

La maura, d'en primièr, voliá pas atessar.

atessada : tetada.

atessament : alachament.

atestacion : accion d'atestar ; vertat atestada ; document

qu'atèsta (R. IV, 358)

atestar (v. tr.) : afirmar que quicòm es segur ; autenticar.

atestat, -ada : autenticat, -ada.

atestir (s') : s'encapriçar / s'encapriciar / s'obstinar.

atestudir (s') : venir caput, -uda.

atestuditge : capuditge.

atetonar (v. tr.) : far tetar.

atetonat, -ada / atetonit, -ida : que teta plan.

atetonir (s') : se penjar al sen ; tetar sovent ; tetar plan.

atetòsi (f.) : afeccion caracterizada per de movements

involontaris, lents, reptatòris , e que tòcan mai que mai a

las extremitats.

atetosic, -a : relatiu, -iva a l'atetòsi. Movements atetosics.

atèu, atèa (adj. e subs.) : que denèga l'existéncia de Dieu.

Se ditz atèu, mas sabi plan que nos mentís.

ateunhar / ateunhir (v. tr.) : aprimar ; atenuar ; amenir /

amendrir ; aplatar / aplatir.

ateunhar / ateunhir (s') : s'amendrir ; venir tèunhe, -a.

ateunhit, -ida : amendrit, -ida ; tèunhe, -a. t.a. çaisús.

atge : edat (f.) v. (R. III, 235 - L. 32)

-ATGE : sufix que marca l'accion del vèrb : maridatge - salatge.

sufix que balha de collectius : coratge - brancatge.

atimia : diminucion o abséncia de manifestacions afectivas.

atimormia : pèrdia de l'afectivitat.

* atjat, -ada : vièlh, -a. v. (R. III, 235 - L. 32)

Èra pas encara atjat per far un mòrt.

atieirar (v. tr.) : enrenguetar / entieirar (metre en tièiras)

encarrar (metre buòus, vacas o caval a la carreta)

atieirar (s') : se metre en dever de.

atieirat, -ada : t.a. d'atieirar.

atifargas (f. pl.) : apleches ; equipament ; atiralh.

Las atifargas d'un pescaire, d'un caçaire...

atilhament : arrengament ; adornament ; afiscalhament.

atilhar (v. tr.) : arrengar ; adornar ; afiscalhar.

atilhat, -ada : arrengat, -ada ; adornat, -ada ; afiscalhat, -ada.

S'es atilhada per anar a la fèsta.

atimbrat, -ada : seren, -a.

Temps atimbrat : temps seren.

Temporada atimbrada : temporada serena.

atimia : perturbacion patologica caracterizada per una

indiferéncia e una inactivitat totalas ; abséncia de timus.

atimolimfoplasia : alimfocitòsi congenitala.

atimonar (v. tr.) encarrar (metre los buòus a la carreta) ; metre

los buòus a la mossa, al brabant.

atimonat, -ada : encarrat, -ada (s.p. e s. f.)

atindar (v. tr.) : adornar ; atilhar ; plaçar ; organizar.

atindar (s') : s'adornar ; s'entindar ; s'afiscar ; s'adornar.

atindat, -ada : atilhat, -ada ; afiscat, -ada ; adornat, -ada.

atindolar (v. tr.) : entindonar (metre una barrica sus un tind)

atindolar (s') : se metre al bèl (temps)

Lo temps s'es plan atindolat.

atintar (v. tr.) : clinar ; acantelar ; recolar / trescolar.

atintar (s') : se clinar.

atintat, -ada : clinat, -ada.

atintelar (v. tr.) : plaçar quicòm sus un supòrt ; metre en

equilibri.

atintelat, -ada : plaçat, -ada sus un supòrt ; en equilibri.

atipia : estat de çò atipic o de q.q. d'atipic.

atipic, -a : que revèrta pas lo tipe (modèl) normal.

atipicament : d'un biais atipic.

atir (v. tr.) : acotir (corsar)

atira : aplech d'afachaire per estirar las pèls.

atiraire, -a / atirant, -a : atractiu, -iva. (R. V, 365)

atiralh : atifargas. S'èra cargat tot son atiralh de caçaire.

atiralhar (v. tr.) : arrengar ; preparar / aprestar.

atiralhar (s') : se preparar / s'aprestar.

atiralhat, -ada : afiscalhat, -ada.

Jès, paure dròlle, consí te siás atiralhat !

atirament : atraccion.

atirar (v. tr.) : atraire ; sedusir.

atirat, -ada : atrach, -a ; sedusit, -ida.

atiroïdia : abséncia de secrecion de la glandola tiroïda.

atisar (v. tr.) : entusar / empusar / abrasugar. Atisar lo fuòc.

atisar (s') : s'abrasugar.

atisat, -ada : entusat, -ada.

atissar (v. tr.) : escometre ; encanissar ; molestar (R. IV, 227)

aver en òdi.

Atissi l'òli de ricin e lo de fetge de merlussa.

atissar (s') : s'encanissar.

S'es atissada sus aquel prètzfach.

atitolar (v. tr.) : coconar ; torolhar ; amistosar ; amigadar ;

calinhar / calinhejar.

An totjorn atitolada lor filha unenca.

atitolar (s') : s'amigadar. Totes dos se son plan atitolats.

atitolat, -ada : t. a. d'atitolar.

atlant : estatua d'òme que fa supòrt a un entaulament.

atlantic, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a l'ocean que se tròba

entremièg las Americas e l'ensemble Euròpa-Africa ;

relatiu, -iva a Atlàs.

Ocean atlantic. Litoral atlantic. Pacte atlantic.

atlantisme : estrategia politica e militara de l'OTAN ;

actitudfavorabla a l'OTAN.

atlantista (m. e f.) : adèpte, -a de l'OTAN.

ATLANTO- : forma prefixada del grèc atlantikòs (atlantic)

atlantomediterranèu, -èa : relatiu, -iva a Atlantic

e Mediterranèa.

atlantosaur : reptil fossil del cretacèu, de 40 mètres de long.

Atlàs : gigant de la mitologia grèga.

atlàs : ensemble montanhós d'Africa del nòrd ; colleccion de

mapas dins un volum ; primièira vertèbra cervicala.

atlèta (m. e f.) : persona que fa d'atletisme.

atletic, -a : relatiu, -iva a un o una atlèta.

atleticament : d'un biais atletic.

atletisme : ensemble d'espòrts individuals (corsa, saut...)

atlodim : mostre de dos caps sus un còrs unic.

atmidomètre : aparelh per mesurar la quantitat d'un liquid

evaporada dins un temps donat.

atmidometria : mesura de la quantitat d'un liquid evaporada

dins un temps donat.

ATMO- : forma prefixada del grèc atmòs, -ou (vapor)

atmolisi (f.) : separacion dels elements constitutius

d'una mescla gasosa.

atmosfèra : massa d'aira qu'enròda la tèrra ; porcion d'aire

contenguda dins un local ; unitat de pression ; ambient.

L'atmosfèra d'un roman : l'ambient d'un roman.

atmosferic, -a : relatiu, -iva a l'atmosfèra.

La pression atmosferica.

atocament : accion de tocar o d'atocar.

atocar (v. tr.) : tocar ; ajar : tànher ; concernir.

Aquò m'atòca pas brica.

atocat, -ada : t. a. çaisús.

atoissar (v. tr.) : asimar una mèla.

atoissar (s') : s'asimar (mèla de cotèl, de dalha...)

Quand la dalha s'atoissa cal trapar la pèira d'agusar.

atoissat, -ada : asimat, -ada.

atòl : iscla anulara de las mars tropicalas, constituïda

d'escuèlhs de coralhs qu'enròdan una laguna centrala

sonada lagon.

atòm : particula extraordinàriament pichonèla constitutiva

elementala (R. VI, 222 - L. 136) de la matèria ; quantitat

bravament pichonèla de quicòm.

L'atòm es compausat d'un nuclèu e d'electrons.

Lo paure dròlle a pas un atòm de biais !

atomic, -a : relatiu, -iva a l'atòm. Bomba atomica.

atomicament : d'un biais atomic.

atomicitat : nombre d'atòms d'una molecula.

atomista (m. e f.) : especialista (m. e f.) de recèrcas atomicas.

atomizacion : destruccion amb d'armas atomicas ;

desagregacion.

atomizador : vaporizador.

atomizar (v. tr.) : reduire (R. III, 85) a d'atòms ;

destruir (R. III, 563) amb d'armas atomicas ; desagregar

un ensemble coërent.

Hiroshimà foguèt atomizada en 1945.

Los agricultors son de mai en mai atomizats (s.f.)

atòn, -a : natura d'una vocala o d'un diftong que pòrta

pas d'accent ; natura d'unas formas de pronoms personals

coma « me, te, se » ; natura de q.q. que manca d'energia,

de fòrça, de vivacitat, de q.q. de flac / d'amòrf / de mòl.

Vocalas atònas : lo a de cabrit, de lanut, de pòrta...

lo e de segur, ase, paire, maire...

lo o de portal, de demorar...

lo i de milgrana, d'armari...

lo u de curar, de mudar...

Diftongs atòns : lo au d'ausir, d'auriòl, d'ausar...

lo eu de beuriam, de teulada...

lo ou de soudar, de plourà...

lo ai de laissar, de mairal...

lo ei de peissonièr, de creissent...

lo oi de boisson, de moisset...

v. gramatica d'Alibèrt, pp.16 e seguentas.

atonal, -a : que seguís pas las leis tonalas de l'armonia.

atonalitat : sistèma d'escriptura musicala estrangièr a las

règlas tonalas de l'armonia.

atonia : flaquièira (manca de fòrça, de vitalitat, de vivacitat)

atonic, -a : relatiu, -iva a l'atonia ; que patís d'atonia.

atonicitat : natura de çò atonic, de q.q. d'atonic.

atopinar (v. tr.) : entopinar / metre en topina ; encoconar.

atopinar (s') : s'entopinar ; s'encoconar.

atopinat, -ada : entopinat, -ada / encoconat, -ada.

126

atopognosia : impossibilitat de localizar una sensacion

tactila o dolorosa normalament percebuda.

atorar (v. tr.) : comolar amb de tèrra ; metre q.q. a la rega.

atorat, -ada : comolat, -ada amb de tèrra ; mes, -a a la rega.

atornar (s') : s'aparar ; se revenjar ; tornar còp per còp.

atornat, -ada : aparat, -ada.

atornelar (v. tr.) : rengar / metre en òrdre.

atornelat, -ada : rengat, -ada (adj.) ; en òrdre.

atornhit, -ida : agarrussit, -ida ; engamassit, -ida ;

arrascassit, -ida.

La vegetacion atornhida d'un causse.

atortir (v. tr.) : far venir tòrt.

atortir (s') : venir tòrt.

Lo camin s'atortissiá per de travèrses impossibles.

atortit ,-ida : vengut tòrt, venguda tòrta.

atostonar (v. tr.) : far una tòsta.

atostonar (s') : s'emplastrar.

atostonat, -ada : tostat, -ada ; emplastrat, -ada.

Aviá lo morre tot atostonat de mèl.

atots (un) : una carta mèstra ; una sofla / un brave carpan.

Me mandèt un atots que me virèt de part !

atoxic, -a : sens toxicitat.

atoxicitat : abséncia de toxicitat.

atrabalhir (s') : prene gost al trabalh.

atrabalhit, -ida : trabalhaire, -a / afogat, -ada al

trabalh / laboriós, -osa (R. IV, 4)

atrabiliar, -ària : ipocondriac, -a (totjorn preocupat, -ada

per sa santat ; ernhós, -osa / aissable, -a)

Temperament atrabiliar. Colèra atrabiliària.

atraç : montet.

atraces : d'apleches ; d'aisinas ; de bagatges.

atraçador : aplech de lachaire per copar la calhada.

atraçar (v. tr.) : traçar un camin ; amassar pauc a pauc (tesaurisar)

Atracèron una dralha dins la selva.

atraçat, -ada : traçat, -ada (camin, carrièira...)

atracada : montet ; apilament.

atracar (v. tr. e intr.) : amontetar ; apilar ; se far un camin

dins la nèu.

Nos calguèt atracar dins un nevièr de dos palms.

atraccion (f.) : accion o resulta d'atirar ; fòrça qu'atira.

Las atraccions d'una fèsta. L'atraccion universala.

atrach / atrait / atraccion : accion o resulta d'atraire.

atrachar (s') : se trachar / se mainar.

S'atrachava pas qu'aviá la bragueta dobèrta.

atrachat, -ada : atrach, -a / atirat, -ada.

atrachelar (v. tr.) : far de trachèls de cambe o de lana.

atrachelat, -ada : en trachèls. v. trachèl.

atracir (v. tr.) : afeblir (far venir trace / traça) / anequelir.

atracir (s') : s'afeblir ; venir trace, traça ; s'anequelir.

Lo paure vièlh s'atracís un pauc mai cada jorn.

atracit, -ida : vengut trace , venguda traça. (R. II, 141)

atractiu, -iva : atirant, -a. (R. V, 401)

atraïnar (v. tr.) : entraïnar ; domdar.

atraïnar (s') : s'entraïnar ; far d'exercicis / s'exercir.

atraïnat, -ada : t.a. çaisús. (R. III, 241)

atraire (v. tr. e intr.) : atirar ; sedusir.

atransir (s') : cambiar ; se far vièlh ; se rafir ; s'aconsomir.

S'atransís cada jorn, qu'es vengut plan vièlh.

atransit, -ida : vengut vièlh, -a ; rafit, -ida ; aconsomit, -ida.

atrantolir (s') : s'atransir ; s'acarcavelir ; s'anequelir de

vielhum.

atrantolit, -ida : acarcavelit, -ida ; atransit, -ida.

atrapa / atrapadissa / atrapador : atrapatòri / engana.

atrapaire, -a / atrapador, -a : farsejaire, -a.

atrapador, -oira : nèci, nècia / piòt, -a / pèc, -a.

atrapamoscas : engana per trapar de moscas.

atrapanèci : engana per trapar de personas piòtas.

atrapavèspas : engana per trapar de vèspas.

atrapar / trapar (v. tr.) : agantar ; trobar ; encontrar.

atrapar (s') / se trapar : tombar dins una trapa (trauc,

tendèla, laç...)

atrapat, -ada (sens figurat) : moc, -a / moquet, -a.

atràs (adv.) : enrè ; darrièr.

atrasent, -a / atractiu, -iva : qu'atira ; que sedusís.

Un trabalh atrasent. Una persona atrasenta.

atrassar (s') : s'atardivar ; demorar enrè ; se pèrdre ;

s'endormir.

atrassat, -ada : atardivat, -ada ; enrè.

« atreflar » : v. atreular.

atremia : flaquesa granda, mas sens astenia musculara.

atremolir (v. tr.) : far tremolar.

atremolir (s') : tremolar.

atremolit, -ida : que tremola. v. tremolar.

atrempar (v. tr.) : trempar (t.a) ; trempar l'acièr ; moderar ;

beure pendent lo repais.

atrempat, -ada : tremp, -a ; trempat, -ada.

atrencadura : arrengament ; preparacion.

atrencaire, -a : persona qu'arrenga quicòm.

atrencament / atrencatge : accion de preparar, d'arrengar,

d'acomodar, d'agençar...

atrencar (v. tr.) : arrengar ; aprestar la tèrra ; cultivar ;

atilhar / afiscalhar ; ordir ; acalonjar ; assortir.

atrencar (s') : s'afiscalhar.

atrencat, -ada : t.a. çaisús.

atrepsia : debilitat extrèma de nenons per causa de

malnutricion.

atresia : oclusion parciala, congenitala o pas, d'un orifici

o d'un conduit natural.

Atresia del budèl prim. Atresia arteriala.

atresic, -a : relatiu, -iva a l'atresia ; que patís d'atresia.

atretant (adv.) : aitant. En atretant : entretemps.

atretant que : mentre que.

Atretant que molziá las fedas, pregava.

atretzenar (v. tr.) : metre per tretze ; assortir ; agençar ;

combinar ; ajustar ; completar ; molestar ; agantar pel còl :

Se faguèt atretzenar pels gendarmas.

atretzenat, -ada : t.a. çaisús.

atreular (v. tr.) : far pàisser lo bestial pel trefuèlh.

Atreulava sens jamai laissar conflar cap de feda.

atreulat, -ada : que pais pel trefuèlh.

atribuable, -a : que pòt èsser atribuit, -ida.

atribucion : accion o resulta d'atribuir quicòm a q. q.

atribuible, -a : que pòt èsser atribuit, -ida.

atribuir (v. tr.) : donar quicòm a q.q.

Suèda atribuís cada an sos famoses Prèmis Nobèl.

atribuir (s') : s'arrogar, obténer.

S'es atribuit totes los prèmis de la classa.

atribuit, -ida : donat, -ada.

L'ostal li foguèt atribuit pel testament de son paire.

atribut : predicat ; prerogativa / privilègi / qualitat ;

simbòl ; çò que qualifica quicòm o q.q.

Lo rire, çò dison, es un atribut de l'òme.

127

atributari, ària : persona que quicòm li es atribuit.

atributiu, -iva : qu'indica o enóncia un atribut ; que balha

un drech qu'òm aviá pas ; relatiu, -iva a un atribut.

Mot atributiu : mot utilizat coma atribut.

Proposicion atributiva : l'encontrèri que se passejava.

atributivament : coma atribut.

Adjectiu utilizat atributivament.

atricar (v. tr.) : escarrassar ; esturrassar ; atrencar.

Atrica plan la tèrra abans de semenar.

atricat, -ada : t. a. çaisús.

atricion : contricion que nais de la paur del castic o de la vergonha,

mai que non pas de l'amor de Dieu ; tèrme medical per qualificar

l'estat d'un teissut après una brava contusion.

atrigar (v. intr.) : languir de.

M'atriga pas de venir vièlh : languissi pas de me far vièlh.

atrigat, -ada : impacient, -a de...

« atripassar » : v. apitrassar.

atriquia : abséncia congenitala de pel e de pels.

atristar (v. tr.) : entristesir. La novèla de sa mòrt m'atristèt.

atristar (s') : s'entristesir. M'atristi de lo saber desocupat.

atristat, -ada : entristesit, -ida.

ATRO- : forma prefixada del latin ater (negre)

v. atropurpurenc.

atrobaire : trobador.

atrobament / atrobat : invencion ; trobalha / tròba.

atrobar (v. tr.) : trobar ; inventar.

atrobar (s') : se trobar / s'encontrar.

atròç, -a (adj.) : monstruós, -osa ; cruèl (R. VI, 174 - L. 103)

Un crim atròç. Una injustícia atròça.

atroçament : amb atrocitat ; d'un biais monstruós.

atroçar (v. tr.) : atricar / escarrassar / esturrassar ; micalhar.

atroçat / atrocelat, -ada : t. a. çaisús.

atrocelar (v. tr.) : abocinar.

atrocitat : acte atròç ; estat de çò atròç.

atrocitòsi (f.) : absorpcion d'una substància estrangièira

pel citoplasma cellular, seguida de fenomèns de

concentracion e de floculacion qu'amòdan de formacions

granulosas.

atrofia (t. med.) : consompcion (R. VI, 160) per manca de

noiridura ; amagriment e estequidura del còrs o d'una partida

del còrs ; arrèst fortuít del desvolopament d'un organ.

Atrofia d'un membre après un accident.

atrofiar (v. tr.) : estequir ; afeblir, diminuir.

atrofiar (s') : s'estequir.

Los muscles d'un paralisat s'atrofian.

atrofiat, -ada : estequit, -ida.

atrofic, -a : relatiu, -iva a l'atrofia ; qu'amòda l'atrofia.

« atrompetar » (l.p.) : doblet abusiu de trompetar.

« atroncar » e derivats (l.p.) : doblets abusius de troncar.

atròpa (plt.) : bèladòna (Atropa belladona)

atropadissa : brava tropelada.

atropament : atropelada / atropelament.

atropar / atropelar (v. tr.) : amassar en tropèl.

atropar (s') / s'atropelar : s'amassar en tropèl.

atropat, -ada / atropelat, -ada : en tropèl.

atropelament : atropament / atropelada.

atropina : alcaloïd toxic de la beladòna e de qualques

autras plantas (estramòni e autras solanacèas)

atropinic, -a : relatiu, -iva a l'atropina.

atropurpurenc, -a : d'una color porpra que tira sul negre.

atrulhiment : amagriment.

atrulhir (s') : venir magre.

atrulhit, -ida : vengut magre, venguda magra.

atrumar / entrumir (v. tr.) : escurcir.

atrumar / entrumir (s') : s'ennivolir ; venir auratjós ;

s'enfosquir ; s'entristesir.

Après lo quinze d'agost, sovent, lo temps s'atrumís.

atubaire, -a : alucaire, -a.

atubal : lenha menuda.

atubament : accion o resulta d'atubar, d'alucar.

atubar (v. tr.) : alucar ; enflamar.

atubar (s') : s'alucar / s'enflamar.

atubat, -ada : alucat, -ada ; enflamat, -ada.

atucaire, -a : assucaire, -a.

atucament : accion o resulta d'assucar.

atucar (v. tr.) : assucar ; macar.

atucat, -ada : assucat, -da ; macat, -ada.

atudador : aplech per atudar.

atudaire, -a : persona qu'atuda.

atudar (v. tr.) : escantir.

atudar (s') : s'escantir.

atudat, -ada. (t.a.) Es una persona atudada.

atufegar (v. tr.) : cultivar ; adobar ; arrengar ; afiscalhar.

atufegar (s') : s'afiscalhar.

S'atufeguèt per èsser pas reconegut.

atufegat, -ada : t.a. çaisús.

atunir (s') : s'aconsomir ; se sondormir ; s'endormir.

atunit, -ida : aconsomit, -ida ; sondormit, -ida ; ...

atupiment : escantiment ; estabosiment.

atupir (v. tr.) : acaptar (cobrir) ; estofar ; atudar ; far calar ;

estabosir.

atupir (s') : se calar d'estabosiment.

atupit, -ida : atudat, -ada ; estabosit, -ida ; estup, -a.

atur (m.) : aplicacion ; desir d'aprene ; obstinacion (R. V, 339)

aturar (v. tr.) : arrestar ; plaçar ; aplicar ; apevar quicòm

contra quicòm ; constrénher / constrénger ; corroçar ; metre

a la rega ; tampar un trauc ; comolar un valat, una trencada.

En vila, totes los poses son un pauc aturats.

aturat, -ada : t.a. çaisús.

aturar (s') : s'aplicar ; permejar ; se rebutar pas ; s'obstinar.

aturat, -ada : obstinat, -ada... t.a. çaisús.

aturrar (v. tr.) : esturrassar ; assucar ; terrassar ; deslargar

lo bestial.

aturrador : mena de rotlèu per esturrassar.

atusar (v. tr.) : atudar ; assucar.

atusar (s') : s'atudar ; s'apasiar ; se calar.

atusat, -ada : t.a. çaisús.

atzebib (m.) : rasims secs.

AU- : cercar tanben a al- e a arauba

: v. alba.

aubanèl : mena de falcon ; noblilhon / gentilhastre.

aubaliga : frucha de l'aubaliguièr (mena de drulhièr)

Aubanèl Teodòr (1829-1886) : grand poèta occitan de Provença.

Aubanha : nom de vila d'Occitània.

aubar : v. albar.

« auben » : v. òc-ben.

aubenca / albenca : partida tendrièira jos la rusca d'un arbre.

aubèrga / aubèrja / aubergariá : abitarèla (arc.)

Es totjorn a l'aubèrga, a pintonejar.

aubergament : accion de lotjar, d'acomodar q.q.

aubergaire, -a (subs.) : persona que ten una aubèrja.

aubergar (v. tr.) : acomodar (lotjar)

128

aubergat, -ada : acomodat, -ada (lotjat, -ada)

aubergina : frucha de l'auberginièira / viet d'ase (l. p.)

auberginièira (plt.) : (Solanum Melongena)

auberon (un) : tròç que fa partida d'una sarralha.

aubespin : v. albespin.

aubiaga : mena de balet.

aubica : mena de figassa violeta.

aubicon : mena de figa longaruda e negra de Sant Joan.

aubièca : cocorda. E non pas « citrolha » (fr.)

aubièr : v. aliguièr.

aubilha : quicòm que val pas gaire.

aubin (plt.) : fava fòla / pese de lop (Lupinus albus)

Aubin : nom de vila de Roergue (Occitània)

aubire : èime ; volontat ; coratge ; gost ; opinion. (R. IV, 375)

aubirar (v. intr.) : estimar ; pensar ; imaginar ; avalorar.

aubirat, -ada. v. albirar.

« aubòi » (fr.) : v. graile.

« aubolar » : v. çaijós.

auborar : v. arborar.

Aubrac : nom de montanha e de region d'Occitània.

« aubre ». v. arbre.

aubricòt. v. albricòt.

« aubrespin » : v. albespin.

aubrilha. v. albrilha.

aubuga. v. albuga.

auc : gabre (mascle de l'auca)

aüc / aücal : cridadissa que s'esperlonga. v. p. 1014.

auca : feme de l'auc. (Anser anser)

mata d'èrba sostada per la dalha.

auca salvatja : (Anser cinerus)

auca de mar : (Larus marinus)

auca negra : (Anser torquatus)

auça : augment ; èrsa ; pòst que servís de ridèla ; muscle

de l'entramble del buòu.

aüca : machòta (aucèl que buta d'aücals) (Strix aluco)

aucada : coada d'auca.

auçada / auçor : nautor.

aücaire, -a : persona que buta un aüc ; que revèrta un aüc.

Reumàs aücaire e non pas « cocolucha » (fr.)

auçaire, -a : persona qu'alèva lo prètz.

auçament / auçatge : accion o resulta d'auçar.

« auçana / auçanèla » : v. acina.

auçaprem : còta d'alús ; premsa de vendémia.

aücar (v. tr e intr.) : butar una cridadissa que s'esperlonga.

auçar (v. tr. e intr.) : alevar ; augmentar lo prètz.

auçar (s') : s'alevar ; se relevar.

aucassin (m.) : mena d'estòfa sarrada ; tèla (tela) de

matalàs. E non pas « cotil » (fr.)

aucat : aucon (auca jove)

« aucèl » : v. orcèl.

aucèl : passerat ; aplech de maçon per carrejar lo mortièr

sus las espatlas.

aucèl de passa : aucèl de passatge.

aucèl pica l'abelha (plt.) :(Ophrys apifera ; Ophrys scolopax)

aucèla : feme de l'aucèl ; femna viradissa o ardimanda.

aucelaire, -a / aucelièr, -ièira : caçaire, -a d'aucèls ;

elevaire, -a d'aucèls ; mercadièr, -ièira d'aucèls.

aucelalha / aucelamenta : doblets d'aucelum.

aucelar (v. tr.) : pondre ; coar ; avidar los aucelons ; parlar pus

gròs ; se metre en colèra ; s'espelofir (s.f.)

aucelariá : elevatge d'aucèls.

aucelàs : aucèl de rapina en general.

aucelejar (v. intr.) : badar / dugar.

aucelet / aucelon : passerat jove.

aucelièr, -ièira (adj.) : faribòl, -a ; esterlucat, -ada.

aucelièira : volador ; filat per pescar d'anets.

aucelilha / aucelina : doblets d'aucelum.

aucelonaire : caçaire d'aucelons.

aucelonar (v. intr.) : caçar d'aucelons.

aucelum : los aucèls en general.

aucet : levet (plec fach a una rauba per la gardar de rebalar)

« auchava » : v. ochava.

aucièira : cordatge gròs (mar.) ; bordadura en brave malhum

d'un filat de pesca ; còrda flotaira d'un filat.

« auciprès » : v. cipressièr.

aucir / aucire (v. tr. e intr.) : tuar.

aucir / aucire (s') : se tuar.

aucit, -ida : tuat, -ada.

« auclon » : v. arcolan.

auçor : auçada / nautor.

D'aquela auçada veiràs tot lo país de Foish.

aucun / alcun (adj.) : pas cap ; qualque.

aucunament : de cap de biais.

aucuns còps (d') : de còps. D'aucuns : d'unes.

auçura : nautor / airal naut.

auçut, -uda : montuós, -osa.

Auda - Audeta : prenoms.

audàcia : front / impudéncia ; ardidesa ; ausardariá.

O azardèt tot sus un còp d'audàcia.

T'an graciosat d'aquò e as l'audàcia de romegar !

audaciós, -osa : ausard, -a.

audaciosament : d'un biais audaciós.

Aude (m.) : ribièira e departament d'Occitània. v. p. 1053.

audenca : la val d'Aude ; aigat de la ribièira Aude.

Audeta : prenom (diminutiu d'Auda)

« audi » : v. làupia.

audi : vam; coratge ; vigor. (del lat. audere)

audi : òdi - fastic. (del lat. odium)

AUDI- : forma prefixada del latin audire (ausir)

audible, -a : que pòt èsser ausit, -a.

audicion : ausiment (accion o resulta d'ausir, d'entendre) ;

presentacion per un artista o una artista de son repertòri o

d'una partida de son repertòri per èsser admés, -esa

endacòm. Perturbacions de l'audicion.

Audicion de testimònis. Passar una audicion.

audicionar (v. tr.) : far passar una audicion a un actor,

una actritz, un cantaire, una cantaira...

audicionar (v. intr.) : passar una audicion.

audiéncia : admission a èsser ausit ; parlicada consentida a

q.q. ; amassada de jutges per decidir ; importància numerica

d'un public qu'escota una emission de ràdio, qu'agacha una

emission de television...

Lo discors agèt l'audiéncia que se meritava.

Demandèt una audiéncia a l'ambaissador.

L'audiéncia perdurèt tota l'aprèsdinnada.

audidesparaulament : desparaulament congenital sens

sordièira, d'origina neurologica o psicologica.

Audila / Odila : prenoms.

« audimat » (fr.) : audimètre.

audimètre : aparelh utilizat per las cadenas de television

o de ràdio per mesurar lo taus d'escota d'una emission ;

taus d'escota.

129

audimetria : mesura de l'audiéncia d'una emission.

AUDIO- : forma prefixada del latin audire (ausir)

audioconferéncia : teleconferéncia difusada de

mercé un biais de comunicacion que permet sonque

(solament) la transmission de la paraula.

audiodisc : disc que de sons i son enregistrats.

audiofòn : aparelh utilizat per las personas sordanhas per

entendre melhor.

audiofonologia : especialitat medicala de la fonacion, de

l'audicion e del lengatge.

audiofrequéncia : frequéncia que correspond a de sons

audibles, e utilizada per la transmission e la reproduccion

dels sons.

audiogenic, -a : relatiu, -iva a l'audicion ; amodat, -ada

per l'audicion.

audiograma : corba que representa l'acuïtat auditiva segon

la frequéncia dels sons.

audiomètre : aparelh per mesurar l'acuïtat auditiva.

audiometria : ensemble de mesuras per determinar la valor

de l'aparelh auditiu, de l'acuïtat auditiva.

audiometric, -a : relatiu, -iva a l'audiometria.

audionumeric, -a : natura d'un supòrt d'enregistrament

que los sons i son enregistrats jos la forma de senhals

numerics.

audiooral, -a : metòde pedagogic modèrn per ensenhar

una lenga amb de tèxtes enregistrats, legits per d'autoctòns

d'aquela lenga e represes vocalament pels escolans.

Un metòde audiooral es d'una eficacitat granda.

« Occitan, parla ta lenga » es un metòde audiooral.

audioprotesista (m. e f.) : tecnician, -a que vend, adapta e

verifica los aparelhs de protèsi auditiva.

audiovisual, -a : metòde pedagogic per ensenhar una lenga amb

de tèxtes enregistrats, legits per d'autoctòns d'aquela lenga, e

combinats amb de films o d'images que correspondon als tèxtes

enregistrats ; ensemble dels mejans que difusan son e image.

Metòde audiovisual. Mejans audiovisuals.

audit : procèssus de verificacion de l'execucion e del còst

d'una entrepresa. Audit fiscal. Audit social.

auditiu, -iva (adj.) : que concernís l'ausir o l'aurelha en

tant qu'organ de l'ausir.

Aparelh auditiu. Aurelha auditiva. Nèrvi auditiu.

auditor / auditritz : persona qu'escota un cors, la ràdio...

auditòri : ensemble d'auditors. (R. II, 149)

auditorium (lat.) : sala adobada, del punt de vista acostic,

per l'audicion d'òbras musicalas o teatralas, o per

enregistrar d'emissions de ràdio o de television.

Audoard : prenom.

audolièr, -ièira : mena de ferrat per posar d'aiga.

« audós, -osa » : v. odorós, -osa.

aufa / alfa : jonquina e autras èrbas utilizadas per téisser.

aufièr / alfièr : mena de teisseire de plantas.

aufa : tafa (taca blanca). Aufa de nèu : tafa de nèu.

« aufabrega » v. alfasega

« aufanat,-ada - aufanejar » v. ufana - ufanejar

« aufegar » v. ofegar.

aufi : sentor.

aufiar (v. intr.) : sentir / flairar / sentinar.

« auga » v. alga

Augal : mont de Cevenas (Occitània)

« augan » v. ongan.

« augebit » v. atzebib.

augiva, de l'arab dialectal aldjibb per aldjubb, cistèrna.

(forma remplaçada a tòrt pel fr. « ogiva »

« auglana / aulana » v. avelana.

augment : accion o resulta d'augmentar o de s'augmentar.

augmentable, -a : que pòt èsser augmentat, -ada.

augmentacion : augment.

augmentar (v. tr. e intr.) (t.a.) : alevar ; alevar lo prètz.

augmentatiu, -iva.

Porcàs es l'augmentatiu de pòrc.

Porcassàs es un augmentatiu d'augmentatiu.

« Arqui- » es una forma prefixada augmentativa.

« augneta » : v. molinia.

augur, -a : devinaire, -a. (R. II, 143)

Me fisi pas dels augurs.

auguracion : accion o resulta d'augurar.

augurador, -oira : augur, -a.

augural, -a : relatiu, -iva a un augur, -a o a un auguri.

La pretenduda sciéncia augurala es de farlabica.

augurar (v. tr.) : presumir ; devinar / predire ; anónciar.

Aquò augura pas res de bon.

auguri : presagi / divinacion. (R. II, 142)

Es pas quicòm de bon auguri.

August - Augustin - Augustina : prenoms.

august (subs.) : palhassa de circ del nas roge, malabilhadàs

e que se carga un vestit mirgalhat de colors que

s'endevenon pas gaire.

august, -a : qu'amòda respècte e veneracion.

augustament : d'un biais august.

augustinian, -a : relatiu, -iva a sant Augustin o a sa teologia de

la gràcia. Estil augustinian. Pensada augustiniana.

augustinisme : doctrina de sant Augustin sus la gràcia.

aujam : aucelum ; polalha ; filhas ardimandas.

aujam (salat d') : aucelum o polalha servats dins de grais.

Baste n'agèssem pus sovent de salat d'aujam !

aujòl, -a : rèiregrand, -a ; ancian, -a ; davancièr, -ièira.

aujolet, -a : pepin, menina ; vielhòt, vielhòta.

aul / aule, -a : àvol, -a ; marrit, -ida.

Aulària : prenom. Cantilèna de santa Aulària (s. X)

aulesa / aulor (f.) : avolesa.

aulet, -a : rusat, -ada ; emmalit, -ida. L'Aulet : lo Diable.

aulopids : familha de peisses.

aulopifòrmes : familha de peisses.

aumalha : bestial boïn. Ten pas que d'aumalha, pas de fedas.

aumalhada (f.) : mairada : mena de filat per trapar sépias

e barbudas.

« aumeleta » / « moleta » (fr.) : v. pascada.

« aumòrna » : v. almòina.

« aumussa » : v. almussa.

auna (arc.) : mesura anciana.

aunada (plt.) : èrba ronhièira (Inula montana)

aunadòi, -a : sortit, -ida d'Aunat (Auda, Occitània)

aunaire, -a : mesuraire, -a.

aunar (v. tr.) : mesurar a l'auna.

aünar (v. tr.) : unir ; reünir. (R. V, 449)

aunat, -ada : mesurat a l'auna ; mesurada a l'auna.

aunatge : accion o resulta de mesurar a l'auna.

auneta (arc.) : diminutiu d'auna.

aunir (v. tr.) : aborrir ; desonorar.

aunit, -ida : aborrit, -ida ; desonorat, -ada.

Las talhas son totjorn estadas aunidas pel pòble.

aupeta : petnada ; petarrada de caval que pètna.

130

aupetar (v. intr.) : petnar ; córrer en petarradant.

auque (interj. inter.) : donc / doncas. Sètz auque malaut ?

auquet , auqueta (subs.) : aucon, aucona (auc pichon,

auca pichona)

auqueta (plt.) : estanisson (Lampsana communis)

auquièr, -a : gardaire, -a d'aucas.

Soi pas jamai estat auquièr, que teniam pas d'aucas.

aur : metal preciós. Loís d'aur (rosselon : pèça en aur)

aura (lat.) : atmosfèra espirituala qu'enròda quicòm o q.q. ;

simptòma que passava per anónciar una crisi de mal de la

tèrra (tèrme medical de l.p.)

Una aura de mistèri òm auriá dich que l'enrodava.

aura : vent del nòrd ; zefir ; vent ; ventolin.

aura bassa : vent pluèg (vent d'oèst)

aura cauda : marin / auta (vent del sud)

aura drecha : bisa (vent del nòrd)

aura fòla : brava ventada.

auragan : auristre ; tifon ; ciclon.

aura rossa : soledre (vent d'èst)

aurada : ventada.

aurassa : ventàs.

auratge : fòrta perturbacion acompanhada de beleges e de tròns.

auratgegar (v. intr.) : èsser a l'auratge.

auratjós, -osa : a l'auratge. Temps auratjós.

aure / alre (adj. ind.) : quicòm mai.

« aurec » / « auret »» : v. oret.

aurejar (v. tr. e intr.) : airejar ; far de vent ; ventar ; amodar ;

brandir ; tanar (tustassar) ; tirar las aurelhas. (L. 33)

aurejar (s') : s'airejar ; s'amodar ; se trapar per las aurelhas ; se

batre. La sopa es tròp cauda, la cal laissar que s'aurege.

aurejat, -ada : airejat, -ada ; refregit, -ida.

aurelar (s') / s'enaurelar : s'irritar (t.a.) ; s'encolerir.

aurelat, -ada : encolerit, -ida ; irat, -ada.

Aurèli - Aurelian - Aurèlia : prenoms.

aurelia : granda medusa (Aurelia aurita)

aurelha : partida extèrna de l'organ de l'ausir de

cada part del cap de l'òme e de fòrça animals ;

ausidor (ensemble de l'aurelha extèrna e de l'aurelha intèrna)

ala de mossa ; aurelheta d'escudèla.

aurelhada / aurelhal : fregada / fretada d'aurelhas.

aurelha d'ase (plt.) : consòuda (Symphytum officinale)

S. tuberosum)

bolets (Craterellus cornucopioides ) ; (Otidea onotica)

èrba dels paures (Arum maculatum)

bolon (plt.) : (Verbascum thapsus)

centaurèia : (Centaurea nigra) ; (Centaurea scabiosa)

morre d'ase (plt.) : (Leontodon autumnalis)

aurelha de cabra : èrba nosada (Polygonum bistorta)

aurelha de cat (plt.) : (Helvella crispa) ; (Pleurotus ostreatus)

aurelha de cat grisa (plt.) : (Helvella lacunosa)

aurelha de conilh : bolet (Clitocybe cyathiformis)

aurelha de garri : (Dorycnium herbaceum)

aurelha de Judàs (campairòl) : (Auricularia auricula Judae)

aurelha de lèbre : (Plantago lanceolata) ; (Statice limonium)

(Bupleurum rigidum) : (Otidea leporina)

aurelha de mar (molusc) : aurelha de sant Pèire.

aurelha d' òlm : agaric d'olm (Agaricus albo-rufus)

aurelha d' òme (plt.) : asaret (Asarum europaeum)

aurelha d'ors (plt.) èrba de cocut (Primula officinalis)

autra planta : (Ramondia Micoi)

aurelha de rata (plt.) : (Heratium Pilosella)

131

aurelha de sant Pèire (cauquilhatge) : (Haliotis tuberculata)

aurelhal : còp recebut sus las aurelhas ; fretal d'aurelhas.

aurelhar (v. intr.) : escotar.

aurelhar (v. tr.) : tirar q.q. per las aurelhas / fretar / fregar las

aurelhas de q.q. Se faguèt aurelhar per son paire.

aurelhard, -a / aurelhut, -uda : qu'a de bravas aurelhas.

aurelhard : ratapennada. (R. V, 45)

aurelheta : aurelha pichonèla ; ala de mossa ; ala de

còr ; pastissariá freginada a la padena ; d'unes

campairòls ; tot un fum de plantas : l'èrba de cinc

còstas ; l'èrba cura-uèlhs ; l'èrba de peirièira...

aurelhièr : coissinièira.

aurelhièira : aurelha de mossa ; curaurelha (t. a.)

aurelhon : pendilh d'aurelha ; aurelheta de mossa ;

aurelha de pairòl...

aurelhejar (v. tr.) : frequentatiu d'aurelhar.

Aurèli - Aurelia - Aurelian - Aureliana : prenoms.

aurelia : medusa transparenta, tintada de blau. (Aurelia aurita)

aureòla : cercle luminós ajustat al cap d'un image sant ;

respècte per una persona meritosa (s.f.) ; traça laissada

sus una estòfa, un papièr...per una substància destacanta ;

cercle luminós que, de còps, enròda un astre.

Aureòla lunara. Aureòla solara.

aureolar (v. tr.) : enrodar d'una aureòla.

aureolat, -ada : que a una aureòla (sens pròpri e s. figurat)

aureomicina : mena d'antibiotic.

aureta : zefir ; ventolin.

AURI- : forma prefixada del latin aurum (aur)

auric, -a : que conten d'aur ; natura dels compausats

d'aur trivalent. Clorur auric. Sals aurics.

auric, -a : de forma trapezoïdala. Vela aurica.

auricalc : laton.

auricalcita : carbonat basic de coire e de zinc.

auricula (f.) : pendilh de l'aurelha ; aurelha extèrna tota ;

cavitat del còr ; nom de diferents apendixes en forma

d'aurelha ; mena de molusques que lor clesc s'obrís en

forma d'aurelha ; planta : (Primula auricula)

auricular : det coïc / det menèl.

auricular, -a : relatiu, -iva a l'aurelha.

Det, artèria, testimòni ... auriculars.

auriculat, -ada : dotat, -ada d'aurelhas o d'apendixes en

forma d'aurelha.

Gasteropòdes auriculats. Fuèlhas auriculadas.

AURICULO- : forma prefixada del latin auricula (aurelha)

auriculotemporal, -a : relatiu, -iva a l'airal delimitat per

l'aurelha e l'òs temporal.

auriculoterapia : medicacion (R. IV, 173) derivada de

l'acupunctura per medecinar (R. IV, 172) d'unas afeccions

de las aurelhas.

auriculotomia : seccion cirurgicala auriculara.

auriculoventricular, -a : relatiu, -iva a l'encòp a una

auricula e a un ventricul.

auriculovestibular, -a : relatiu, -iva al vestibul de l'aurelha.

aurièira : talvera d'un camp ; òrle d'un bòsc ; bòrd d'un riu.

Laurar las aurièiras : laurar las talveras.

aurieirar (v. tr. e intr.) : metre sul bòrd ; laurar los bòrds.

aurfrés : galons dels ancians vestits liturgics. (R. II, 144)

aurifèr, -a : que conten d'aur. Sabla aurifèra.

aurificacion : accion o resulta d'aurificar.

aurificar (v. tr.) : comolar amb d'aur una dent curada ;

recobrir quicòm amb una pellicula d'aur.

132

auriflam / auriflama : bandièira. (R. II, 145 - VI, 96)

ranoncle (plt.) : (Ranunculus repens)

auriflant : conflet de farga ; confleta / ventabolòfas (inv.)

auriflor : bandièira florada d'aur.

aurifòlh : embrolh (mena de ranoncle)

auriga : lachera / alarga (mena de lachairon doç de las flors rossèlas)

aurignacian : periòde (m.) del paleolitic superior.

aurignacian, -a : relatiu, -iva a l'aurignacian.

aurinhòl : persec-pruna ; mena de planta : (Adonis)

aurinholièr : mena de perseguièr.

auriòl : mena d'aucèl d'un jaune flamejant ; castanha seca;

macarèl (peis) ; redalh / roïbre.

auriòla (plt.) : (Centaurea solstitialis)

corbadòna : (Narcissus poeticus)

sagèl de Nòstra Dama (l.p.) : (Tamus comunis)

mena d'eufòrbi : (Euphorbia)

auriòla masclau (plt.) : mena de cardon.

auriòla roja : centaurèia aspra. (Centaurea aspera)

auriolada : padenada de castanhas rostidas.

auripèl : tèunha lamèla de coire que, de luènh, revèrta d'aur.

auripelar (v. tr.) : chimarrar amb d'auripèls.

auripelat, -ada : chimarrat, -ada amb d'auripèls.

« auriscle » : v auristre.

auriscòpi : instrument per examinar las aurelhas.

auristre : auragan.

auriu, -iva / aurivol, -ivola / aurivèl,-a : arderós, -osa ;

folastre, -a ; baug, bauja. (R. II, 148 - L. 34)

aurivelaire, -a : persona que trabalha l'aur.

aurivelariá : lo trabalh sus l'aur.

aurnèla : mena de centaurèia (Centaurea solstitialis)

auròra : punta de l'alba.

Auròra polara : auròra australa o boreala.

Auròra : prenom.

auroral, -a : de la natura d'una auròra polara.

aurós, -osa : natura dels compausats d'aur univalent.

Oxid aurós.

aurós, -osa : ventat, -ada.

aürós, -osa / urós, -osa : persona que la fortuna favorís ;

que viu gaujosament.

aurotge, -ja : malsapiós, -osa / susceptible, -a.

auruga : mena de ranoncle (Ranunculus arvensis)

jaunissa ; beluga ; brondelon d'atubal que volateja al dessús

del fuòc. (R. II, 147)

aurugal : semonsa.

aurugar (v. tr.) : bufar sul fuòc o l'empusar ; corroçar q. q. ;

abrigar.

aurugar (s') : asprejar (venir aspre)

aus : toison (lana d'un moton tondut)

ausard, -a : audaciós, -osa.

ausardament : audaciosament.

ausaire, -a / ausador, -oira / ausardièr, -ièira : ausard, -a /

audaciós, -osa.

ausant, -a : coma çaisús.

ausar (v. intr. e tr.) : aver l'audàcia de.

ausardariá / ausardiá : audàcia ; temeritat (R. V, 315)

ausbèrg : mena de proteccion dels cavalièrs d'armada.

auscultacion : accion d'escotar lo pitre d'un malaut.

auscultar (v. tr.) : escotar lo pitre d'un malaut.

« ausebí » : v. atzebib.

« ausèl » : v. aucèl.

ausent, -a : que laissa entendre los sons.

« auseral » : v. aseron.

ausèrda : lusèrna.

auserdar : airal semenat en lusèrna.

auserdat : campat de lusèrna.

ausèri (un) : paur / englag.

Aush : nom de vila d'Occitània.

ausiblament : d'un biais per èsser entendut.

ausible, -a : que se pòt ausir (entendre)

ausida (l') : l'entendre ; renomenada ; bruch ; bruch lunhan.

ausida (d') (loc. adv.) : per o aver ausit.

Aprenguèri d'ausida l'occitan parlat.

ausidor : tambor de l'aurelha.

Per aprene las lengas cal aver de braves ausidors.

ausidor, -oira (adj.) : que pòt èsser entendut, -uda.

ausidor, -oira / auseire, -a : auditor, auditritz. (R. II, 150)

ausidoira (l') : lo dedins de l'aurelha.

ausiment : accion d'entendre.

« ausin / ausina » : v. euse.

« ausinar » : v. eusièira.

ausir (v. tr.) : escotar ; entendre ; enausir / escotar

favorablament.

« Quand un paure crida, Dieu l'ausís » Ps. 34, 7.

Ausòni : prenom.

auspici : presagi.

« aussana » - « aussanela » : v. acina - acinèla.

aussent / aissent (plt.) : (Artemisia Absinthium)

aussent menut : mena de citronèla (Artemisia nana)

ausserés, -esa (adj. e subs.) : mena de rasim negre que fa

lo vin de Caurs (Occitània)

austarda : mena de gròs volatil (Tetrax tetrax)

Lo moisset es utilizat per caçar l'austarda.

austenita : constituent micrografic dels acièrs e de las fontas.

austèr, -a : de granda rigor morala ; que fa pròva d'una

granda rigiditat ; despolhat, -ada de tot ornament.

Persona austèra. Mina austèra. Estil austèr.

Educacion austèra. Una bastissa austèra.

austèrament : d'un biais austèr.

austeritat : rigorisme / rigiditat / ascetisme.

austral, -a : del costat del pòl antartic.

Australia : nom de país d'Oceania.

australian, -a : relatiu, -iva a Australia ; sortit, -ida d'Australia.

L'Australian Geoffrey Hull revirèt Catòia en anglés.

australopitèc : ominid fossil d'Africa de l' Èst e del Sud.

Austria : nom de país d'Euròpa.

austrian, -a : relatiu, -iva a Austria ; sortit, -ida d'Austria.

AUT - : forma prefixada de grèc autòs (se meteis)

v. autisme.

aut, -a / naut, -a : elevat, -ada.

aut (d') : d'ennaut / d'amont d'aut.

autament : auturosament.

auta / autan : vent del sud / marin. (R. II, 153)

« L'auta de la nuèch passa pas lo puèg » (Provèrbi)

autar : taula per ofrir de sacrificis als dieus ; taula de fust

o de pèira per dire la messa.

Menar q.q. a l'autar : se maridar de la Glèisa.

autarquia (del grèc autarkeia : que se sufís) : regim d'un

país que se vòl sufire a el meteis ; doctrina que preconiza

aquel regim.

autarquic, -a : basat, -ada sus l'autarquia.

autejar (v. tr.) : assetjar ; acotir (persègre / corsar)

autejat, -ada : t.a. d'autejar.

133

autenc, -a / autiu, -iva / auturós, -osa / autièr, -ièira :

orgulhós, -osa.

autentic, -a : ni fals ni falsificat. (R. II, 24)

autenticacion : accion d'autenticar.

autenticar (v. tr.) : certificar autentic, -a. (R. II, 24)

autenticat, -ada : certificat, -ada autentic, -a.

autenticadament : d'un biais autentic.

autenticitat : qualitat de çò autentic.

« autentificar » e derivats (fr) : v. autenticar.

autesa : nautor ; títol d'onor balhat a un prince o una

princessa. Son autesa lo Prince Untal.

autin : vinha enauçada sus un montet de pèiras.

autinada : tonèla ; trelha.

« autís » : desform. de « otís » (fr.) v. aplech - aisina.

autisme : replec patologic total sus se, acompanhat d'una

pèrdia de contacte amb lo mond exterior.

Autisme (l') : Dieu ; lo Dieu tot-poderós.

autista (adj. e subs. m. e f.) : relatiu, -iva a l'autisme ;

autistic, -a (persona que patís d'autisme o d'autosufiséncia)

Comportament autistic.

autistic, -a : doblet d'autista.

autò (f.) : apocòpa d'automobila. (Lo vintenat de tèrmes

compausats amb aquela acopòca son accentuats coma ela)

AUTO : forma prefixada del grèc autòs (se meteis)

autoabocaire, -a : proprietat d'un veïcul (carri, carreta, camion,

remolc) dotat d'un mecanisme que lo pòt far abocar

automaticament enrè.

autoabocar (s') : s'abocar enrè automaticament.

autoacoblador : dispositiu per acoblar automaticament

de circuits e de generadors electrics.

autoacoblar (v. tr.) : acoblar automaticament. v. çaisús.

autoacoblar (s') : s'acoblar automaticament.

autoacusador, -airitz / autoacusaire : que relèva de

l'autoacusacion. v. (R. VI, 53)

autoacusacion : acusacion de se meteis, normala o

patologica.

autoacusar (s') : s'acusar normalament o patologicament.

autoaderir (v. intr.) : se pegar automaticament.

autoadesiu, -iva : autopegant, -a (que se pèga automaticament)

autoafirmacion : estructuracion de la persona a proporcion de

sa maturitat. L'autoafirmacion d'una persona.

autoafirmar (s') : estructurar sa personalitat.

S'autoafirmar se fa de contunh o per etapas.

autoaglomeracion : aglomeracion automatica.

autoaglutinacion : aglutinacion automatica, amodada

in vitro (lat.) per una aglutinina.

autoaglutinina : autoanticòrs qu'aglutina in vitro (lat.)

las pròprias cellulas sanguinas d'un individú.

autoagression : agression de se meteis ; situacion

patologica amodada per un mecanisme auto-immunizant,

o que s'acompanha d'un auto-immunizant.

autoalarma : alarma que s'amòda automaticament a tal

o tal senhal.

autoamorsatge : que s'amòrsa automaticament.

autoamorsaire, -a : amòrsa automatica.

autoalimentacion : alimentacion automatica.

autoalinhador, -airitz : natura dels mecanismes que

s'alinhan automaticament.

autoalinhament : alinhament automatic.

autoalinhar (s') : s'alinhar automaticament.

autoallergia : allergia amodada per d'autoantigèns.

autoalumatge : inflamacion espontanèa e accidentala del

carburant dins un motor a explosion.

autoamputacion : amputacion de se meteis.

Autoamputacion d'un guèine pres al tracanard.

autoanalgesia : anestesia patologica.

autoanalisi (f.) : analisi psicanalitica de se meteis.

autoancoratge : ancoratge automatic.

autoanticòrs : anticòrs anormal elaborat contra el meteis.

autoantiogèn : antigèn que se forma dins son pròpri teissut.

autoassegurança : assegurança per constitucion de

resèrvas pròprias.

autobiograf, -a : autor, -a d'una autobiografia.

autobiografia : biografia de sa pròpria vida.

autobiografic, - a : relatiu, -iva a una autobiografia.

autobivalent (adj.) : natura d'un cromosòma bivalent que

ven de la duplicacion d'un univalent.

autoblocaire (m.) : sistèma de blocatge automatic utilizat

en alpinisme e en espeleologia.

autòbus : mejan de locomocion collectiu dins una vila.

autòcanilha : veïcul equipat de ròdas sul davant e de

canilhas sul darrièr. (v. l'apocòpa autò)

autòcanon (arc.) : canon montat sus un encastre

d'automobila. (v. l'apocòpa autò)

« autocar » (fr.) : v. autòcarri.

« auto-caravana » (angl. francizat) : v. autòrotlòta.

autòcarri (m.) : mejan de locomocion collectiu entre de vilas.

autòcarrista (m. e f.) : menaire, -a d'autòcarris ; proprietari

de tot un ensemble d'autòcarris. (v. l'apocòpa autò)

autocatalisi (f.) : reaccion quimica qu'amòda ela meteis un

còrs que li servís de catalisaire.

autocatalitic, -a : relatiu, -iva a l'autocatalisi.

autocefal, -a : que relèva pas d'una ierarquia. Glèisa autocefala.

autocefalia : natura de las glèisas e dels evesques

metropolitans ortodòxes que son pas someses a la

jusridiccion d'un patriarca.

autocelebracion : autoglorifiacion (accion de far publicament

e pomposament son pròpri elògi)

autocensura : censura facha per q.q. a propaus de sos pròpris

actes, sos pròpris escriches, sas pròprias paraulas...

autocensurar (s') : fa son autocensura.

autocentrador, -airitz : proprietat d'un mecanisme que

centra automaticament quicòm.

Un ordenador a una comanda autocentrairitz.

autocentrar (v. tr.) : centrar automaticament.

autocentrat, -ada : centrat, -ada automaticament ;

autarquic, -a (basat, -ada sus l'autarquia)

autocentratge : centratge automatic

autocinèsi (f.) : movement que ven d'una causa intèrna.

autocinetic, -a : amodat, -ada automaticament.

autocinetisme : illusion de movement.

autoclau (adj. o subs. m.) : natura d'una tampa, d'una

tampanèla, d'una tampadura jos pression ; glotona de

pression / confidor de pression (recipient metallic de las

parets espessas e de tampa ermetica per far còire o per

esterilizar quicòm per la vapor jos pression)

autocollimacion : collimacion automatica.

autocommutator : commutator automatic.

autocombustion : combustiu espontanèa.

autocompassion : compassion per se meteis.

autocompatibilitat : capacitat d'autofecondacion.

autocompensacion : efècte retroactiu.

134

autoconcurréncia : concurréncia qu'un produit fa a

d'autres produits de la meteissa entrepresa o del meteis

grop d'entrepresa.

autoconduccion : produccion de corrent dins un còrs plaçat

dins un solenoïde sens èsser religat a un circuit electric.

autoconsciéncia : nocion que cadun a de son èsser pròpri.

L'autoconsciéncia d'un nenon ven pauc a pauc.

autoconservacion : lucha de l'organisme per se manténer

en vida e per contrar l'autodestruccion.

autoconsistent, -a : consistent, -a de per se.

autoconsomacion : consomacion de sa quítia produccion.

autocontracte : contracte juridic bilateral formulat per

una sola persona fisica que representa la segonda.

autocontraròtle : accion de s'autocontrarotlar.

autocontrarotlar (s') : contrarotlar sos pròpris comportaments,

sos sentiments, sas despensas, sa malautiá...

Un diabetic se deu autocontrarotlar de contunh.

autocòpia : reproduccion automatica d'un original.

autocopiaire, -a : que pòt far automaticament una autocòpia.

autocopiant, -a : proprietat del papièr qu'un de sos costats

es recobèrt d'una substància que reprodusís l'original, per

simpla pression, a proporcion que l'òm escriu.

autocorreccion : correccion espontanèa d'una deca,

d'una error.

autocorrelacion : correlacion entre las valors d'una

fonccion matematica.

autocoseire, -a (adj. e subs.) : que fa còire o esteriliza jos

pression ; glotona de pression v. autoclau.

autocracia : governament del poder absolut.

autocrata (m. e f.) : sobeiran absolut, sobeirana absoluda ;

persona qu'impausa tirannicament sa volontat.

autocratic, -a : tirannic, -a.

autocraticament : d'un biais autocratic.

autocritic, -a : que se critica el meteis ; que formula una

autocritica.

autocritica : critica d'un comportament o d'una òbra facha

per se meteis.

autocriticar (s') : far son autocritica.

autocròm, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a la fotografia en

colors ; tecnica d'aquela fotografia.

autoctòn, -a (adj.e subs.) : relatiu, -iva al país ; sortit del

país (nascut al país)

autoctonia : natura de sisas geologicas que son pas estadas

desplaçadas.

autoctonisme : qualitat d'autoctòn, -a.

autodafé : proclamacion solemna d'un jutjament de

l'Inquisicion (arc.) ; destruccion pel fuòc.

autodalha (l.p.) : dalha amodada electricament.

autodefensa : accion de se defendre de per se ; ensemble

de tecnicas per se defendre e neutralizar son agressor.

autodepuracion : destruccion de las matèrias organicas de sobra

dins las aigas, de mercé los organismes que i vivon.

autoderision : derision al depens de se meteis.

L'autoderision garda q.q. de venir confleta.

autodesembragatge : embragatge automatic.

autodestruir (s') : se destruir de per se meteis.

autodestruccion : destruccion de sa pròpria persona.

autodestructor, -tritz : que se destrutz de per se.

autodeterminacion : causida liura de l'estatut politic d'un

país per sos abitants.

autodeterminar (s') : causir liurament son estatut politic.

autodidacte, -a : persona que s'ensenha tota sola.

autodidactic, -a : utilizat, -ada per aprene quicòm sens

cap de mèstre.

autodidaxia : aprigondiment cultural qu'una persona

o un grop capita de per sa sola volontat.

autodictada : exercici escolar que consistís a tornar

transcriure de per còr un tèxt de qualques linhas.

autodifusion : difusion de las moleculas d'una substància

dins d'autras moleculas de la meteissa substància.

autodigestion : ataca de las parets de l'estomac o del

duodenum pel suc gastric.

autodinamic, -a : que s'amòda automaticament.

autodirector, -tritz : que se pòt dirigir automaticament

cap a sa tòca. Missil autodirector.

autodirigir (s') : se dirigir automaticament.

autodina : natura del circuit que, amb una sola valvula

termoelectronica, i son generadas d'oscillacions localas

que se superpausan al senhal qu'arriba.

autodisciplina : disciplina qu'una persona o un grop

s'impausa volontàriament.

autodisplinar (s') : se disciplinar volontàriament.

autòdrom : circuit per las corsas automobilas.

autoecologia : branca de l'ecologia qu'estúdia los èssers vius.

autoedicion : sistèma d'edicion per ordenador personal, sens

autra intervencion que lo trabalh final de l'estampaire.

autoeditar (s') : compausar sos libres sus ordenador personal.

autoeditor, -tritz : persona que compausa sos libres tota sola.

autoeducacion : educacion per se meteis.

autoelevator, -tritz (adj. e subs.) : que pòt èsser auçat o baissat

automaticament Plataforma autoelevatritz.

autoemolisi (f.) : autodestruccion dels globilhons roges.

autoemorragia : sistèma de defensa d'unes insèctes,

per una emission automatica de sang que pudís, per tal

de rebutar l'enemic.

autoemoterapia : mòde de medicacion que consistís en

injeccion soscutanèa o intramusculara del quiti sang

del malaut per estimular sas defensas organicas.

autoempèut : empeuton levat sus la persona d'empeutar ;

empèut fach amb un empeuton levat sus la persona

d'empeutar.

autoerotic, -a : que relèva de l'autoerotisme.

autoerotisme : recèrca d'una satisfaccion sexuala sens

aver recors a q.q. mai.

autò-escòla : entrepresa privada que i s'ensenha a menar

camions, autòs e motòs. (v. l'apocòpa autò)

autò-escorreguda : circuit toristic amb locacion de veituras

e nuèches d'ostalariás reservadas per un especialista (m. e f.) de

viatges organizats. (v. l'apocòpa autò)

autoespròva : espròva que q.q. pòt passar tot sol per

s'autocontrarotlar. (mot propausat en lòc d'autotèst)

autoesteril, -a : dich de las plantas que lor autofecondacion

demòra bufèca.

autoesterilitat : caracteristica de las plantas que se pòdon

pas autofecondar.

autoestima : qualitat umana d'autovaloracion, essenciala

per l'equilibri psicologic.

autoestimar (s') : s'autovalorar.

« autò-estòp » - « autò-estopaire » : v. autò-stòp - autò-stopaire.

autoexamèn : examèn de per se meteis.

autoexcitacion : dins un generator electric, produccion del

corrent qu'alimenta sos inductors pel quiti corrent.

135

autoexcitator, -tritz : caracteristica d'una maquina

electrica que lo corrent qu'alimenta sos inductors i es

fornit pel quiti induit de la maquina.

autoexplosiu, -iva : dich d'un gas o d'una carga explosiu, -iva

de per se, sens addicion de comburant.

autofag, -a : que s'avida de sos quitis teissuts.

autofagia : nutricion per consumpcion (R. V, 261) de sos

quitis teissuts.

autofecondable, -a : que se pòt autofecondar.

autofecondacion : union de gamets mascle e feme d'un

meteis individú, animal o vegetal, que li permet de

s'autofecondar.

autofecondar (s') : s'autofertilizar.

autofertil, -a : caracteristica de las espècias

vegetalas que l'autofecondacion lor dona de granas

que pòdon grelhar.

autofertilitat : autofecondacion (qualitat de çò autofertil)

autofertilizable, -a : capable, -a de s'autofertilizar.

autofertilizar (s') : se reproduire per autogamia v. pus bas.

autofinançament : finançament d'una entrepresa per l'afectacion

a las despensas d'una fraccion dels beneficis, per un manlèu suls

fons de fonccionament o per un apòrt d'argent fresc.

autofinançar (s') : assegurar son autofinançament.

autofocalizacion : misa al punt automatica.

autofondent, -a : caracteristica d'un mineral que sa ganga

a una composicion que permet sa fusion aisida sens cap

d'additiu.

autofondre (s') : se fondre aisidament sens cap d'additiu.

autofretatge : fretatge automatic.

autogam, -a : dotat, -ada de la proprietat d'autogamia.

autogamia : autofecondacion v. pus avant.

autogèn, -a : dotat, -ada de la proprietat de generar de per se ;

Ossificacion autogèna. Soudadura autogèna .

autogenèsi (f.) : generacion espontanèa.

autogenetic, -a : relatiu, -iva a l'autogenèsi.

autogerir (s') : far son autogestion.

autogestion : gestion d'una entrepresa per l'ensemble del

personal o de sos representants ; sistèma de gestion

collectiva en economia socialista.

autogestionari, -ària : que relèva de l'autogestion ; que

vanta l'autogestion.

autogir (del cast. autogiro) : aeronau equipat d'un rotor que

son girar assegura la sustentacion de l'aparelh e non pas

sa propulsion.

autognosia : coneissença de se meteis.

autogovernament : autodeterminacion.

autogovernar (s') : se governar de per se.

autograf : escrich de la man de l'autor.

autograf, -a (adj.) : escrich, -a de la man de l'autor.

autografia : sciéncia dels autografs ; ensemble de tecnicas

litograficas e tipograficas de reproducciond'escripturas o

de grafismes ; resulta obtenguda aital.

autografiar (v. tr.) : reproduire per autografia.

autografic, -a : relatiu, -iva a l'autografia.

autografisme : dermografisme (reaccion de la pèl d'unas

personas que ven roja après friccion o grafinhada)

autografomètre : aparelh qu'enregistra automaticament las

dimensions e la forma dels airals que l'òm i passa.

autògrama : telegrama mandat a d'automobilistas

en desplaçament e afichat sus de panèls, prèp d'unas

estacions de gazolina. (v. l'apocòpa autò)

autoguidar (s') : s'autodirigir.

autoguidatge : sistèma de guidatge automatic.

autoguidat, -ada : caracteristica d'un aparelh dotat

d'un sistèma d'autoguidatge. Fusada autoguidada.

Missil autoguidat.

autoïc, -a : caracteristica d'un parasit que complís tot

son cicle reproductiu sus la meteissa planta.

auto-immun, -a : caracteristica d'estats patologics o

de malautiás que l'organisme i secreta d'autoanticòrs

nosibles a sos quitis teissuts. v. p. 20, 3°) N.B.2

auto-immunitari, -ària : relatiu, -iva a l'auto-immunitat ;

auto-immun, -a.

auto-immunitat : reaccion patologica d'un organisme

auto-immun.

auto-immunizacion : immunizacion patologica amodada per

una auto-immunitat.

auto-immunizant, -a : que s'immuniza de per se.

auto-immunizar (s') : accion de far una reaccion

patologica auto-immunitària.

auto-imposicion : accion de s'impausar quicòm.

autò-imposicions (f. pl.) : taxas excessivas del governament

levadas sus las autòs (T. V. A. , gazolina...)

auto-incompatibilitat : auto-esterilitat v. pus avant.

auto-induccion : induccion electromagnetica amodada

dins un circuit per las variacions del corrent.

auto-inductància : inductància pròpria.

auto-infeccion : infeccion amodada dins un individú

portaire de gèrmes microbians inactius entrò ara , mas

que venon patogèns a causa d'unas influéncias

(denutricion, freg, alcoolisme...)

auto-inflamacion : inflamacion espontanèa d'una

substància.

auto-injectable, -a : injectable, -a sens cap de seringa,

per aplicacion dirècta.

auto-inoculacion : inoculacion per de micròbis que se

tròban dins un autre airal dels còrs.

auto-intoxicacion : ensemble de perturbacions

amodadas dins l'organisme per las substàncias toxicas

que i son elaboradas.

auto-ionizacion : emission espontanèa d'un electron d'atòm.

auto-isoterapia : metòde de medecina omeopatica.

autolatra (m. e f.) : qu'adòra sa quítia persona.

autolatria : culte anormal de sa quítia persona.

autolesion : lesion qu'una persona se fa volontàriament,

mai que mai a causa d'una perturbacion patologica de sa

personalitat.

autòliechòta : lièch d'autòrotlòta. (v. l'apocòpa autò )

autolimitar (s') : s'autodisciplinar.

autolisar (s') : se venar / se faisanar / (s'abenar) (l.p.)

autolisat (subs. m.) : resulta d'una autolisi.

autolisat, -ada : venat, -ada / faisanat, -ada (l.p.)

autolisi (f.) : destruccion de cellulas per l'accion de

sos pròpris enzims ; suicidi (en tèrme de psiquiatria)

Tota venason es una debuta d'autolisi.

autolitic, -a : relatiu, -iva a l'autolisi.

autolisosòma (m.) : autodissolucion d'un lisosòma.

autolubrificacion : lubrificacion automatica d'una pèça

somesa a friccion.

autolubrificador, -airitz : que se lubrifica automaticament.

autolubrificant , -a : autolubrificador, -airitz.

autolubrificar (s') : se lubrificar automaticament.

autoluminescéncia : luminescéncia d'un còrs luminós de

per se meteis.

automacion : automatizacion.

automata (un) : maquina qu' imita la forma e los movements

d'un òme o d'un animal. Èra pivelat pels automatas.

automatic, -a : mecanic, -a ; involontari, -ària ; aplechat, -ada

per fonccionar tot sol, tota sola. Maquina automatica.

automatica : sciéncia e tecnica de l'automatizacion.

automaticament : d'un biais automatic.

automatician, -a : especialista (m. e f.) de l'automatica,

de l'automatizacion.

automaticitat : natura de çò automatic.

automatisme : qualitat de çò automatic.

automatizacion : accion d'automatizar.

automatizar (v. tr.) : balhar a un aplech, a una maquina,

una fabrica... un fonccionament automatic.

automatizar (s') : se dotar de maquinas automaticas.

automedicacion : accion de se medecinar tot sol.

autòmitralhaira : veïcul coirassat equipat d'un canon

pichon e de mitralhairas. (v. l'apocòpa autò)

automobil, -a : autoamodat, -ada.

automobila (f) : veïcul autoamodat (autò / veitura)

automobilisme : espòrt practicat amb una automobila.

automobilista (m. e f.) : persona que mena una autò.

automocion : qualitat de çò automotor.

automòrf, -a : caracteristica dels minerals de ròcas limitats

per las formas cristallinas pròprias a lor mena.

automorfic, -a : relatiu, -iva a l'automorfisme.

automorfisme : tendéncia a jutjar los autres d'après se ;

isomorfisme aplicat a dos ensembles identics.

automotor, -tritz : que se mòu (que se desplaça) de per el,

de per ela ; veïcul ferroviari leugièr que se desplaça de

mercé son motor pròpri.

automutilacion : perturbacion psiquiatrica que consistís

a s'automutilar.

automutilar (s') : se nafrar volontàriament.

S'automutilèt al det guinhaire per far pas soldat.

auton / automne (m.) : la davalada.

auton (m.) : frucha de davalada ; frucha estequida ; roïbre

de davalada.

autonada : sason e frucha de davalada.

automnal, -a : relatiu, -iva a l'automne, a la davalada.

automnar (v. intr.) : passar l'automne ; profitar de l'automne ;

amadurar en automne ; fulhar en automne ; balhar una culhida

d'automne ; s'assasonar (en parlant de las tèrras)

automnetjant, -a : qu'automneja.

automnejar (v. intr.) : far un temps de davalada ;

frequentatiu d'automnar (t. a. çaisús)

automnenc, -a / autonièr, -ièira (adj.) : relatiu, -iva a la

davalada ; que buta (que creis) a la davalada ; qu'amadura

a la davalada.

automorfisme : isomorfisme d'un ensemble algebric sus

el meteis.

autonarcòsi (f.) : autoanalgesia v. pus avant.

autonim, -a (subs. o adj.) : nom vertadièr (contrari de pseudonim) ;

çò publicat amb lo nom vertadièr de l'autor ; nom que se dona

un pòble, una tribú... autre que lor nom oficial.

autonimia : fach d'èsser autonim ; natura de çò autonim.

autonòm, -a : que se govèrna el meteis, ela meteissa ; que

se sufís sens cap d'ajuda.

Tant que foguèt autonòm anèt pas a l'espital.

autonomia (t.a.) : facultat de se governar per sas quítias leis ;

natura de çò autonòm ; qualitat d'un subjècte que ven

autonòm ; capacitat d'un veïcul de far una escorreguda sens

aver a s'arrestar per tornar prene de gasolina o de querosèn.

Quora l'aurem, l'autonomia ?

Veïcul de cent quilomètres d'autonomia.

autonomic, -a : relatiu, -iva a l'autonomia ; espontanèu, -a.

Movement autonomic. Revindicacions autonomicas.

autonomicament : d'un biais autonomic.

autonomizacion : accion de venir autonòm.

autonomisme : administracion autonòma.

autonomista (m. e f.) : que volonta l'autonomia.

autooxidacion : alteracion autocatalitica.

autopalpacion : metòde de dessobtatge del càncer del sen

en se palpant.

autopalpar (s') : se palpar.

autopatic, -a : degut, -uda a la quítia estructura de

l'organisme malaut.

autopersuasion : accion o resulta de se persuadir se meteis.

autoplastia : autoempeutatge.

autoplastic, -a : relatiu, -iva a l'autoplastia.

autopòde : axe vegetatiu de creissença indefinida per

borron terminal.

autopolar, -a : caracteristica d'un triangle o d'un tetraèdre

que cadun de sos costats es la polara de la cima opausada.

Triangle autopolar. Tetraèdre autopolar.

autopoliploïde : poliploïde obtengut per la multiplicacion

de las proprietats cromosomicas d'una espècia.

autopoliploïdia : natura d'un autopoliploïde.

autopollinizacion : autogamia / autofecondacion.

autopollinizar (s') : s'autofecondar.

autòpompa : veïcul equipat d'una pompa d'encendi.

autoportaire, -a : qualitat de çò autoportant.

autoportant, -a : que son estabilitat resulta de la sola

rigiditat de sa forma. Vòuta autoportanta.

autoproclamacion : accion de s'autoproclamar.

autoproclamar (s') : se proclamar de per se meteis a tala o

tala fonccion o dignitat ; s'autrejar tal o tal estatut.

S'autoproclamèt lo Savi del vilatge !

autoprojector : projector automatic.

autopropulsaire, -a : qualitat de çò que se propulsa

de per se meteis.

autopropulsar (s') : se propulsar d'un biais autonòm.

autopropulsat, -ada : que se propulsa d'un biais autonòm.

Missil autopropulsat. Fusada autopropulsada.

autopropulsion : propulsion d'un biais autonòm, sens pilòt, -a.

autoretrach : retrach d'un artista (m. e f.) de per el meteis.

autopsia : examèn d'un cadavre, amb o sens disseccion.

L'autopsia se practica quand i a una mòrt suspècta.

autopsiar (v. tr.) : examinar un cadavre, amb o sens disseccion.

autopsiat, -ada : examinat, -ada (cadavre), amb o sens

disseccion.

autopsicòsi (f.) : mena de psicòsi que i predominan

las perturbacions del subjècte meteis.

autoptic, -a : relatiu, -iva a l'autopsia.

Diagnostic autoptic. Observacions autopticas.

autopunicion : comportament nascut d'un sentiment de

culpabilitat e d'un desir de se punir se meteis.

autopunir (s') : se punir se meteis.

autopunitiu, -iva : que relèva d'una autopunicion.

Comportament autopunitiu.

136

autor, -a : causa primièira de quicòm o de q.q. ;

persona causa de quicòm en general ; escrivan, -a.

Mon paire es l'autor de mos jorns.

L'autor d'una malafacha, d'un delicte, d'un crim.

Bodon es un autor occitan dels pus grands.

autò-ràdio : aparelh receptor de radiodifusion sonòra

aplechat sus un veïcul.(v. p. 20, 1° a ; e l'apocòpa autò)

autoradiografia : impression laissada sus una emulsion.

autoradiolisi (f.) : radiolisi automatica.

autòralh : veïcul sus ralhs / miquelina.

autoreduccion : reduccion automatica.

autoreductor, -tritz : qualitat d'un aparelh que la reduccion

i se fa automaticament

autoreferéncia : caracteristica d'un enonciat que son

contengut semantic es exclusivament en relacion amb

aquel enonciat.

autoregeneracion : regeneracion espontanèa.

autoregenerar (s') : se regenerar de per se meteis.

autoregenerator, -tritz : que se regenèra automaticament.

autoreglar (s') : se reglar automaticament.

autoreglatge : proprietat d'un aparelh de tornar trobar son

regim inicial après una perturbacion.

autoregression : proprietat d'unas serias cronologicas que

cada tèrme depend, sensiblament d'un biais linear, d'un

tèrme que lo precedís, o de mai d'un.

autoregulacion : autoreglatge v. pus naut.

autoregulador, -airitz : que fa sa pròpria regulacion.

autoregular (s') : s'autoreglar v. pus naut.

autorelaxacion : estat de relaxacion autonòma.

autoreparable, -a : que se pòt reparar automaticament.

autoreproduccion : capacitat, per una planta, de se

disseminar de per ela meteissa.

autoreversible, -a : qualitat d'un magnetofòn, d'una

maquina legeira de caissetas, d'un magnetoscòpi...

equipats d'un dispositiu que permet lo retorn automatic

de la benda magnetica en fin de trajècte.

autoritari, -ària : persona qu'impausa sa lei als autres.

autoritàriament : d'un biais autoritari.

autoritarisme : caractèr autoritari ; sistèma politic autoritari.

autoritat : drech o poder de mestrejar, de governar. (R. VI, 97)

autoritats (f. pl.) : los que nos govèrnan

autoritmic, -a : qualitat de çò autoritmic.

autoritmicitat : activitat electrica ritmica e espontanèa

de las neurònas corticalas isoladas.

autorizable, -a : que pòt èsser permés, -esa.

autorizacion : permission (accion o resulta d'autorizar ;

document qu'autoriza quicòm)

autorizar (v. tr.) : balhar la permission de ; justificar.

La situacion autoriza son comportament.

autorizar (s') : se prene la permission de.

De quand en quand, se cal autorizar una pausa.

autorizat, -ada : permés, -esa ; qu'a la permission de far

quicòm ; que fa autoritat.

Visita, persona ... autorizada. Avís autorizat.

autorota : autostrada (it.) v. l'introduccion de la p. 20.

Per rota e sos derivats, v. arotar (s'encaminar) (R. V, 116)

autorotacion : movement d'un rotor d'elicoptèr que,

volontàriament o per causa de pana, sa ligason mecanica

amb lo motor es estada copada.

autòrotlòta : rotlòta tractada per una autò. (e non pas

camping-car (angl.) (v. l'apocòpa autò)

autorotièr, -ièira : relatiu, -iva a las autorotas.

Malhum autorotièr. Circulacion autorotièira.

autoscopia : tecnica audiovisuala de formacion, basada

sus l'analisi en grop de son pròpri image filmat ;

allucinacion que la persona i se vei ela meteissa.

autoscopic, -a : relatiu, -iva a una autoscopia.

Allucinacion autoscopica.

autosegregacion : en apogamia, formacion de genotips

diferents que la segregacion genetica de la meiosi

primièira n'es la causa.

autoservici : restaurant que cadun i se servís coma vòl e

passa a la caissa per pagar l'ensemble de çò causit, abans

de se metre a taula per manjar.

autosexable, -a : qualitat de linhadas avicòlas dotadas d'un

caractèr, visible tre l'espeliment e que permet de destriar

los mascles de las femes.

autosincronizador, -airitz : autoacoblador per

sincronizar dos generators o dos sistèmas de corrent

alternatiu de meteissa poténcia.

autosindèsi : apariament de cromosòmas omològs

qu'amòda la formacion de cromosòmas bivalents dins la

meiòsi.

autosit : mostre capable de viure d'una vida independenta

(per oposicion a parasit)

autositari, -ària : relatiu, -iva a un autosit. Mostre autositari.

autosòma (m.) : mena de cromosòma comun als dos sèxes e

que, donc, determina pas lo sèxe de l'individú.

autosomic, -a : relatiu, -iva a un autosòma.

Malautiá autosomica.

autospòra : espòra formada per d'unas menas d'algas

volvocalas per division intèrna de lors cellulas.

autostabilitat : estabilitat espontanèa.

L'autostabilitat d'un avion après una turbuléncia.

autostabilizable, -a : que se pòt autostabilizar.

autostabilizacion : accion o resulta de s'autostabilizar.

autostabilizar (s') : tornar trobar son estabilitat

espontanèament.

autostable, -a : qu'a tendéncia a tornar trobar son

estabilitat espontanèament.

autosteril, -a : caracteristica de las plantas que lor

autofecondacion demòra bufèca.

autò-stòp : signe amb lo det gròs per se far carrejar a

gratis (lat.) per un o una automobilista que passa.

Far d'autò-stòp, de còps, demanda de paciéncia.

autò-stopaire, -a : persona que fa d'autò-stòp. v. p. 20, 1°, a.

(v. tanben los tèrmes en sp- o en st- dins R. VI, 506-507)

autosubsistància : autarquia. v. pus avant.

autosuccession : remplaçament d'una comunitat per una autra

de meteissa composicion e de meteissa estructura.

autosufiséncia : qualitat de q.q. o de quicòm d'autosufisent ;

autarquia. v. pus avant.

autosufisent, -a : que se sufís ; que s'encrei que jamai ;

qualitat d'un enonciat que conten pas cap de contradiccion.

Comportament autosufisent.

autosuggestion : autopersuasion.

autòstrada (it.) : granda via modèrna de comunicacion.

v. estrada (R. III, 224)

autotelia : qualitat de l'èsser que pòt determinar de per se

meteis la finalitat de sos actes.

autotelic, -a : relatiu, -iva a l'autotelia.

« autotèst » (angl.) : v. autoespròva.

137

autotipia : mòde de reproduccion per tramatge.

autòs-trucairas / autòs-tamponairas (f. pl.) : veïculs electrics

que se trucan sus un circuit, en mòde d'atraccion.

autotopoagnosia : incapacitat patologica de localizar las

diferentas partidas de son quiti còrs.

autotomia : mutilacion reflèxa o volontària d'un apendix

de son còrs per se tirar d'un malparat.

Guèines, crustacèus, clavetas... fan d'autotomia.

autotomic, -a : relatiu, -iva a l'autotomia.

Mutilacion autotomica d'una pata de guèina trapat.

autotomizar (s') : se mutilar d'un apendix per escapar a

un perilh pus grèu.

La claveta s'autotomiza de sa coeta.

autotractar (s') : se desplaçar d'un biais autonòm

(en parlant d'un veïcul)

autotractat, -ada : a traccion autonòma.

Tondeira de pelena autotractada.

autotransformator : transformator electric que sos enrotlaments

primari e segondari an de partidas comunas.

autotransfusion : injeccion a un malaut d'una partida de

son quiti sang, prealablament prelevat e servat, o recuperat

pendent una operacion cirurgicala.

autotransplantacion : autoempèut v. pus avant.

autotrempant (adj.) : qualitat d'un aliatge que son trempatge

se fa per refregiment normal a l'aire liure.

autotrempatge : trempatge per refregiment a l'aire libre.

autotròf, -a : que se pòt desvolopar a partir dels sols

elements minerals.

Bacterias autotròfas. Vegetals verds autotròfas.

autotrofia : caracteristica dels organismes autotròfs.

autotrofic, -a : relatiu, -iva a l'autotrofia.

autotropic, -a : relatiu, -iva a l'autotropisme.

autotropisme : tropisme reflèx d'un vegetal qu'a tendéncia

a recuperar sa direccion normala de creissénça quand

quicòm lo n'aviá desvirat.

autovaccin : vaccin obtengut per cultura del quiti micròbi

qu'a amodada l'infeccion en evolucion.

autovaccinacion : vaccinacion per autovaccin.

autovalor : valor pròpria.

autovaloracion : sentiment normal d'autoestima,

essencial per un bon equilibri psicologic.

autovector : vector pròpri.

autoviraire, -a : que se vira automaticament.

Papièr autoviraire de fotocopiaira.

autozoïde (m.) : mena de polip.

autrament (adv.) : d'un autre biais.

autran (l') (adv.) : l'an passat.

« L'auratge que faguèt l'autran

nos bandèt totas las castanhas,

las castanhas, lo canabon

e lo vin blanc qu'èra tan bon »...

Trach de L'arbre de la cambatòrta (cançon de Roergue)

autre, -a : diferent, -a.

autre còp (un) (adv.) : tornarmai ; lo còp que ven.

autreg : airal que i se pagava una talha per intrar dins una vila.

autrejaire, -a : persona qu'autreja (que concedís) quicòm.

autrejament : concession.

autrejar (v. tr.) : concedir.

Son patron li autregèt una setmana de repaus.

autrejat, -ada : concedit, -ida. (L. 34)

autres (subs. m. pl.) : las autras gents / las autras personas.

autres còps (adv.) : un còp èra (loc. adv.) / de temps passat.

autres dos, autras doas : Las autras doas. Los autres cents.

E non pas los dos autres, las doas autras, los cents autres.

autretemps (adv.) : autres còps / un còp èra.

autrièr (adv.) : l'autre jorn ; i a pas gaire / nagaire.

autrú (m.) : los autres. Fagas pas a autrú

çò que vòls pas que te fagan a tu.

Autun : vila de França.

autunita : fosfat d'urani e de calci.

autura : nautor / eminencia / tuc / tupèl ; accion d'afachar

los autres de naut / nautor / desdenh (R. VI, 193)

auturàs / auturassa : nautor gròssa / cropal / esquinassa.

auturenc, -a : que viu sus una nautor ; auturós, -osa.

autureta : nautor pichona / tuquet / tucolet.

auturós, -osa : estafinhós, -osa / lefinhós, -osa / qu'agacha

los autres de naut / desdenhós, -osa (R. III, 49)

auturosament : d'un biais auturós.

auturum : elevacion / eminéncia ; nautor / desdenh.

auvari : desavèni (inconvenient) ; afranhent (accident) ;

destorbi ; malparat.

auve : iscla formada per d'alluvions ; depaus de grava

dins un lièch de ribièira.

Auvèrnha : nom de region d'Occitània.

auvernhàs (l') : lo parlar occitan d'Auvèrnha.

auvernhàs, -assa (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Auvèrnha ;

q.q. nascut en Auvèrnha. Un Auvernhàs.

AUXA- : forma prefixada del grèc auxò (créisser / augmentar)

auxanomètre : aparelh per mesurar la creissénça en longor

de plantas de laboratòri.

AUXI- : forma prefixada del latin auxilium (ajuda / socors)

Auzias Joan Maria (1927-2005) : autor franco-occitan de Provença.

auxiliar, -a (adj. e subs.) : que prèsta son concors a un

trabalh o a una accion (t. a.) ; los vèrbs èsser, aver, anar,

dever, poder, laissar, far ; t. tecn. de matematicas.

auxiliarament : en mai d'aquò.

auxiliariat : fonccion de mèstre auxiliar.

auxiliator, -tritz : que pòrta socors. (t. tecn. de teologia)

« avacassir, s'... » (fr.) : v. blasir / ablasir / acabassir /

abletir ; aflaquir / aflaquesir - apelaudir / apolacrir.

Avairon : la ribièira Avairon (Occitània) ; departament

occitan / Roergue ; v. p. 1053.

avaironés, esa (adj. e subs) : relatiu, -iva a Avairon ;

sortit, -ida d'Avairon / roergat, -ata / roergàs, -assa.

aval (adv.) : en bas ; en aval (lo contrari d'aicí)

aval de : dins l'enbàs de. Aval del vilatge : al fons del lòc.

avaladar (v. tr.) : curar de valats ; fonzar (desfonzar prigond)

avalanca : avalancada / avalancament (t.a. , mas mai que

mai « avalancament de nèu »)

avalancar (s') : s'afaissar ; s'embosenar ; escavelar ;

davalar subran (sisa de nèu)

avalada (l') : l'accion d'engolir.

avaladoira : la garganta ; la gargamèla.

avalaire, -a : golafre, -a / golut, -uda.

avalar (v. tr.) : engolir ; davalar.

avalat, -ada (t.a.) : aterrit, -ida ; amagrit, -ida ;

descarnat, -ada ; livid, -a.

avalentar (s') : venir valent, -a ; s'atrabalhir.

avalentat, -ada : vengut, -uda valent, -a ; atrabalhit, -ida.

avalida : asuèlh. A l'avalida : a l'asuèlh.

avaliment : anientament ; destruccion ; disparicion.

avalir (v. tr.) : deroïr ; anientar ; degalhar ; suprimir.

138

avalir (s') : disparéisser ; s'estavanir ; s'anientar.

Lo solelh s'avalís a l'asuèlh.

S'avaliguèt quand aprenguèt la novèla.

avalit, -ida : disparegut, -uda ; estavanit, -ida.

avalisca ! (interj.) : vai-te'n al diable ! / lo diable t'empòrte!

lo diable s'empòrte ! Lo diable l'empòrte !

avaliscar (s') : disparéisser per exorcisme (lenga de Glèisa)

avalorar (v. tr.) : valorizar ; apreciar ; estimar

e non pas « evaluar » (fr.)

Avalorar a l'uèlh un vedèl o un pòrc de crompar.

Uèi, se cal saber avalorar per trobar de trabalh.

avalorat, -ada : apreciat, -ada ; estimat, -ada ; valorizat, -ada.

« avaluar » (fr. occitanizat) : v. avalorar.

avanar (v. tr. arc.) : vantar / vanar (arc.) (R. V, 466)

avança (f.) / avanci (m.) : provision ; prevision ;

anticipacion.

avança (per) (loc. adv.) : d'avança.

Coneissi per avança que d'unes faràn la figa.

avançada : trabalh avançat ; quicòm de salhent.

avançaire, -a : q.q. d'avantgarda.

Val mai èsser avançaire que non pas racaire.

avançament : accion o resulta d'avançar (t. a.)

avançar (v. tr. e intr.) (t.a.) : anar en avant ; progressar ;

anantir / enantir ; èsser salhent, -a.

Lo balet de l'ostal avançava sus la carrièira.

avançar (s') : se mòure en avant (t. a.)

avancièr, -ièira : davancièr, -ièira / aujòl, -a.

avanciu, -iva : avancívol (m. e f.) / avancivol, -a (qualitat

d'un camin, d'una dralha que i se pòt avançar rapidament) ;

avançat, -ada dins sas opinions / a l'avantgarda ;

de bon far / aisit, -ida. v. -ÍVOL.

Camin avancívol. Persona avancívol.

Trabalh avancívol. Construccion avancívol.

avanèl, -a : escarrabilhat, -ada / aluserpit, -ida /

alebraudit, -ida ; cambafin, -a.

avanèla : v. vanèla

avaniment : estavaniment ; defalhiment / defalhença ;

anequeliment.

avanir (v. tr.) : afeblir ; adelir ; aganir (crebar de fam)

avanir (s') : defalhir ; s'estavanir ; disparéisser.

avanit : sincòpi / moriment / vanesa.

avanit, -ida : afeblit, -ida ; adelit, -ida ; aganit, -ida.

avant (prep. o adv.) : lo contrari d'enrè.

L'avant d'un veïcul. Anar de l'avant. Traccion avant.

En avant ! (loc. adv.) (e non pas « en abans »!)

Lo mai avant : lo pus avançat.

avant (subs.) : partida anteriora ; jogaire, -a que, dins los

espòrts d'equipa, fa partida de la linha d'atac.

avant (far) : avançar ; contunhar.

AVANT- : prefix, del lat. ab ante que marca una anterioritat

de posicion.

avantant : avantcort.

avantar (v. tr.) : lançar ; getar ; presentar.

avantatge : benefici ; circomstància favorabla ; talent /

superioritat ; preminéncia ; profièch ; utilitat.

Los avantatges d'una brava situacion.

Los avantatges e los inconvenients.

avantatjar (v. tr.) : favorir (balhar un avantage a q.q.) ; far

paréisser q.q. pus polit.

Lo paire avantatgèt son enfant màger.

Aquela rauba l'avantatja bravament.

avantatjós, -osa : profechós, -osa ; presomptuós, -osa ; util, -a.

avantatjosament : d'un biais avantatjós.

avantbacin : partida d'un pòrt davant lo bacin principal.

avantbèc : esperon de maçonariá sul davant d'una

pila de pont.

avantbraç : partida del braç entremièg lo ponhet e

lo coide.

avantcala : prolongacion d'una cala de construccion

al dejós del nivèl de la mar. (t. tecn. de mar.)

avantcambra : pèça que se tròba en avant de la cambra.

avantcentre : jogaire plaçat al centre de la linha d'atac.

avantcorreire, -a : qu'anóncia un eveniment a mand d'arribar.

avantcòrs : partida d'un bastiment que fa salhida davant

çò autre.

avantcort : cort de demòra granda que se tròba davant

la cort d'onor.

avantdit : avantdich (qu'es ja estat dich)

avantgarda : unitat militara destacada davant una tropa

per la protegir e li balhar d'indicacions.

avantgardisme : ensemble de corrents d'avantgarda.

avantgardista (m. e f.) : persona que sas opinions son a

l'avantgarda.

« avantgost » : v. abansgost.

« avant-ièr » / « davant-ièr » (fr.) : v. ièr-delà.

avantlòtja : airal davant una lòtja de teatre.

avantmuralha : fortificacion per defendre una muralha.

« avantongan » : v. abansongan.

« avantora » : v. abansora.

avantpaís : tèrras que se trapan al pè d'una montanha.

avantpòrt : intrada d'un pòrt.

avantportal : portal que, dins d'unas glèisas goticas, se

tròba davant lo portal vertadièr.

avantpòst : destacament de soldats davant una tropa en

estacionament.

« avantprojècte » : v. abansprojècte.

« avantpropaus » : v. abanspropaus.

avantscèna : partida de la scèna davant la cortina.

avantir (v. intr. e tr.) : avançar ; metre en abans ;

profechar / profeitar.

A qué m'avantiriá ? : a qué me serviriá ?

avant-traïn / avantraïn : partida avant d'un veïcul.

« avantvelha » : v. abansvelha.

avar, -a : sarrat, -da a prestar pas lo mascle a la lapina del

vesin ; cuolsarrat, -ada ; angulós, -osa.

Una notz avara : una notz angulosa.

avarar (v. tr.) : metre una embarcacion a la mar.

avarar (s') : se lançar ; s'aventurar ; s'azardar en nauta

mar ; s'azardar en general.

avarament (subs.) : accion d'avara o de s'avarar.

avarament : amb avarícia / avariciosament.

avarat, -ada : prèst ,-a a partir ; en nauta mar.

avarejar (v. intr.) : mesquinejar.

avarent, -a : avar, -a.

« avaria » e derivats (fr.) v. auvari.

avarícia : tissa de s'enriquir sens despensar res. (R. II, 156)

avariciós, -osa : avar, -a / cuolsarrat, -ada. (L. 35)

Veniá mai avariciós a proporcion que se fasiá vièlh.

avariciosament : d'un biais avariciós.

avasar (v. tr.) : enfonzar dins la sorra ; emplenar de sorra.

avasar (s') : s'enfonzar dins la sorra ; s'emplenar de sorra.

Lo naviri s'es complètament avasat.

139

avastar (v. tr.) : deslargar lo bestial ; expausar ; azardar.

avastar (s') : s' azardar ; far una proposicion azardosa.

avatar : davalada sus tèrra d'una divinitat d'Índia.

avaus / avals (un) : garric / gràubia / garrolha / garrús.

(Quercus coccifera)

avedilhar (v. tr.) : esquinçar / estripar.

avedilhat, -ada : esquinçat, -ada / estripat, -ada.

« avedre » - « aveire » : v. aver.

avejaire : v. vejaire.

avelana : frucha de l'avelanièr ; noseta.

Avelanet (l') : nom de vila d' Arièja (Occitània)

avelanièr / avelanièira : vaissa.

Los catons de l'avelanièira espelisson en plen ivèrn.

avelanièira / avelaneda : plantacion d'avelanièrs ; vaissièira.

avelanieirada : brotas d'avelanièr per far de ligas.

Ave Marià (lat.) : pregària a la Verge que comença aital.

avelatièr : blasinièr. (Cercis siliquastrum)

avelhar : v. velhar.

avena : civada (Avena sativa)

avenar (v. tr.) : alimentar una font ; far venir lo lach al sen ;

vinar.

avenàs : pan de farina de civada.

avenat : bolida de civada.

avenc : tindol / cavalha de causse (cavitat quasi verticala)

avencar (v. tr.) : abismar ; afrabar ; arrendre.

avencar (s') : s'abismar ; s'afrabar ; s'arrendre.

avenciment : accion d'avencir ; acabament.

avencir (v. tr.) : vencir ; mestrejar ; acabar ; ajar.

avencit, -ida : mestrejat, -ada ; acabat, -ada ; ajat, -ada.

avenença : acòrdi ; convencion ; graciosetat ; cortesiá :

afabilitat (R. III, 278) ; amenitat (R. II, 72).

avenent : arribada ; venguda... (t. a.)

D'un avenent : d'una sola venguda.

avenent, -a (adj.) : afable, -a ; graciós, -osa ; propdan, -a ;

vesin, -a ; a portada.

L'annada avenent : l'an que ven. v. la nòta de grand.

avenidor / avenir : çò futur ; çò que nos espèra.

Qué serà l'avenidor ? Degun o sap pas.

avenidor, -oira : futur, -a / que deu arribar.

avengut, -guda : precòç, -ça ; adult, -a.

avenguda : mena de baloard ; mena de liça ; via ampla

de passejada. Las platanas del baloard.

avenièira : camp de civada.

aveniment : çò qu'arriba.

« avenir » (subs.) (fr.) v. avenidor.

« avenir » (a l'...) (fr.) v. d'aicí endavant.

avenir (v. intr.) : advenir ; arribar.

avenir (s') : s'endevenir ; s'acordar ; s'afrairar.

Avent : venguda del Crist ; temps de preparacion per Nadal.

Los avents : los nòu jorns abans Nadal.

avent : aver ; possession ; riquesa ; tropèl.

aventura : entrepresa riscada.

Publicar a compte d'autor es una aventura !

aventuraire, -a : q.q. que risca.

aventurament : accion de s'azardar.

aventurar (v. tr. e intr.) : riscar ; azardar.

aventurar (s') : s'azardar. Qui s'aventura pas risca pas.

aventurièr, -ièira (adj. e subs.) : aventuraire, -a ;

adventís, -issa / precòç, -a.

aventurina : pèira fina ornamentala que conten de qüars

e de micà.

aventurisme : tendéncia a prene de decisions azardozas.

aventurista (adj. e subs. m. e f.) : que fa pròva d'aventurisme.

aventurós, -osa : que risca, qu'azarda.

aventurosament (adv.) : azardosament.

aver (v. tr.) : possedir ; ajar ; trapar ; panar.

aver : possession.

aver de qué (v. intr.) : èsser gròs, -òssa / èsser ric, -a.

averar (v. tr.) : provar ; averigar ; acertanar.

averar (s') : s'averigar / se verificar ; arribar / se realizar.

averament : confession / declaracion / avoacion (R. V, 574)

avercolit, -ida : tot engrepesit, -ida ; gelat, -da.

Èra talament avercolida que ne tremolava.

avergonhar / avergonhir (v. tr.) : portar vergonha.

avergonhar / avergonhir (s') : aver vergonha / èsser

vergonhós,-osa.

avergonhat, -ada / avergonhit, -ida : vergonhós, -osa.

averigar (v. tr.) : verificar (R. V, 502)

averigat, -ada : verificat, -ada.

avèrs : ubac / nòrd / airal virat cap al nòrd.

avèrs, -a (adj. e subs.) : advèrs, -a (R. V, 518 - L. 36)

enemic, -iga.

avèrsa : gaudre ; lauron ; torrent ; ensarriada.

aversar (v. tr.) : taular / abocar.

aversar (s') : se taular / s'abocar.

aversat, -ada : taulat, -ada / abocat, -ada.

aversenc, -a (adj. e subs.) : airal virat cap al nòrd ; lo nòrd.

* aversion : asir / asirança / aborriment / òdi / fasti /

repugnància (R. IV, 669) / repulsa (R. IV, 666)

avertadar (v. tr.) : verificar ; averar.

avertadat, -dada : verificat, -ada ; averat, -ada.

avertiment : accion o resulta d'avertir.

avertir (v. tr.) : avisar / assabentar q.q. de quicòm.

avertit, -ida : avisat, -ada / assabentat, -ada.

avesar (v. tr.) : abituar / acostumar.

avesar (s') : s'abituar / s'acostumar.

avesat, -ada : abituat, -ada / acostumat, -ada.

« avesque » - « avescat » v. evesque - evescat.

avesiadar (v. tr.) : vesiadar. v. vesiadar.

« avesiadir » : v. çaisús.

avesinar (v. tr.) : èsser vesin de quicòm o de q.q.

avesinar (s') : s'aprochar ; venir vesin de quicòm o de q.q.

avesprar (v. intr.) : se far tard ; se far nuèch.

avesprar (s') : s'atardivar ; s'anuechar.

avet : sap (L. 335 - R. V, 154) (Abies pectinata)

avetada / avetosa (selva de saps)

aveusar (v. tr.) : far venir veus, -a ; privar ; despoblar.

aveusar (s') : venir veus, -a.

aveusatge : accion de venir veus o veusa.

avi : aujòl / avancièr / davancièr ; ancian.

AVI : acronim d' « aplech volaire inconegut ».

AVI- : forma prefixada del latin avis (aucèl)

àvia : aujòla / avancièira / davancièira ; anciana.

aviacion : art o sciéncia de la locomocion en avion.

aviada : partença ; enaurament ; vam / lanç ; dralha ;

direccion.

aviament / avial : encaminament.

aviar, -a : relatiu, -iva als aucèls. Pèsta aviara.

aviar (v. tr.) : encaminar ; mostrar lo camin ; amodar ;

dispausar ; preparar ; desliurar ; remandar.

aviar (s') : s'amodar ; s'encaminar ; s'endralhar ; far

son camin ; far sos afars.

140

aviat, -ada : t. a. d'aviar.

aviat (adv.) : vitament (R. V, 558 - L. 385) ; totara.

Ont te'n vas tant aviat ? : ont vas tan promptament ?

aviator, -tritz : persona que mena un avion.

avicòla (m. e f.) : que viu suls aucèls ; relatiu, -iva a

l'avicultura. Parasits avicòlas. Exposicion avicòla.

avicular, -a : que s'avida d'aucèls. La migala aviculara.

avicultura : elevatge d'aucèls, de polalha.

avicultor, -tritz : persona que s'adona a l'avicultura.

avid, -a : alabre, -a ; alucrit, -ida.

avidament (adv.) : d'un biais avid.

avidament (subs.) : noiridura / noiriment.

avidar (v. tr.) : noirir ; sustentar (R. III, 210)

avidar (s') : se noirir ; ganhar sas trempas.

avidat, -ada : noirit, -ida.

aviditat : goludesa ; lucritge.

avidatge : l'accion de noirir o de se noirir.

avifauna : ensemble dels aucèls d'un airal.

avigorar (v. tr.) : far venir vigorós,-osa ; fortificar (donar de fòrça)

avigorar (s') : prene de vigor / venir vigorós.

avigorat, -ada : vengut,-da vigorós,-osa ; fortificat, -ada.

aviliment : accion o resulta d'avilir o d'èsser avilit, -ida.

avilir (v. tr.) : rebaissar ; umiliar (R. VI, 537) ; despresar ;

mespresar.

avilir (s') : se rebaissar ; s'umiliar ; se despresar.

avilissent, -a : que rebaissa, qu'avilís.

avilit, -ida : t. a. çaisús.

avinagrir (s') : se mudar en vinagre.

avinament : accion o resulta d'avinar o de s'avinar.

avinar (v. tr.) : metre de vin pel primièr còp dins una barrica.

avinar (s') : s'adonar al vin.

avinassar / avinatar (v. tr.) : avinar una barrica.

avinassar / avinatar (s') : s'avinar.

S'avinassa un pauc cada jorn, lo paure diable !

avion : aparelh volaire pus pesuc que l'aire.

avionaire, -a : persona que fa d'avions.

avioneta : avion pichonèl.

avionica : equipament electronic d'un avion.

avís : opinion ; accion o resulta d'avisar q.q. ; escrich

o paraulas per avisar q.q. ; vejaire. (R. V, 536)

avisaire, -a : persona qu'avisa q.q.

avisament : saviesa (R. V, 125) / sagacitat (R. V, 131)

avisar (v. tr.) : avertir ; conselhar.

avisar (s') : se mainar / se trachar ; prene garda a ;

far atencion.

avisat, -ada : prudent, -a ; finaudèl, -a ; rusat, -ada.

avispar (v. tr.) : agachar de luènh.

avispat, -ada : agachat, -ada de luènh.

« avist » : v. avís.

avitaminòsi (f.) : estat morbós (R. IV, 264) per manca

de vitaminas.

avistar (v. tr.) : agachar ; observar ; véser.

avistat, -ada : t. a. d'avistar.

avitada : arribada.

avitalhaire, -a (subs.) : que provesís, qu'avida.

avitalhament (m.) : provesiment ; provesions, noiridura.

avitalhar (v. tr.) : provesir ; avidar / noirir.

avitalhar (s') : se provesir ; s'avidar / se noirir.

avitalhat, -ada : t. a. çaisús.

avitar (v. intr.) : raiçar / racinar ; arribar ; aténher /

aténger ; ajar.

avivable, -a : que pòt èsser avivat, -ada.

avivada : animacion. I a pas ges d'avivada dins aquela fèsta.

avivadet, -eta : diminutiu d'avivat, -ada.

avivador : aplech d'avivaire.

avivaire, -a : dauraire, -a.

avivament : gratada cirurgicala d'un teissut patologic per

obténer una sisa sana.

avivar (v. tr.) : avidar ; reviscolar ; animar ; daurar ;

vivificar. L'aigatge de la nuèch aviva las plantas.

avivat, -ada : plen, -a de vida / aluserpit, -ida.

avivas (f. pl.) : galhas (inflamacion de la glandola parotida pus

gròssa d'un caval, una de las tres glandolas salivalas)

avivatge : accion d'avivar.

avoacion : reconeissença de fauta.

avoar (v. tr. e intr.) : admetre que l'òm es l'autor d'una

accion blaimabla ; declarar coma verai ; confessar /

reconéisser. L'acusat ven d'avoar. Avoar son amor a q.q.

Avoèt que sabiá pas legir.

avoar (s') : se reconéisser colpable, -a

avoat, -ada : procuraire, -a.

avocadèl : diminutiu pejoratiu d'avocat.

avocassar / avocatejar (v. intr.) : far l'avocat.

avocat : frucha de l'avocatièr.

avocat, -a : persona que sa profession es de defendre en

justícia un acusat , o de balhar de consultacions juridicas...;

persona que pren la defensa de q.q.

avocatalha (pej.) : los avocats en general.

avocatièr : arbre d'America centrala que sa frucha es l'avocat.

avodar (v. tr.) : vodar ; consacrar (L. 91) ; dedicar (R. II, 21)

avodar (s') : se devoar ; se consacrar ; aver recors a un

sant ; pregar un sant.

S'avodar a Nòstra Dama de las cambas : fugir al brutle.

S'avodar a Nòstra Dòna. S'avodar a un sant.

avogar (v. tr.) : metre en vòga ; acalonjar.

avogar (s') : se metre en vòga ; s'acalonjar.

« avoiandar » : v. voiar (arc.) (R. VI, 552)

àvol / avola : aul / aule, aula / marrit, -a ; emmalit, -ida ;

aspre, -a ; gresc, -a ; qu'a lo vertige.

avogolar (v. tr. arc.) : * abuclar. (R. IV, 367)

Per « *abuclar » v. * abucle.

avolesa : emmaliment.

avoliment : vertige.

avoludar (v. tr.) : rebordelar per tèrra.

avoludar (s') : se rebordelar per tèrra ; s'alimenar ;

s'acoconar ; s'aclatar.

Lo tropèl de pòrcs s'avoludava dins lo fangàs.

* avortament » : v. abortiment.

* avortar » : arribar pas a tèrme (frucha, femnas, femes

d'animals) v. abortir.

* avortar » (se far) : far perir lo fanfanhon (fètus) v. abortir.

* avortat, -ada » : v. abortir.

avorton : animal nascut abans tèrme. (L. 37)

avuda : sisa de maçonariá.

« avudre » - « avure » : v. aver.

« avugle » (fr.) : v. abucle.

avulsion : extirpacion (t. tecn. de med.)

L'avulsion d'una dent es pas pus de crentar.

Ax dels Tèrmas : vila d'Arièja (Occitània)

axadòi, -a (adj. e subs.) : relatiu, -iva a Axat d'Aude ;

sortit, -ida d'Axat. Un Axadòi. Una Axadòia.

axar (v. tr.) : centrar.

141

Axat : localitat d'Aude (Occitània)

axat, -ada : centrat, -ada sus una idèa màger.

axe : aissèl ; pèça que i s'articulan d'autras pèças ; linha que

passa pel centre ; grand via. v. la nòta de grand.

Axe optic. Axe visual. Axe pupillar.

axèl : figura de patinatge artistic.

axenia : qualitat de çò axenic ; condicions de vida sens

cap de bacteria, cap de fonge, cap de virus (lat.)

axenic, -a : esteril, -a (sens cap de gèrme).

Ambient axenic de laboratòri.

AXI- : forma prefixada del latin axis (axe) v. axifòrme.

axial, -a : relatiu, -iva a un axe ; segon un axe.

Esclairatge axial.

axifoïdisme : manca d'apendix xifoïde.

axifòrme, -a : de la forma d'un axe.

axillar, -a : relatiu, -iva a l'aissèla ; lateral, -a.

Pilositat axillara. Borron axillar. Plumas axillaras.

Artèrias axillaras. Glandolas axillaras.

axinita : borosilicat d'alumini e de calci, amb de fèrre e

de manganèsa.

axiologia : sciéncia de las valors moralas.

axiologic, -a : relatiu, -iva a l'axiologia.

axiologicament : d'un biais axiologic.

axiòma (m.) : proposicion evidenta ; proposicion

indiscutida admesa per totes ; principi primièr pausat

ipoteticament a la basa d'un sistèma deductiu.

axiomatic, -a : relatiu, -iva a un axiòma.

Una vertat axiomatica.

axiomaticament : d'un biais axiomatic.

axiomatizacion : elaboracion d'un sistèma d'axiòmas.

axiomatizar (v. tr.) : elaborar un sistèma d'axiòmas.

Axiomatizacion de la logica.

aximetric, -a : simetric, -a amb un axe.

axiomètre : aparelh per far conéisser a distància la posicion

del governalh d'un naviri.

axis (lat.) : vertèbra segonda del còl.

AXO - AXONO- : formas prefixadas del grèc axòn, -ònòs (axe)

axoïde, -a : que revèrta un axe ; relatiu, -iva a la vertèbra

segonda del còl.

axolòt : mena de baba que se pòt reproduire sens passar

per l'estat adult.

axonometria : mòde de representacion grafica d'una

figura de tres dimensions.

axonometric, -a : relatiu, -iva a l'axonometria.

Projeccion axonometrica.

axonomòrf, -a : caracteristica de la raiç (racina) o del

racinum que son axe màger es plan mai desvolopat que

sas raiças lateralas.

Racinum axonomòf. Raices axonomòrfas.

azalèa (f.) : mena de flor. (Azalea procumbens)

Azam (varianta d'Adam) : prenom ; nom de familha.

azard (m.) (de l'arab AZ-ZAHR) : astre / fortuna / escasença ;

bonastre ; malastre.

Per azard : per còp d'astre / per espava.

Capitèri per azard.

azardar (v. tr.) : riscar.

Cal ben azardar quicòm, dins la vida.

azardar (s') : se riscar.

azardat, -ada : riscat, -ada.

azardaire, -a / azardièr, -ièira (adj. e subs.) : que risca ;

persona que risca.

142

azardívol (m. e f.) / azardivol, -a : azardós, -osa. v. -ÍVOL.

Tròp azardivol, faguèt quincanèla.

azardós, -osa : riscós, osa.

Comportament azardós. Entrepresa azardosa.

azardosament : d'un biais azardós.

Azemar / Ademar : prenom.

Azerbaidjan : republica de l'anciana U.R.S.S.

azerbaidjanés, -esa (adj. e subs.) : relatiu, -iva a

Azerbaidjan ; sortit, -ida d'Azerbaidjan.

azeròla : frucha de l'azerolièr.

azerolièr : albespin de la frucha jauna (Crataegus azarolus)

azim, -a (adj.) : pastat, -ada sens levat (pan, torta)

Azims (los) : la fèsta josieva dels pans sens levat.

azimut : angle dièdre que, amb lo meridian d'un lòc, forma

lo cercle vertical que passa per un punt de l'esfèra celèsta

o de la superficia de la Tèrra.

Azimut magnetic.

Dins totes los azimuts : dins totas las direccions.

azimutal, -a : relatiu, -iva als azimuts ; que correspond a

la definicion o a la mesura dels azimuts.

azimutat, -ada : caluc, -uga (tocat de la coeta de l'anhèla)

AZO- : forma prefixada del mot azòt, utilizada per formar

de compausats que contenon d'azòt.

azoamilia : estat de la cellula que pèrd mai de glicogèn

que çò que ne ganha.

azobenzèn : compausat d'azòt e de benzèn.

azòla (plt.) : (Azolla filiculoides) / (A. Majellanica)

(A. caroliniania) / (A. microphylla)

azoïc, -a : anterior a l'aparicion dels primièrs èssers animats ;

natura d'un airal privat d'animals o d'un terren privat de

fossils ; natura d'unes compausats organics azotats.

azoospermia : abséncia totala d'espermatozoïdes dins l'espèrma.

azòt (subs. m.) : nitrogèn.

azotar (v. tr.) : metre d'azòt.

azotat (subs. m.) : nitrat (sal o estèr de l'acid azotic)

azotat, -ada : que conten d'azòt. Aliment azotat.

azotacion : fixacion d'azòt liure pels èssers vius

qu'assimilan pas d'aliments azotats.

azotemia : preséncia dins lo sang de produits d'excrecion

azotada (urèia, urats...) ; son taus.

azotemic, -a : relatiu, -iva a l'azotemia.

Sindròme azotemic : iperazotemia.

Còma azotemica / subèc azotemic.Coeficient az.

azotic, -a : relatiu, -iva a l'azòt ; nitric, -a. Acid azotic.

azotimètre : aparelh per dosar l'azòt.

azotina : explosiu compausat de nitrat sodic, de carbon,

de sofre e de petròli.

azotit : nitrit.

azotizar (v. tr.) : nitrogenar.

azotobactèr (m.) : bacteria que viu dins la tèrra e que pòt

fixar l'azòt de l'aire.

azotobacteriacèas (f. pl.) : familha de bacterias.

azotomètre : aparelh per dosar l'azòt dins una substància

organica.

azotorrèa : augmentacion de la quantitat d'azòt

contenguda dins las matèrias fecalas en comparason de

l'azòt alimentari.

azotós, -osa : nitrós, -osa (que conten d'azòt)

azotur : nitrur (sal de l'acid azotidric)

azoturia : excès d'urèia dins las urinas ; quantitat d'azòt

eliminada per las urinas.

143

azur : veire colorat en blau per l'oxid de cobalt ; lo blau

del cèl ; lo cèl blau.

Còsta d'azur : litoral mediterranèu de Cassis a Menton.

Pèira d'azur : produit per purificar lo linge ;

nom usual del lapis-lazuli.

azurant (subs. m.) : produit quimic per ablanquir los textils.

azurar (v. tr.) : blanquir lo linge amb una pèira d'azur.

azurar (s') : venir color d'azur. Lo cèl s'azurèt de nonent.

azurat, -ada : color d'azur.

azuratge : blanquiment del linge amb una pèira d'azur.

azurejar (v. intr.) : tirar sus l'azur.

azurenc, -a : color d'azur. Un blau azurenc.

azurin, -a : color d'azur.

azurita (f.) : carbonat de coire, de color blava.

azurofil, -a : que se colòra en roge porpre per l'eosina

d'azur.